معنی شمس
[ شَ ] (ع مص) آفتابناک شدن روز. (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) (منتهی الارب) (آنندراج). با آفتاب شدن روز. (تاج المصادر بیهقی) (المصادر زوزنی). || دشمنی برآوردن کسی را: شمس له. (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد).[ شَ مَ ] (ع مص) آفتابناک شدن روز. (منتهی الارب) (آنندراج). رجوع به شَمس شود.[ شُ ] (ع ص، اِ) جِ شامِس. (ناظم الاطباء). || جِ شموس. (از اقرب الموارد). رجوع به شامس و شموس شود.[ شُ مُ ] (ع ص، اِ) جِ شَموس. (منتهی الارب) (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء). رجوع به شموس شود.[ شَ ] (ع اِ) نوعی از گلوبند. (منتهی الارب) (آنندراج) (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء). نوعی از گردن بند. (از اقرب الموارد). || نوعی از شانه. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج) (از اقرب الموارد). || (اصطلاح کیمیا) کنایه از ذهب و طلا. (از مفاتیح) (ناظم الاطباء). (اصطلاح اکسیریان) ذهب. طلا. زر، همانگونه که ماه نقره را گویند. (یادداشت مؤلف). (اصطلاح اکسیریان) ذهب است. (تحفهٔ حکیم مؤمن). || در علم احکام نجوم، رب روز یکشنبه باشد. (یادداشت مؤلف). || (اصطلاح تصوف) عبارت است از نور یعنی حق سبحانه. (از کشاف اصطلاحات الفنون): غ شمس در خارج اگرچه هست فردغ مثل او هم میتوان تصویر کردغ لیک شمسی که از او شد هست اثیرغ نَبْودش در ذهن و در خارج نظیرغ در تصور ذات او را گنج کوغ تا درآید در تصور مثل او.مولوی.غ || (اصطلاح عرفان) کنایه از روح است زیرا که روح در بدن به منزلهٔ آفتاب است و ماه به منزلهٔ ماهتاب؛ از این سبب گفته اند که این نور روح است. (از کشاف اصطلاحات الفنون).غ[ شَ ] (ع اِ) آفتاب. مؤنث است. ج، شموس: کأنّهم جعلوا کل ناحیة منها شمسا. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج). آفتاب و آن مؤنث است و مصغرش شُمیسه است. (از اقرب الموارد). ستارهٔ تابان درخشان روز است. (از تعریفات جرجانی). آفتاب. (ترجمان القرآن ص ۶۳). خورشید. (مهذب الاسماء). ام انوار السماء. ام سمامه. ام النجوم. بنت السماء. (مرصع). هور. خور. خورشید. مهر. شارق. شرق. آفتاب. شید. ذکاء. ذکا. بیضا. بوح. یوخ. لوح. جاریة. آف. چشمه. شیر. غزاله. لیو. عجوز. مهات. الاهة. بتیراء. اختران شاه. ابوقابوس. ارنه. ملک النجوم. پادشاه ستارگان. کالملک. قندیل ستاره ها. سلطان آسمان. و آن در فلک چهارم و خانهٔ برج اسد است و شرف آن در نوزدهمین درجهٔ حمل است. (یادداشت مؤلف): غ بچگانمان همه مانندهٔ شمس و قمرندغ زآنکه همسیرت و همصورت هر دو پدرند.غ منوچهری.غ اذا طلعت فلا شمس و لا قمر. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۲۲).غ شمس چون پیدا شود آفاق ازو روشن شودغ مرد چون دانا شود دل در بَرَش دریا شود.غ ناصرخسرو.غ امتحان کردن نیاید در جوانمردی تراغ شمس را در روشنایی کس نکرده ست امتحان.غ امیرمعزی.