زندگی‌نامه سعدی شیرازی (ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرّف)

سعدی شیرازی، ملقب به «افصح‌المتکلمین» و «پادشاه سخن»، یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین شاعران و نویسندگان تاریخ ایران و جهان است. او در سده‌ی هفتم هجری می‌زیست و آثارش چنان در فرهنگ و زبان فارسی ریشه دوانده که هنوز هم ضرب‌المثل‌ها و حکمت‌های او در زندگی روزمره جاری است.

سعدی نه تنها زبان فارسی را از پیچیدگی‌های بیهوده نجات داد، بلکه با نگاهی انسانی و واقع‌بینانه، راه و رسم زندگی درست را به تصویر کشید.

۱. تولد و دوران کودکی

• نام کامل: ابومحمد مُشرف‌الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرف.

• زمان تولد: حدود سال ۶۰۶ هجری قمری (برخی منابع نیز سال‌های ۵۸۵ تا ۶۱۰ را ذکر کرده‌اند).

نمایش کامل
زندگی‌نامه ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرّف
سعدی شیرازی، ملقب به «افصح‌المتکلمین» و «پادشاه سخن»، یکی از بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین شاعران و نویسندگان تاریخ ایران و جهان است. او در سده‌ی هفتم هجری می‌زیست و آثارش چنان در فرهنگ و زبان فارسی ریشه دوانده که هنوز هم ضرب‌المثل‌ها و حکمت‌های او در زندگی روزمره جاری است.
سعدی نه تنها زبان فارسی را از پیچیدگی‌های بیهوده نجات داد، بلکه با نگاهی انسانی و واقع‌بینانه، راه و رسم زندگی درست را به تصویر کشید.
---
۱. تولد و دوران کودکی
• نام کامل: ابومحمد مُشرف‌الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرف.

• زمان تولد: حدود سال ۶۰۶ هجری قمری (برخی منابع نیز سال‌های ۵۸۵ تا ۶۱۰ را ذکر کرده‌اند).

• مکان: شیراز. سعدی در خانواده‌ای اهل علم و ادب بزرگ شد. او در کودکی پدرش را از دست داد و تحت سرپرستی پدربزرگ مادری‌اش قرار گرفت. دوران نوجوانی او همزمان با آشوب‌های ناشی از حملات مغول به ایران بود.
۲. دوران تحصیل و هجرت
سعدی برای ادامه تحصیل، شیراز را به مقصد بغداد ترک کرد و در مدرسه نظامیه بغداد (که معتبرترین مرکز علمی آن زمان بود) مشغول به تحصیل شد. او در این دوران نزد استادان بزرگی همچون «امام محمد غزالی» و «شهاب‌الدین سهروردی» دانش‌های زمانه از جمله فقه، تفسیر، فلسفه و ادبیات عرب را فرا گرفت.
۳. سی سال سفر و جهان‌گردی
یکی از ویژگی‌های متمایز زندگی سعدی، سفرهای طولانی اوست. او حدود ۳۰ سال از عمر خود را در سفر گذراند. مقاصد او شامل موارد زیر بود:
• حجاز (برای انجام حج)، شام، لبنان، مصر، عراق، آسیای صغیر و احتمالاً مناطقی از هند و آسیای مرکزی. این سفرها تنها سیاحت نبودند، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای او محسوب می‌شدند. او در این سفرها با اقشار مختلف مردم، از پادشاهان تا درویشان، همنشین شد و تجربیاتی کسب کرد که زیربنای حکایت‌های گلستان و بوستان را تشکیل داد.
---
۴. بازگشت به شیراز و خلق شاهکارها
سعدی در حدود سال ۶۵۵ هجری قمری به زادگاهش شیراز بازگشت. در این زمان، حکومت محلی اتابکان فارس (به رهبری ابوبکر بن سعد زنگی) امنیت نسبی را در این منطقه فراهم کرده بود. سعدی پس از بازگشت، دو شاهکار جاودان خود را در فاصله‌ای کوتاه نوشت:
1. بوستان (سعدی‌نامه): در سال ۶۵۶ هجری. این کتاب منظوم (شعر) است و در ۱۰ باب به آرمان‌شهر و فضایل اخلاقی می‌پردازد.

2. گلستان: در سال ۶۵۷ هجری. این کتاب ترکیبی از نثر آهنگین (مسجع) و نظم است و به واقعیت‌های زندگی بشری، سیاست و معاشرت می‌پردازد.
---
۵. ویژگی‌های سبک و آثار
سعدی را استاد «سهل و ممتنع» می‌نامند؛ یعنی سخن او در ظاهر بسیار ساده و روان است، اما سرودن مانند آن برای دیگران بسیار دشوار است.
مهم‌ترین آثار او:
• بوستان: کتابی در قالب مثنوی با موضوع اخلاق و سیاست مدن.

• گلستان: شاهکار نثر فارسی که شامل حکایت‌های کوتاه و آموزنده است.

• کلیات سعدی: شامل قصاید، غزلیات (او استاد غزل عاشقانه پیش از حافظ بود)، ترجیع‌بندها، قطعات و رسالات منثور.

• هزلیات: بخش‌هایی از آثار او که با زبان طنز و گاه تند به نقد مسائل اجتماعی می‌پردازد.
نکته تاریخی: شهرت جهانی سعدی به قدری است که شعر معروف «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» او بر سردر سازمان ملل (یا به روایتی در تالار ورودی آن) نقش بسته است.
---
۶. وفات و آرامگاه
سعدی در اواخر عمر در خانقاهی که امروزه به سعدیه معروف است، گوشه عزلت گزید و به عبادت و آموزش مشغول شد.
• وفات: حدود سال ۶۹۱ هجری قمری.

• مزار: آرامگاه او در شمال شرقی شهر شیراز، یکی از زیباترین مقاصد گردشگری و فرهنگی ایران است.
---