معنی حشم

[ حَ ] (ع مص) معرب از خشم فارسی. بخشم آوردن. تشویر دادن. (تاج المصادر بیهقی). خجل کردن و تشویر دادن کسی را. خجل کردن. || شنوانیدن او را مکروه. (اقرب الموارد). || خشم گرفتن.[ حُ شُ ] (ع ص) صاحب حیای بسیار.[ حَ شَ ] (ع اِ) خدمتکاران. (زمخشری) (دهار). جیش. جند. (منتهی الارب). لشکر. خدمتکاران خاص. (زمخشری). خدمتکار. (محمودبن عمر ربنجنی). پس روان. (دهار). ملتزمین رکاب. عیال و قرابت و چاکران مرد و کسان وی از اهل و همسایگان که بجهت وی غضب کنند بر دیگران. واحد و جمع در آن یکسان است یا احشام جمع آن است. (منتهی الارب). چاکران و خدمتکاران که برای او غضب کنند و جنگ کنند با دیگران. چاکران و خدمتکاران که برای صاحب خود غضب نمایند با حریف جنگ کنند. ج، احشام : آن مال و نعمتش همه گشتند ترت و مرت و آن خیل و آن حشم همه گردید تار و مار. خجسته. براند اسب با خیل و پیل و حشم همی تاخت پر غم چو شیر دژم.فردوسی. خواجهٔ سید ابوطالب طاهر که بدوست دل سلطان و دل خواجه و دلهای حشم. فرخی. پس از ایزد بدوات و قلم فرخ اوست روزی لشکر سلطان و همه خیل و حشم. فرخی. شهر یاران زمین ناموران کیهان همه خواهند که گردند مر او را ز حشم. فرخی. مر حاشیت شاه جهان را و حشم را هم مال دهنده است و هم مال ستان است. منوچهری. بیشتر اولیا و حشم با وی [ مسعود ] برفتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۳۹). همه بزرگان اولیا و حشم به خانهٔ وی [ بوسهل ] رفتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ۱۵۵). خواجه بزرگ و اولیا و حشم برسیدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ۳۴۶). و در سنه ... فرمود ما را تا به هراة رفتیم که وسط خراسان است و حشم و قضاة و عمال و اعیان و رعایا را فرمود تا بخدمت ما آمدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۱۴). امیر... میراند تا غلامان و حشم و اصناف لشکر بدان قوی دل میگشتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۱۳). ما بسیار نصیحت کردیم و گفتیم چاکری است مطیع و فرزندان و حشم... بسیار دارد. (تاریخ بیهقی چ ادیب). مثال داد تا سپاه سالار ... و دیگر حشم بازگشتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب). برادر ما امیر محمد را اولیا و حشم بر تخت ملک نشاندند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۷۳). بونصر پیش دست امیر بود و دیگر حشم و بزرگان در پیشتر. (تاریخ بیهقی چ ادیب). امیرالمؤمنین وی [ طاهر ] را از فروددست تر اولیا و حشم خویش بدست گرفته ... آلت و قوت و لشکر داد. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۳۵). آنجا سه هزار حشم است و پیداست که خوارزمشاه و حشم وی چند باشند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۲۰). قومی را از سرغوغا از حشم کجات و جغراة خوانده بود. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۲۷). خوارزمشاه بار داد و اولیا و حشم بیامدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۲۳). اولیا و حشم و جملهٔ اعیان لشکر بخدمت درگاه پیوستند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۳۴). و حاجب قتلغ تکین بهشتی بر درگاه نشسته بود با دیگر حجاب و حشم و مرتبه داران. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۱۸). امیر برخاست و برنشست و بپای شارستان فرورفت با غلامان و حشم. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۹۳). و دیگر روز که بار داد با دستار سپید و قبای سفید بود و همه اولیا و حشم و حاجبان با سپید آمدند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۹۱). چون عید کرده بود سلطان از میدان به صفهٔ بزرگ آمد خوان نهاده بودند سخت باتکلف آنجا نشست و اولیا و حشم و بزرگان را بنشاندند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۷۶). و نسخت صلاة و خلعتها که در نوبت پادشاهی برادرش امیر محمد داده بودند اعیان و ارکان دولت و حشم و هر گونه مردم را بکردند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۶۰). نخست برادران خویش را نصر و یوسف و پس خویشاوندان و اولیاء حشم را سوگند دادند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۱۴). و نسخهٔ تذکرهٔ هدیها... مر خان را و پسرش و حشم را. