معنی صنیع‌الدوله

[ صَ عُدْ دَ لَ ] (اِخ) مرتضی علیقلی خان پسر دوم علیقلی خان مخبرالدوله و نوادهٔ رضا قلیخان هدایت است. وی تحصیلات خود را در آلمان پایان داد و پس از مراجعت به ایران بسال ۱۳۲۱ هـ . ق. بریاست ادارهٔ پست و گمرک منصوب گردید و یکی از اولین کارخانه های نخ ریسی را به طهران وارد کرد و محصول ارزان و خوب از آن بیرون آورد، لیکن بعلت رقابت خارجی آن کارخانه بزودی از کار افتاد. در ۱۷ شعبان ۱۳۲۴ هـ . ق. که اولین مجلس شورای ملی ایران رسمیت و افتتاح یافت، صنیع الدوله بریاست آن انتخاب شد و این سمت را تا تاریخ ۲۸ رجب ۱۳۲۵ که از آن مقام استعفا داد بر عهده داشت. سپس گاهی بعنوان وزیر مالیه و گاهی بسمت وزیر فوائد عامه یا علوم در هیئت های دولتی که بریاست ابوالقاسمخان ناصرالملک و حسین قلیخان نظام السلطنه و میرزا احمدخان مشیرالسلطنه تشکیل یافت شرکت داشت و چون طهران بعد از استبداد صغیر بدست مجاهدین فتح شد، در کابینهٔ اول محمد ولیخان سپهدار تنکابنی بوزارت معارف و اوقاف منصوب گردید. آخرین دورهٔ وزارت او در کابینهٔ دوم مرحوم حسنخان مستوفی الممالک بود بسمت وزارت مالیه، در این دوره او را در طهران بتاریخ پنجم صفر ۱۳۲۹ هـ . ق. / ۶ فوریه ۱۹۱۱ م. یک نفر گرجی از اتباع روس به نام ایوان و دو تن همدست او بقتل رساندند. (وفیات معاصرین تألیف محمد قزوینی، مجلهٔ یادگار سال پنجم شمارهٔ ۴ و ۵).