محبت آتشی در جانم افروخت

تحلیل ساختاری و فنی

• قافیه: کلمات «افروخت»، «سوخت» و «دوخت».

• ردیف: ندارد (شعر مردف نیست).

• وزن نهایی: مفاعیلن مفاعیلن فعولن

• نام بحر: هَزَج مُسَدَّس مَحذوف

تحلیل معنایی و مفهومی بیت به بیت

بیت اول: محبت آتشی در جانم افروخت / که تا دامان محشر بایدم سوخت

• معنی: عشق و محبت، چنان آتش سوزانی در وجود و روح من روشن کرده است که من محکومم تا روز قیامت در این آتش بسوزم و این رنج و التهاب پایانی ندارد.

• آرایه‌های ادبی:

  • تشبیه: تشبیه «محبت» به «آتش» (اضافه تشبیهی در مفهوم، اگرچه "مانند" حذف شده اما اثرگذاری آتش به محبت نسبت داده شده است).

  • استعاره مکنیه: جان مانند هیزم یا مجمری در نظر گرفته شده که آتش در آن روشن می‌شود.

  • اغراق: سوختن تا «دامان محشر» نشان‌دهنده شدت و ابدیت درد عشق است.

  • کنایه: «سوختن» کنایه از تحمل رنج، درد و التهاب شدید عاشقانه است.

بیت دوم: عجب پیراهنی بهرم بریدی / که خیاط اجل می‌بایدش دوخت

• معنی: (خطاب به معشوق یا سرنوشت) شگفتا که چه سرنوشت و تقدیر عجیبی برای من رقم زده‌ای (طراحی کرده‌ای)؛ لباسی از غم و رنج که دوختن و تکمیل آن تنها با مرگ من (توسط مرگ) امکان‌پذیر است و تا زنده‌ام تمام نمی‌شود.

• آرایه‌های ادبی:

  • استعاره مصرحه: «پیراهن» استعاره از سرنوشت، تقدیر یا جسم خاکی است که روح را احاطه کرده.

  • اضافه تشبیهی: «خیاط اجل» (اجل و مرگ به خیاطی تشبیه شده که کار دوخت‌ودوز را انجام می‌دهد).

  • کنایه: «پیراهن بریدن» کنایه از تعیین سرنوشت و تقدیر کردن امور است.

  • مراعات نظیر (تناسب): بین واژگان «پیراهن»، «بریدن»، «خیاط» و «دوختن».

  • تشخیص (جان‌بخشی): نسبت دادن شغل خیاطی به «اجل».

مضامین و درون‌مایه‌های اصلی

• جاودانگی و ابدیت رنج عشق.

• جبر و سرنوشت محتوم عاشق.

• مرگ‌آگاهی و پیوند میان عشق و مرگ.

• شکایت از تقدیر سخت و دردناک.