معنی غیبت
[ بَ ] (ع اِمص) عیب کسی در قفای او گفتن. (غیاث اللغات). بدگویی در غیاب کسی. غیبَة. غَیبَة. غَیبَت. رجوع به غیبة شود. جرجانی گوید: غیبت یاد کردن بدیهای کسی در غیاب اوست، بشرط آنکه شخص دارای آن بدیها باشد و در غیر این صورت بهتان است و اگر مواجهه گوید شتم است. (از تعریفات جرجانی). در کشاف اصطلاحات الفنون چنین آمده است: غیبت اسم است از اغتیاب بمعنی بد گفتن کسی را بعد از وی، بشرط آنکه راست باشد، و اگر دروغ باشد آن را بهتان گویند. صاحب مجمع السلوک گوید: غیبت آن است که مسلمانی را به چیزی یاد کنی که اگر بشنود او را ناخوش آید، خواه آنچه او را بدان یاد کرده ای راجع به عیبی در بدن یا پوشش یا آفرینش یا کردار یا گفتار یا دین یا دنیا یا فرزند یا خانه یا چارپای او باشد، و در تفسیر الدرر آمده: از رسول خدا (ص) دربارهٔ غیبت پرسیدند، فرمود: غیبت آن است که برادر خود را بدانچه او را ناخوش آید یاد کنی، پس اگر آن چیز در او باشد آن را غیبت گویند، و اگر در او نباشد بهتان نامیده شود. و باید دانست که غیبت منحصر به گفتار نیست، بلکه در فعل نیز جاری است، مانند جنبش، اشارت و کنایت. تصدیق غیبت نیز غیبت است و شنونده نیز در این صورت بیگناه نیست، مگر اینکه به زبان خود آن را انکار کند و در صورت ترسیدن به دل خود منکر باشد، و هرگاه بتواند گفتار گوینده را با سخنی دیگر قطع کند یا از جای خود برخیزد، و اگر نکند گناه کرده است، و اگر به زبان خود بگوید: خاموش باش، ولی در دل غیبت را دوست داشته باشد دورویی کرده و مرتکب گناه شده است؛ مگر آنکه در دل آن را مکروه شمارد. شخص ستمدیده را رواست که ظلم ستمگر را نزد پادشاه یا حاکم بگوید، لیکن نباید در نزد کسی جز پادشاه و آنکه توانایی بر دفع ستم دارد اظهار کند. هرگاه کسی از مردم دیهی غیبت کند غیبت نیست، مگر آنکه گروهی را نام ببرد. یکی از متکلمان گوید: غیبت در صورتی است که بدان قصد زیان رسانیدن و شماتت باشد، لیکن اگر بر سبیل تأسف گفته شود غیبت نیست، و همچنین غیبت دربارهٔ فاسق متجاهر غیبت محسوب نشود. رسول خدا (ص) فرمود: من القی جلباب الحیاء عن وجهه فلا غیبة؛ یعنی هرکه نقاب شرم را از چهره اش برافکند دربارهٔ او غیبت نیست. و نیز فرمود: اذکر الفاجر بما فیه کی یحذر الناس؛ یعنی شخص فاجر را به اعمال و صفاتی که دارد یاد کن تا از مردم بترسد. و اما اگر فاسق در نهان فسق کند آن را آشکار نباید کرد، و در صورتی که آشکار کنند غیبت است، ولی اگر بر سبیل شناساندن یاد کنند غیبت نیست. و باید دانست که دربارهٔ غیبت پشیمانی و آمرزش خواستن کفایت میکند، و هرگاه غیبت به گوش شخص غیبت شده برسد باید نزد او رود و از وی حلیت خواهد، و اگر وی بمیرد یا در جایی دور باشد که استحلال متعذر گردد از خدا آمرزش خواهد، و حلال کردن وارثان را اعتباری نیست. در حدیث آمده است که هرگاه صاحب غیبت پیش از آنکه غیبت او به گوش مغتاب عنه برسد توبه کند، توبهٔ وی پذیرفته میشود؛ زیرا پیش از آنکه غیبت به گوش شخص غیبت شده برسد و گناه محسوب شود استغفار و توبه کرده است و اگر پس از توبه به وی رسد، توبهٔ او باطل نشود. از ابوالقاسم رحمه اللََّه تعالی دربارهٔ غیبت کننده ای که استغفار کرده است پرسیدند، گفت: خداوند او را نمی بخشد مگر اینکه غیبت شده او را ببخشد. ابواللیث گوید: اگر کسی زبان به غیبت کسی گشود و غیبت او بگوش طرف رسید، بر غیبت کننده است که از مغتاب عنه حلیت خواهد، و هرگاه به گوش او نرسید از خداوند آمرزش خواهد و طرف را آگاه نکند زیرا در این صورت دلش بدان مشغول گردد -انتهی.