جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
بیان تفسیر قول فریدالدین العطار

بیان تفسیر قول فریدالدین العطار

بیان تفسیر قول فریدالدین العطار
1
صاحِبِ دِل را نَدارَد آن زیانگَر خورَد او زَهرِ قاتِل را عِیان
2
زآنکه صِحَّت یافت وَز پَرهیز رَستطالِبِ مِسکین ، میانِ تَب ، دَر است
3
گفت پِیغَمبَر که ای طالِب جَریهان مَکُن با هیچ مَطلوبی مِری
4
در تو نَمرودی‌ست ، آتَش دَر مَرَورَفت خواهی ، اَوَّل اِبراهیم شَو
5
چون نِه‌ای سَبّاح و نِی دَریایییدَر مَیَفکَن خویش از خودراییی
6
او زِ قَعرِ بَحر ، گَوهَر آوَرَداز زیان‌ها سود بَر سَر آوَرَد
7
کامِلی گَر خاک گیرَد ، زَر شَوَدناقِص اَر زَر بَرَد ، خاکِستَر شَوَد
8
چون قَبولِ حَق بُوَد آن مَردِ راستدَستِ او در کارها ، دَستِ خُداست
9
دَستِ ناقِص ، دَستِ شِیطان است و دیوزآنکه اَندَر دامِ تَکلیف است و ریو
10
جَهل آیَد پیشِ او ، دانِش شَوَدجَهل شُد عِلمی که در ناقِص رَوَد
11
هَر چه گیرَد عِلَّتی ، عِلَّت شَوَدکُفر گیرَد کامِلی ، مِلَّت شَوَد
12
ای مِری کَرده پِیاده با سَوارسَر نَخواهی بُرد ، اَکنون پای دار
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت :بازرگانی ، طوطی زیبا در قفس داشت . روزی برای تجارت ، آهنگ سفر به هندوستان کرد و پیش از رفتن ، همه اهل خانه را فراخواند و گفت : برای شما از این سفر چه ارمغانی آورم ؟ هر یک از بستگان چیزی درخواست کرد . وقتی نوبت به طوطی رسید بدو گفت : تو چه تحفه ای می خواهی ؟ طوطی گفت : وقتی که به هندوستان رسیدی و طوطیان همنوع مرا دیدی . حال مرا برای آنان بازگو کن و بگو که قضا و قدر مرا در زندان قفس افکنده و اینک از شما استمداد می جوید . آیا این رواست که شما خوش و خرم پرواز کنید و من ، مهجور و غمزده در کنج قفس باشم ؟ بازرگان به هندوستان رفت و
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1603 تا 1614

نام حکایت : بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بخش : 4 از 13

بیت ۱: صاحِبِ دِل را نَدارَد آن زیان / گَر خورَد او زَهرِ قاتِل را عِیان

  • قافیه: زیان / عِیان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («زهر قاتل» استعاره از امور زیان‌بار، ریاضت‌های سخت و شهوات مهلک که بر انسان کامل اثر سوء ندارد).

  • معنی: انسانِ صاحب‌دل و واصل، حتی اگر آشکارا زهرِ کشنده را نیز بنوشد، هیچ زیانی به او نمی‌رسد و آسیبی نمی‌بیند.

بیت ۲: زآنکه صِحَّت یافت وَز پَرهیز رَست / طالِبِ مِسکین ، میانِ تَب ، دَر است

  • قافیه: رَست / دَر است

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل طبی (مقایسهٔ انسان کامل با شخص سالمی که از پرهیزهای پزشکی بی‌نیاز است، و سالکِ خام با بیماری که در تب می‌سوزد و باید پرهیز کند).

  • معنی: زیرا او به سلامت و کمالِ روحانی دست یافته و از پرهیزهای دورانِ بیماری رسته است؛ در حالی که سالکِ مبتدی و بینوا هنوز در میانهٔ تبِ نفس و بیماری‌های باطنی گرفتار است.

بیت ۳: گفت پِیغَمبَر که ای طالِب جَری / هان مَکُن با هیچ مَطلوبی مِری

  • قافیه: جَری / مِری

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح به مضمون احادیث نبوی دربارهٔ نهی از جدال و مِراء («ذَرُوا الْمِرَاءَ»؛ دست از مجادله و ستیزه بردارید).

  • معنی: پیامبر اکرم (ص) فرموده است: ای سالکِ بی‌پروا و جسور، هان! با هیچ مقصود و بزرگی به مجادله، سرکشی و ستیزه‌جویی مپرداز.

بیت ۴: در تو نَمرودی‌ست ، آتَش دَر مَرَو / رَفت خواهی ، اَوَّل اِبراهیم شَو

  • قافیه: مَرَو / شَو

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح (اشاره به داستان حضرت ابراهیم و نمرود و گلستان شدن آتش بر ابراهیم در سوره انبیاء: «قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ»).

