عارفانه؛ پرواز از قفسِ تن تا آسمانِ جان

معرفی و درون‌مایه: شعر عارفانه و صوفیانه، حاصلِ پیوندِ «شعر» و «شعور» است. در قرن ششم هجری، زمانی که شاعران دریافتند زبان عادی برای بیان تجربیات معنوی و عشق به خداوند ناتوان است، زبانی تازه آفریدند؛ زبانی سرشار از رمز و راز. در شعر عارفانه، هدف شاعر سرگرمی نیست؛ بلکه هدف، بیدار کردن انسان از خواب غفلت، مبارزه با نفسِ سرکش و رسیدن به مرحله‌ی «فنا» (حل شدن در اراده خداوند) است.

کلیدِ درک شعر عارفانه (دره‌التّاج نمادها): مهم‌ترین نکته در خواندن این اشعار، آشنایی با «زبان سمبولیک» است. کلمات در این اشعار معنای ظاهری خود را ندارند:

• می و شراب: نماد غلبه عشق الهی بر عقل مصلحت‌اندیش (نه شراب انگوری).

• بت و صنم: نماد جلوه‌ای از زیبایی خداوند (نه بت‌پرستی).

• خال و زلف: نماد وحدت و کثرت در عالم هستی.

• خرابات: جایی که سالک از غرور و ریا خالی می‌شود.

سیر تحول و بزرگان:

۱. سنایی غزنوی: پدر شعر عارفانه که عرفان را رسماً وارد شعر فارسی کرد.

۲. عطار نیشابوری: شاعری که عرفان را با «درد» و «سوز» آمیخت و مراحل هفت‌گانه عشق (هفت شهر عشق) را ترسیم کرد.

۳. مولانا جلال‌الدین: خورشید بی‌غروب عرفان که شور، سماع و عشق را به اوج رساند و مثنوی او را «قرآن پهلوی» نامیده‌اند.

۴. حافظ شیرازی: اوج تلفیقِ عشق و عرفان (رندی)، جایی که مرز میان زمین و آسمان برداشته می‌شود.