[ غَ بَ ] (ع مص) ناپدید شدن. دور شدن. جدایی. غایب شدن. ضد حضور. غیاب. رجوع به غَیبَة شود: عیشیم بود با تو در غیبت و در حضرت حالیم بود با تو در مستی و هشیاری. منوچهری. اگر بغیبت وی خللی افتد بخوارزم، معتمدی بجای خود نصب کند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۷۴). ان شاء اللََّه تعالی که در غیبت بنده همچنین بماند. (تاریخ بیهقی ایضاً ص ۳۷۹). دوش نامه رسیده است از خواجه احمد... که کچات و چقراق... میجنبد از غیب وی [ آلتونتاش ]. (تاریخ بیهقی). در غیبت و در حضور یکرویم در انده و در سرور یکسانم. مسعودسعد. سپاه زنگ بغیبت او [ شاه ستارگان ] بر لشکر روم چیره گشت. (کلیله و دمنه). و کدام خدمت در موازنهٔ آن کرامت آید که در غیبت من بنده اهل بیت را ارزانی فرموده است. (کلیله و دمنه). در حضور انعام دیدیم ار بغیبت نیست آن وام احسان را تقاضا برنتابد بیش از این. خاقانی. در غیبت آن قصیده که گفتم شگرف بود در حضرت این قصیدهٔ دیگر نکوتر است. خاقانی. تا بغربت فتاده ام همه سال نه مَهَم غیبت و سه مه حضر است.خاقانی. همگنان را در مواجهه حرمت کردی و در غیبت نکویی گفتی. (گلستان سعدی). چو بانگ دهل هولم از دور بود بغیبت درم عیب مستور بود. سعدی (بوستان). آنچه در غیبتت ای دوست بمن میگذرد نتوانم که حکایت کنم الا به حضور. سعدی (طیبات). اولیا اطفال حقّند ای پسر در حضور و غیبت ایشان باخبر. مولوی (مثنوی). دوستی دوستان در غیبت توان شناخت. (از سخنان منسوب به هوشنگ از تاریخ گزیده). از دست غیبت تو شکایت نمی کنم تا نیست غیبتی نبود لذت حضور.حافظ. - غیبت صغری؛ غیبت امام دوازدهم حضرت محمدبن حسن عسکری که مدت آن ۶۹ سال بوده است. در خاندان نوبختی ص ۲۱۲ چنین آمده است: تولد حضرت حجت یعنی ابوالقاسم محمدبن حسن عسکری، ملقب به قائم آل محمد به روایت علمای اخبار امامیه در سال ۲۵۶ هـ . ق. اتفاق افتاده است و شروع غیبت صغری از چهار سال بعد از تولد حضرت یعنی از سال ۲۶۰ بوده. رجوع به کتاب الغیبة طوسی ص ۱۶۷ و ۲۷۵ شود. و دورهٔ غیبت صغری از همین سال ۲۶۰ تا ۳۲۹ که سال فوت چهارمین نائب حضرت است یعنی ۶۹ سال طول کشیده است و از سال ۳۲۹ به بعد دورهٔ غیبت کبری است که هنوز هم دوام دارد و تا هنگام ظهور ادامه خواهد داشت. از سال ۲۵۶ هـ . ق. یعنی از سال تولد حضرت قائم به بعد در تمام مدت غیبت صغری بین آن حضرت و شیعیان امامیه چهار تن که نخستین آنان از طرف امام دهم و یازدهم و سه تن دیگر از طرف سلف خود منصوب شده اند رابط بوده، عنوان سفارت، و در بین امامیه سمت نیابت حضرت را داشته اند. آنان عرایض و مستدعیات شیعیان را به امام غایب میرسانیدند و به دستور حضرت به ایشان جواب میداده اند. این جوابها بصورت توقیع بر دست سفرا یعنی نواب اربعه صادر میشده است. اسامی نواب اربعه و دورهٔ نیابت هر کدام از ایشان بقرار زیر است: ۱- ابوعمرو عثمان بن سعید عمری که او را امام ابوالحسن علی بن محمد هادی و امام ابومحمد حسن بن علی عسکری به این مقام برگزیده بودند. ۲- ابوجعفر محمدبن عثمان بن سعید عمری پسر نایب اول. دورهٔ نیابت پدر