  • معنی: تا زمانی که در درون تو خوی نمرودی و خودخواهی وجود دارد، قدم در آتشِ حوادث و بلاها مگذار؛ اگر می‌خواهی وارد آتش شوی، نخست همچون حضرت ابراهیم (ع) در آتش توحید و تسلیم پخته شو.

بیت ۵: چون نِه‌ای سَبّاح و نِی دَریاییی / دَر مَیَفکَن خویش از خودراییی

  • قافیه: دَریاییی / خودراییی

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («سباح و دریایی» استعاره از عارفِ کارآزموده در دریای اسرار و بلاها).

  • معنی: هنگامی که شناگرِ ماهر و آشنای دریا نیستی، از روی خودرایی و غرور خود را در امواجِ سهمگین دریا میفکن.

بیت ۶: او زِ قَعرِ بَحر ، گَوهَر آوَرَد / از زیان‌ها سود بَر سَر آوَرَد

  • قافیه: گَوهَر / بَر سَر

  • ردیف: آوَرَد

  • معنی: آن شناگرِ چیره‌دست (انسان کامل) از ژرفنای دریا مروارید بیرون می‌آورد، و از دلِ زیان‌ها و سختی‌ها سود و دستاوردی عظیم به دست می‌آورد.

بیت ۷: کامِلی گَر خاک گیرَد ، زَر شَوَد / ناقِص اَر زَر بَرَد ، خاکِستَر شَوَد

  • قافیه: زَر / خاکِستَر

  • ردیف: شَوَد

  • آرایه: تضاد (کامل / ناقص، خاک / زر)، تمثیل کیمیاگری (اثرگذاری وجود کامل در تبدیل خاک به طلا، و تباهی طلا در دست انسان ناقص).

  • معنی: اگر انسان کامل مشتی خاک برگیرد، به کیمیای وجودش به طلا تبدیل می‌شود؛ اما اگر انسانِ ناقص طلایی به دست آورد، در چنگال او به خاکستر بی‌ارزش مبدل می‌گردد.

بیت ۸: چون قَبولِ حَق بُوَد آن مَردِ راست / دَستِ او در کارها ، دَستِ خُداست

  • قافیه: راست / خُداست

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح (اشاره به آیه ۱۰ سوره فتح: «يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ» و حدیث قرب نوافل که دست و چشم ولیّ حق، دست و چشم خدا می‌شود).

  • معنی: از آنجا که آن مردِ صادق، مقبول و برگزیدهٔ درگاه پروردگار است، دست و ارادهٔ او در همهٔ امور، عینِ دست و قدرت خداوند است.

بیت ۹: دَستِ ناقِص ، دَستِ شِیطان است و دیو / زآنکه اَندَر دامِ تَکلیف است و ریو

  • قافیه: دیو / ریو

  • ردیف: ندارد

  • معنی: در مقابل، دست و عملِ انسانِ ناقص، دستیار شیطان و اهریمن است؛ زیرا او هنوز در بندِ تنگناها و گرفتارِ فریب و نیرنگِ نفس است.

بیت ۱۰: جَهل آیَد پیشِ او ، دانِش شَوَد / جَهل شُد عِلمی که در ناقِص رَوَد

  • قافیه: دانِش / ناقِص (هم‌آوایی قافیه در وزن مثنوی)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد و جناس (جهل / دانش / علم)، تقابل مفهومی.

  • معنی: حتی نادانی نیز هنگامی که به نزد انسان کامل می‌آید به دانش و معرفت تبدیل می‌شود؛ اما دانشی که به ذهن انسان ناقص راه یابد، به نادانی و مایهٔ غرور بدل می‌گردد.

بیت ۱۱: هَر چه گیرَد عِلَّتی ، عِلَّت شَوَد / کُفر گیرَد کامِلی ، مِلَّت شَوَد

  • قافیه: عِلَّت / مِلَّت

  • ردیف: شَوَد

  • آرایه: جناس تام میان «علتی» اول (بیمار و ناقص) و «علت» دوم (بیماری و تباهی)، تضاد (کفر / ملت [دین و آیین]).

  • معنی: هر چیزی را که فرد بیمار و ناقص برگیرد، خود به بیماری و تباهی کشیده می‌شود؛ اما اگر انسان کامل حتی به ظاهرِ کفر دست بزند، در دست او به آیین و ایمان ناب مبدل می‌گردد.

بیت ۱۲: ای مِری کَرده پِیاده با سَوار / سَر نَخواهی بُرد ، اَکنون پای دار

  • قافیه: سَوار / پای دار

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (پیاده / سوار، سر / پای)، کنایه («سر نخواهی برد» کنایه از عاقبت‌به‌خیر نشدن و پیروز نگشتن؛ «پای دار» کنایه از آمادهٔ تحمل سختی و کیفر بودن).

  • معنی: ای کسی که پیاده به نبرد و رقابت با سوارکارِ چابک رفته‌ای، هرگز از این میدان به سلامت جان به در نخواهی برد؛ اکنون آمادهٔ تحمل شکست و عواقب کار خود باش!

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید