معنی نهاوند

[ نَ / نِ وَ ] (اِخ) شهری است از عراق عجم. (جهانگیری) (غیاث اللغات) (از برهان). شهری است از جبال. (از حدود العالم). در نزدیکی همدان. (جهانگیری). در جنوب همدان است. (از منتهی الارب). از اقلیم چهارم است و در حدود همدان. (از انجمن آرا) (از آنندراج). از اقلیم چهارم است از بلاد جبل. ابن حوقل گوید: نهاوند در جنوب همدان است. شهری است بر دامنهٔ کوه، رودها و بستانها دارد و میوه اش فراوان است. میوهٔ آن را به سبب نیکوئی آن به عراق برند. در اللباب آمده است که نهاوند شهری است از بلاد جبل، گویند آن را نوح علیه السلام بنا کرده است و نام آن «نوح آوند» بوده است پس حاء را به هاء بدل کردند و خدا داناتر است. سمعانی در الانساب گوید که: حرب بزرگ مسلمانان در زمان عمربن خطاب رضی اللََّه عنه در آنجا واقع شد. و من چند روزی آنجا اقامت کرده ام. صاحب العزیزی گوید: میان همدان و نهاوند چهارده فرسخ است. (از ترجمهٔ تقویم البلدان ص ۴۸۲ و ۴۸۳). شهر نهاوند بر کوهی قرار گرفته و بنای آن از گل است و چشمه ها و باغهای فراوان دارد... (از ترجمهٔ صورةالارض ص ۱۱۱). و اندر وی دو مزگت جامع است و جائی با نعمت بسیار است و از وی زعفران و میوهٔ [ نیکو خیزد ] . (حدود العالم) (یادداشت مؤلف). شهر معظمی است در سمت قبلی همدان در سه روزه راه... و آن قدیم ترین شهری است که در کوه واقع شده و این شهر ماه بصره یعنی در حساب آن و دینور ماه کوفه یعنی در آن می باشد. و کوه این شهر آب آن را به دو قسم منقسم سازد، قسمی به سوی نهاوند و قسم دیگر به سمت غرب می رود... در میان آن حصاری شگفت انگیز و بنای مرتفع حیرت آوری دیده میشود، و قبور جماعتی از شهداء مسلمانان در این بناست. (از معجم البلدان). وضع امروزین نهاوند: شهرستان نهاوند یکی از شهرستانهای استان پنجم و محدود است از طرف شمال به شهرستانهای ملایر و تویسرکان و بخش کنگاور از شهرستان کرمانشاهان. از طرف جنوب به کوه گرو که خطالرأس آن حد طبیعی این شهرستان و شهرستان خرم آباد است. از طرف شرق به شهرستان ملایر و بخش اشتربیان شهرستان بروجرد. از طرف غرب به بخش صحنه از شهرستان کرمانشاه و بخش نورآباد از شهرستان خرم آباد. شهرستان نهاوند در طول دره ای به عرض تقریبی ۴ الی ۱۲ هزارگزی بین دو کوهستان که جهت آنها از شمال غرب به جنوب شرق است واقع شده و رودخانهٔ مهم گاماسیاب در وسط این دره جاری است. شهر نهاوند مرکز شهرستان در قسمت علیای درهٔ مذکور در ارتفاع ۱۶۷۷ گز واقع گردیده است. هوای شهرستان سردسیر سالم است فقط قسمت سفلی رودخانهٔ گاماسیاب نسبت به نقاط کوهستانی و دشت معتدل است. اکثر قراء مهم شهرستان در طول رودخانه گاماسیاب واقع شده و از آن مشروب میگردند و قسمتی نیز از رودخانه های ملایر، تویسرکان و قنوات و چشمه سارهای کوهستانی بهره مند میشوند. بطور کلی آب شهرستان شیرین و املاح خارجی آن کم است. دو سلسله کوهستان در شمال و جنوب شهرستان بشرح زیر واقع شده است: ۱ - ارتفاعات جنوبی، کوههای جنوبی شهرستان دنبالهٔ سلسله کوهستان شاهو در پاوه و روانسر و بیستون کرمانشاه است که در همان جهت (شمال غرب به جنوب شرق) از جنوب این شهرستان گذشته به شهرستان بروجرد منتهی میشود. در این شهرستان این کوه «گرو» نامیده میشود و خطالرأس آن حد طبیعی نهاوند و خرم آباد است. در قسمت شمال غربی حد متوسط ارتفاع ۲۸۰۰ گز و در جنوب شرقی به ارتفاع آن افزوده می شود. بلندترین قلهٔ گرو در جنوب شهر نهاوند و بالای سرچشمهٔ گاماسیاب واقع و همیشه برف در قلهٔ آن موجود و ارتفاع آن از سطح دریا ۳۳۹۶ گز است. از درهٔ شمالی این کوه که به رودخانهٔ گاماسیاب منتهی میشود صدها چشمه جاری و به مصرف قراء پادامنهٔ کوه مذکور میرسد. ۲ -سلسلهٔ شمالی، جهت امتداد آن شمال غرب به جنوب شرق و موازی با کوه الوند همدان و کوه گرو است و در دو نقطه بوسیلهٔ دو رودخانه ای که از