غ من مه چارده بودم مه سی روزه شدم غ نه شما شمس من و مهر سمایید همه.غ خاقانی.غ دوستانم قطب و شمس و نجم و بوالبدر و شهاب غ رفته و من چون سها در گوشه تنها مانده ام.غ خاقانی.غ کوه را در هوا نداشته اندغ شمس را بر قمر ندوخته اند.خاقانی.غ چندان بمان که ماه نو آید عیان ز شرق غ وز سوی غرب شمس تلالا برافکند.خاقانی.غ شمس ملک آمد و ظلال ملوک غ عید گوهر شد و هلال تبار.خاقانی.غ شمس نزد اسد رَوَد مادام غ روح سوی جسد رَوَد هموار.خاقانی.غ نه روح را پس ترکیب صورت است زوال غ نه شمس را ز پس صبح صادق است ضیا.غ خاقانی.غ شمس در خارج اگرچه هست فردغ مثل او هم میتوان تصویر کرد.مولوی.غ سایه خواب آرد ترا همچون سمرغ چون برآید شمس انشق القمر.مولوی.غ شمس و قمر در زمین حشر نباشدغ نور نتابد مگر جمال محمد.سعدی.غ آنکه منظور دیده و دل ماست غ نتوان گفت شمس یا قمر است.سعدی.غ - امثال:غ شمع در پیش شمس نفروزد.غ سنایی (از امثال و حکم).غ - شمس زر؛ شمسهٔ زر. تصویر آفتاب. خورشید از زر که روی حلقهٔ کمربندها نصب می کردند: غ بر میانشان حلقهٔ بند کمرها شمس زرغ زیر رانشان جمله زرین مرکبان راهوار.غ فرخی.غ - شمس فلک؛ خورشید. خورشید فلکی : غ شمس فلک ز بیم اذاالشمس درگریخت غ در ظل شمس دین که شود چاکر سخا.غ خاقانی.غ - عبدشمس؛ پدر قبیله ای که آفتاب را می پرستیدند. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از آنندراج) (از اقرب الموارد). رجوع به عبد شود.غ - قرص شمس؛ قرص خورشید. آفتاب : غ مثال بنده و تو ای نگار دلبر من غ به قرص شمس و به ورتاج سخت می ماند.غ آغاجی.غ رجوع به قرص شود.غ[ شَ ] (اِخ) نام بتی در قدیم. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (آنندراج) (از اقرب الموارد).غ[ شَ ] (اِخ) نام پدر بطنی. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء).غ[ شَ ] (اِخ) سورهٔ نود و یکمین از قرآن کریم. مکیه و آن شانزده آیت است پس از سورة بلد و پیش از سورهٔ لیل و با این آیه شروع شود: والشمس و ضحیََها. (یادداشت مؤلف).غ[ شَ ] (اِخ) طبسی. شمس الدین محمدبن عبدالکریم طبسی، شاعر و فاضل معروف ایرانی اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری و ممدوح وی نظام الملک تاج الدین (صدرالدین) محمد وزیر سمرقند است، ولی گروهی دیگر مانند سعدالدین سعید قتلغ غازی و جز وی را هم مدح گفته است. دیوان او شامل قصاید، مقطعات، غزلیات و رباعیات و در حدود ۲۰۰۰ بیت است و نسخی از آن در دست است. برخی از قصاید او در دیوان ظهیر فاریابی به خطا چاپ شده. وفات وی ظاهراً پیش از ۶۱۸ هـ . ق. اتفاق افتاده. شمس به سبک شاعران اواخر قرن ششم هجری مخصوصاً انوری شعر می سروده است. (فرهنگ فارسی معین). وی قاضی شهر هرات بوده و اشعاری سروده است. وفات وی به سال ۶۲۶ هـ . ق. اتفاق افتاده. (از ریاض العارفین ص ۲۱۱). رجوع به فرهنگ سخنوران شود.
کلمات همقافیه با «شمس»
مشاهده واژگان هموزن و همآهنگ ختمشده به «مس» برای سرودن شعر