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۲۱۷). فرمود سلطان تا جواب نامهٔ حشم تکین آباد بازنبشتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۴۷). حشم لوهور و غازیان احمد را خواستند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۴۰۸). خلعتهای دیگر خواجه احمد عبدالصمد و خاصگان خوارزمشاهی و اولیا و حشم سلطانی را. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۴۴). نامه نبشته آمد سوی حشم خوارزم به احماد این خدمت که کردند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۶۰). اولیا و حشم و کافه مردم را ... بر اندازه بداشت. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۸۵). چون به خانه فرودآمد همه اولیا و حشم و اعیان حضرت بتهنیت وی رفتند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۸۱). نامها نبشته آمد با احمد عبدالصمد و حشم تا کدخدای باشد. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۶۱). غرهٔ ماه رجب مهمانی بود همه اولیا و حشم را. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۶۶). میخواستیم ... در مهمات ملکی با وی [ آلتونتاش ] رجوع کنیم... چون ... اولیا و حشم را بنواختن. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۰۰). والی هرات وی را به حشم و مردم یاری داد. (تاریخ بیهقی چ ادیب). گرت نداد حشم تو غم حشم نخوری غم حشم همه بر جان اوست کش حشم است. ناصرخسرو. دل رعیت و چشم حشم به دولت تو ببزم و رزم تو بر شادی و نشاط آسود. مسعودسعد. نان پاره ای که حشم را ارزانی داشتندی از او بازگرفتندی. (نوروزنامه). رعیت و حشم پادشاه حکم ورا مسخرند بدان سان که کوزه گر را گل. سوزنی. واجب است بر کافهٔ خدم و حشم که آنچه ایشان را فراهم آید از نصیحت بازنمایند. (کلیله و دمنه). دریای حشم ترک بجوش آمد. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۲۶۶). شحنه بخارا بدبوسیلهٔ سغد رفت و حشمی که آنجایگاه مقیم بودند با خویشتن گرفت. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۱۹۰). رمهٔ کفار بتمامی مجتمع شد و معظم حشم کافر بدو پیوست. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۳۵۰). حشم دیلم لجام طاعت از سر برکشیده و دست به تطاول و تعدی برآورده. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۳۸۶). ملک هند با حشم خویش از نهیب آن لشکر با پناه کوهی حصین نشست. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۳۴۹). لشکر فراوان داشت و به بدربن حسنویه جمعی بسیار از حشم کُرد مستظهر شده. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۲۱۵). جمعی از حشم او بخدمت عضدالدوله رفتند و با ایشان اکرامی وافر کرد. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۲۹۰). لشکر سرای و حشم ولایتی خدمت فخرالدوله اختیار کردند. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۷۵). طاهر چنین خفت حال و علت اعوان فایق و خلو عرصه بلخ بشنید طمع در استخلاص بلخ بست و با حشم خویش به حصار بلخ آمد. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۸۶). ناصرالدین بفرمود تا اتباع و حشم او را از آن خطه بیرون کردند. (ترجمهٔ تاریخ یمینی ص ۱۸). فریدون گنج و ملک و حشم نداشت چگونه ملک برو قرار گرفت. (گلستان). - خدم و حشم؛ نوکران و مملوکان شخصی. - ستاره حشم؛ که حشم بسیار دارد: سکندرسپاه و ستاره حشم. (حبیب السیر ج ۴ ص ۳ ص ۳۲۲). - عرض حشم؛ نمایش دادن نیرو: از پی عرض حشم کمتر کن در آستین. منوچهری. - مال و حشم؛ دارائی ناطق و صامت. || جویندگان. (منتهی الارب). || در تداول فارسی زبانان، مجموع اسب و استر و خر و گاو و گوسفند قبیله ای یا امیری و جز آن. || مردم صحرانشین. (شرفنامهٔ منیری از فرهنگ میرزا ابراهیم).[ حِ ] (اِخ) پدر بطنی از جذام. (صبح الاعشی ج ۱ ص ۳۳۱).[ حَ شَ ] (اِخ) هندی شاعر فارسی زبان و نامش حسن است و دیوانش در کتابخانهٔ مجلس شواری ملی موجود است. (فهرست ج ۳ ص ۲۴۶) (ذریعه ج ۹ ص ۲۵۶).