و پسر از سال ۲۶۰ تا ۳۰۴ یا جمادی الاولی ۳۰۵ هـ . ق. طول کشیده است . ۳- ابوالقاسم حسین بن روح بن ابی بحر نوبختی. از ۳۰۵ تا شعبان ۳۲۶ هـ . ق. ۴- ابوالحسین علی بن محمد سمری. از شعبان ۳۲۶ تا شعبان ۳۲۹ -انتهی. سبائیه از غلات امامیه، قائل به غیبت امیرالمؤمنین علی (ع) باشند و مخمسه قائل به غیبت حضرت حسین بن علی علیهماالسلام اند و کیسانیه به غیبت محمدبن الحنفیة قائلند و ناوسیه جعفربن محمد (ع) را غائب دانند و محمدیه محمدبن علی بن الهادی (ع) را امام غائب گویند و امامیهٔ اثنی عشریه مهدی بن الحسن العسکری را غایب و مستتر و حجت منتظر میدانند. (یادداشت مؤلف). و رجوع به خاندان نوبختی ص ۷۵ و ۹۶ و ۱۰۶ و ۱۱۱ و ۱۲۴ و ۱۲۵ و ۱۸۳و ۲۱۲ و ۲۳۱ و ۲۳۹ و ۲۴۳ و ۲۴۹ شود. - غیبت کبری؛ غیبت امام زمان پس از غیبت صغری تا هنگام ظهور. رجوع به غبیت صغری شود. - در غیبت کسی؛ سپس او. در غیاب او. پشت سر او. || (اصطلاح تصوف) غیبت در مقابل شهود است و آن بر دو گونه است: غیبتی مذموم در مقابل شهود حق، و غیبتی محمود در مقابله شهود خلق. (نفائس الفنون ص ۱۷۱). جرجانی گوید: غیبت در اصطلاح متصوفه غیبت دل است از دانستن احوال جاریهٔ مردم و حتی احوال نفس خود بسبب شغل حس شخص به واردات، چنانکه از جانب حق واردی بزرگ رسد و حاکم حقیقت بر وی پیروز شود، پس او حاضر به حق است و غائب از خود و مردم. شاهد این سخن داستان زنان مصر است که هنگام دیدن یوسف دستهای خود را بریدند، چون مشاهدهٔ جمال یوسف چنین است، پس چگونه باشد غیبت مشاهدهٔ انوار خدای ذوالجلال؟ (از تعریفات جرجانی). صاحب کشاف اصطلاحات الفنون گوید: غیبت در اصطلاح متصوفه مقام کثرت است. میر سیدحسینی در مقام و معنی غیبت و حضور گفته است : ور نگنجی با خود اندر کوی او گم شو از خود تا بیابی بوی او تا تو نزدیک خودی زین حرف دور غیبتی باید اگر خواهی حضور. || (اصطلاح نجوم) برآمدن یکی از ثوابت است در روز و غروب آن در شب پیش از فروشدن شفق. توضیح اینکه چون آفتاب به کوکبی از ثابتات نزدیک آید او را بشعاع خویش بپوشاند، و برآمدن آن کوکب به روز گردد و فروشدن آن بشب پیش از فروشدن شفق، و این حال را غیبت و ناپدید شدن بمغرب نامند. (از التفهیم ابوریحان بیرونی ص ۱۱۴). رجوع به همین کتاب صفحهٔ مذکور و مادهٔ «منازل قمر» در همین لغت نامه شود. || بدگویی در پس کسی. بدی و عیب کسی را گفتن در غیاب او. غیبت کردن. رجوع به غَیبة و غیبَت شود: زنا و مسخره جور و محال و غیبت و دزدی دروغ و مکر و عشوه، کبر و طراری و غمازی. ناصرخسرو (دیوان تقوی ص ۴۴۵). زبان را از دروغ و فحش و بهتان و غیبت بسته گردانیدم. (کلیله و دمنه). یعنی سفله چون به هنر با کس برنیاید به غیبتش در پوستین افتد. (گلستان سعدی). کسی گفت و پنداشتم طیبت است که دزدی بسامان تر از غیبت است. سعدی (بوستان). زبان آمد از بهر شکر و سپاس به غیبت نگرداندش حق شناس. سعدی (بوستان). - غیبت کردن. رجوع به همین مدخل در ردیف خود شود. - غیبت گفتن؛ غیبت کردن. بدگویی. رجوع به غیبت و غیبت کردن شود: حفاظ آینه این یک هنر بس که پیش کس نگوید غیبت کس.نظامی. || (اِ) زمین پست. یقال: وقعنا فی غیبة؛ یعنی افتادیم در جایی پست از زمین. (از منتهی الارب) (از اقرب الموارد).
کلمات همقافیه با «غیبت»
مشاهده واژگان هموزن و همآهنگ ختمشده به «بت» برای سرودن شعر