زندگی‌نامه باباطاهر (باباطاهر عریان)

باباطاهر عریان، شاعر، عارف و دوبیتی‌سرای نامدار اواخر قرن چهارم و اواسط قرن پنجم هجری قمری، یکی از محبوب‌ترین چهره‌های ادبیات کلاسیک ایران است. سادگی زبان و سوز و گداز نهفته در اشعار او باعث شده تا پس از قرن‌ها، همچنان ورد زبان مردم باشد.

۱. زندگی‌نامه و دوران تاریخی

درباره جزئیات دقیق تولد و مرگ باباطاهر اطلاعات تاریخی اندکی در دست است. اما با توجه به شواهد تاریخی:

• دوران زندگی: او هم‌دوره با پادشاهان سلجوقی (از جمله طغرل بیک) بوده است.

• لقب «بابا»: در گذشته به پیران و عارفان وارسته لقب «بابا» می‌دادند.

• لقب «عریان»: این لقب به دلیل بریدن او از تعلقات دنیوی و پار...

  نمایش کامل
  زندگی‌نامه باباطاهر عریان

  باباطاهر عریان، شاعر، عارف و دوبیتی‌سرای نامدار اواخر قرن چهارم و اواسط قرن پنجم هجری قمری، یکی از محبوب‌ترین چهره‌های ادبیات کلاسیک ایران است. سادگی زبان و سوز و گداز نهفته در اشعار او باعث شده تا پس از قرن‌ها، همچنان ورد زبان مردم باشد.

  ---

  ۱. زندگی‌نامه و دوران تاریخی

  درباره جزئیات دقیق تولد و مرگ باباطاهر اطلاعات تاریخی اندکی در دست است. اما با توجه به شواهد تاریخی:

  • دوران زندگی: او هم‌دوره با پادشاهان سلجوقی (از جمله طغرل بیک) بوده است.

  • لقب «بابا»: در گذشته به پیران و عارفان وارسته لقب «بابا» می‌دادند.

  • لقب «عریان»: این لقب به دلیل بریدن او از تعلقات دنیوی و پارسایی بیش از حد او به وی داده شده است.

  ۲. ملاقات با طغرل بیک سلجوقی

  یکی از مشهورترین روایات تاریخی درباره او، در کتاب «راحه الصدور» آمده است. گفته می‌شود هنگامی که طغرل بیک سلجوقی به همدان آمد، باباطاهر را ملاقات کرد. در این دیدار، باباطاهر با زبانی صریح به سلطان اندرز داد و از او خواست تا با عدالت رفتار کند. طغرل که تحت تأثیر هیبت و کلام او قرار گرفته بود، نصیحت او را پذیرفت.

  ۳. سبک شعری: دوبیتی‌های فهلوی

  شهرت اصلی باباطاهر به خاطر دوبیتی‌های اوست.

  • زبان: اشعار او به گویش فهلوی (منسوب به پهلوی) سروده شده که به لهجه‌های لری، لکی و همدانی قدیم بسیار نزدیک است.

  • محتوا: بن‌مایه‌ی اصلی اشعار او عشق، عرفان، گلایه از دنیا و اشتیاق به معشوق ازلی (خداوند) است.

  • سادگی: برخلاف بسیاری از شاعران هم‌عصر خود، باباطاهر از تکلف و پیچیدگی‌های زبانی دوری کرده و با زبانی عامیانه و دلنشین سخن گفته است.

  ۴. آثار باقی‌مانده

  از باباطاهر علاوه بر دوبیتی‌های مشهور، آثار دیگری نیز به جای مانده است:

  1. دوبیتی‌ها: مجموعه‌ای از اشعار که به زبان محلی سروده شده‌اند.

  2. کلمات قصار: مجموعه‌ای به زبان عربی که شامل کلمات کوتاه و نغز در باب عرفان و سلوک است (معروف به المعارف).

  3. دو قطعه و چند غزل: که منسوب به اوست اما شهرت اصلی‌اش همچنان مدیون دوبیتی‌هاست.

  ۵. آرامگاه باباطاهر

  آرامگاه وی در شهر همدان و در میدانی به همین نام واقع شده است. بنای فعلی آرامگاه که شاهکاری از معماری معاصر ایران است، در سال ۱۳۴۹ خورشیدی ساخته شده. در فضای داخلی آرامگاه، کاشی‌کاری‌های زیبایی دیده می‌شود که بر روی آن‌ها بیست و چهار دوبیتی از او بر سنگ مرمر حک شده است.