معنی قاضی چلبی

[ چَ لَ ] (اِخ) ابراهیم آذری از مشاهیر عهد سلطان سلیم خان اول عثمانی است که دیری به قضاوت بعضی از بلاد آناطولی منصوب و سپس به قضاوت حما معین گردید. وی به سال ۹۹۳ هـ . ق. در حما درگذشت. در تاریخ وفاتش به ترکی گفته اند: انتقال ایلده کده تاریخی دیدیلر «گچدی آذری چلبی». وی در شعر دستی توانا داشته و دیوانی به نام نقش خیال دارد. از اشعار اوست به ترکی: نه غم گر آذری آلوده گرد غبا اولسه اولور روز جزاده لطفون اظهار ایتمگه باعث. (قاموس الاعلام ج ۱ ص ۶۹) (ریحانة الادب ج ۱ ص ۱۹).[ چَ لَ ] (اِخ) حسن بن علی بن امرّاللََّه، مکنی به ابن الحنائی. رجوع به ابن الحنائی حسن شود.[ چَ لَ ] (اِخ) حسن بن محمدبن محمدشاه فتاری رومی حنفی و یا حسن بن محمد شاه بن محمدبن حمزهٔ فناری، معروف به فناری زاده و ملقب به محیی الدین. عالمی است شاعر و ادیب نحوی فاضل محقق مدقق متدین که در تفسیر و معانی و بیان خبر و در فروع و اصول بصیر و از اکابر علمای حنفیهٔ عثمانی است که به ورع و تقوی موصوف است. وی در عهد سلطان سلیمان خان قانونی به مقام شیخ الاسلامی رسیده و سالها در استانبول و ادرنه و آناطولی و روم ایلی به قضاوت منصوب و متقاعد شده و به زیارت مکه و مدینه مشرف گشته است. او به سال ۹۵۴ یا ۸۸۶ هـ . ق. در استانبول وفات یافت. و در جوار ابوایوب انصاری مدفون گردید. تاریخ دومی «۸۸۶» به صحت نزدیکتر است زیرا که پدرش محمد شاه به سال ۸۴۰ یا ۸۷۹ وفات یافته، بعلاوه بنا بنوشتهٔ معجم المطبوعات بعضی از تألیفات خطی چلبی در سال ۸۷۳ هـ . ق. نوشته شده است. وی تألیفاتی دارد. او راست: ۱- حاشیهٔ تفسیر بیضاوی. ۲- حاشیهٔ تلویح. ۳- حاشیهٔ شرح مواقف سید شریف. کتاب مواقف با شرح مذکور بارها در مصر و جز مصر چاپ شده است. ۴- حاشیهٔ مختصر. ۵- حاشیهٔ مطول و این در شیراز چاپ سنگی شده و جز اینها. (معجم المطبوعات ص ۷۵۷) (فوائد البهیة ص ۶۴) (ریحانة الادب ج ۱ ص ۲۹۵).