نفس شومم به دنیا بهر آن است

تحلیل ساختاری و فنی

• قافیه: کلمات «آن»، «پروران» و «جهان».

• ردیف: است.

• وزن استخراج شده: مفاعیلن مفاعیلن فعولن

• نام بحر: بحر هَزَج مُسَدَّس مَحذوف

۲) تحلیل معنایی و مفهومی بیت به بیت

بیت اول: نفس شومم به دنیا بهر آن است / که تن از بهر موران پروران است

• معنی: بودنِ من (نفس کشیدن یا وجود بدشگون من) در این دنیا تنها به این دلیل است که جسمم را پرورش دهم تا نهایتاً خوراک مورانِ گور شود.

• آرایه‌های ادبی:

  • واج‌آرایی (نغمه حروف): تکرار صامت «ن» و «م» که موسیقی درونی ایجاد کرده است.

  • کنایه: «تن از بهر موران پروران» کنایه از بی‌ارزشی جسم خاکی، ناپایداری دنیا و فرجام مرگ است.

  • تناسب (مراعات نظیر): میان واژگان «تن»، «موران» و «پروران» تناسب معنایی وجود دارد.

بیت دوم: ندونستم که شرط بندگی چیست / هرزه بورم به میدان جهان است

• معنی: افسوس که ندانستم شرط حقیقی بندگی خداوند چه بود؛ (به همین دلیل) مانند بوته‌ای بیهوده و علفی هرز در صحرای این جهان روییده‌ام (عمرم را به بطالت گذراندم).

• آرایه‌های ادبی:

  • تشبیه: تشبیه خود (من) به «هرزه بور» (علف هرز یا گیاه خودرو و بی‌ثمر).

  • اضافه تشبیهی: «میدان جهان» که دنیا به میدانی (عرصه یا صحرا) تشبیه شده است.

  • تجاهل العارف: شاعر با گفتن «ندونستم»، با اینکه می‌داند شرط بندگی چیست، بر غفلت گذشته خود تأکید می‌کند تا حسرت را القا کند.

۳) مضامین و درون‌مایه‌های اصلی

• بی‌اعتباری و ناپایداری جسم مادی.

• یادآوری مرگ و فرجام انسان (خوراک موران شدن).

• حسرت و پشیمانی از غفلت در بندگی.

• احساس بیهودگی و پوچی در غیاب معرفت الهی.