شهرستان ملایر و شهرستان تویسرکان می آیند قطع شده و معبر طبیعی ایجاد نموده است در شمال غرب بین درهٔ کنگاور و درهٔ رودخانه تویسرکان کوه کمرزرد نامیده شده و ارتفاع قلهٔ آن ۲۱۶۵ گز است. بین معبر رودخانهٔ تویسرکان و معبر رودخانهٔ ملایر کوه سیاه دره نامیده میشود و ارتفاع قلهٔ آن ۲۸۱۸ گز می باشد. در شرق معبر رودخانهٔ ملایر که در شرق شهر نهاوند است کوه سفید نامیده میشود و ارتفاع بلندترین قلهٔ آن از سطح دریا ۳۶۵۳ گز است. رودخانهٔ گاماسیاب که در شهرستان خرم آباد «سیمره» و در شهرستان اهواز و دشت میشان کرخه نامیده می شود. در این شهرستان از سراب گاماسیاب واقع در ۲۰ هزارگزی جنوب شهر نهاوند در یکی از دره های شمالی کوه گرو سرچشمه گرفته در طول درهٔ شهرستان نهاوند جاری است و قسمت عمدهٔ قراء شهرستان و باغات شهر از این رودخانه مشروب میگردد. رودخانهٔ ملایر در ۱۵ هزارگزی شمال غرب نهاوند نزدیک آبادی لیلی یادگار، و رودخانهٔ تویسرکان در ۲۵ هزارگزی نهاوند نزدیک آبادی چقاسرائیل به رودخانهٔ گاماسیاب ملحق میشوند. این رودخانه پس از مشروب نمودن قسمت عمدهٔ قراء و باختر شهرستان وارد تنگهٔ کوهستانی شده در حدود باختری کلان از این شهرستان خارج و وارد بخش صحنهٔ شهرستان کرمانشاهان میگردد. محصول عمدهٔ شهرستان غلات، حبوبات، اقسام میوه ها، توتون، لبنیات است و صادرات مهم آن خشکبار و اقسام میوه ها و لبنیات و حبوبات و غلات و کنجد و توتون و پشم و پوست چوب و روغن به داخل و خارج کشور است. سیب و گلابی و هندوانه و خربزهٔ آن مشهور است. شغل ساکنین شهرستان زراعت و گله داری است. صنایع دستی آنان در دهستان علیا قالیچه بافی است، قالیچه های عشوند، برجک و یانه سر بخوبی مشهور است. از شهر نهاوند دو راه به طرف جنوب شرقی و شمال غربی احداث شده است. جادهٔ شمال غرب در ۵۳ هزارگزی به راه کنگاور به کرمانشاه متصل میشود، از این نقطه تا کنگاور تقریباً ۷۰۰۰ گز است. راه جنوب خاوری در ۳۲ هزارگزی به راه ملایر به بروجرد میرسد. از این نقطه به ملایر ۳۲ هزار گز و تا بروجرد ۲۵ هزار گز است. این شهرستان از چهار دهستان به نام بالادهستان در جنوب شرقی، پائین دهستان در قسمت مرکزی، خزل انتهای غرب سلگی بین پایین دهستان و خزل تشکیل شده است. تعداد قراء و مرکز دهستان و جمعیت آن بشرح زیر است: بالا دهستان، مرکز ده شعبان. تعداد قراء ۶۷ و سکنه ۲۰ هزار نفر است. پائین دهستان، مرکز قصبه گیان، تعداد قراء ۴۷ و سکنه ۲۵ هزار نفر است. سلگی، مرکز ده شهرک، تعداد قراء ۳۵ و سکنه ۱۳ هزار نفر است. خزل، مرکز ده آران، تعداد قراء ۷۰ و سکنه ۱۲ هزار نفر است. شهر نهاوند دارای ۲۶ هزار نفر جمعیت است. بنابر آمار فوق شهرستان نهاوند از ۲۲۰ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده و سکنهٔ آن در حدود ۹۶ هزار تن است. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۵).[ نَ / نِ وَ ] (اِخ) شهر نهاوند در ۱۳۰ هزارگزی مشرق کرمانشاه و ۶۴ هزارگزی جنوب غربی ملایر واقع شده و مختصات جغرافیایی آن بشرح زیر است: طول ۴۸ درجه و ۲۲ دقیقه، عرض ۳۴ درجه و ۱۲ دقیقه و ارتفاع از سطح اقیانوس ۱۶۷۷ گز، اختلاف ساعت نهاوند با تهران ۱۳ دقیقه و ۲۸ ثانیه است. ساختمانهای قدیمی شهر در سراشیبی تپه ای که قلعهٔ شهر قدیم و دژ مستحکم باستانی در روی آن بنا شده بود و اینک آثار خرابه های آن باقی است واقع شده و مانند سایر بناهای قدیمی کشور کوچه های آن تنگ و پرخم و پیچ و خانه ها کوچک و گلی است. بناهای جدید در جنوب و جنوب شرقی شهر در زمین مسطح مزروعی بنا شده و مطابق اصول بهداشت بزرگ و مشجر ساخته شده اند. آب شهر از چند رشته قنات و چشمه به شرح زیر تأمین میگردد: ۱ -قنات قیصریه که دارای ۴ سنگ آب است و از قنوات قدیمی شهر بوده در قیصریهٔ خرابه مظهر شده خانه های چهار باغ و راستهٔ میرزا آقا را مشروب مینماید. ۲ -قنات چشمه عبدل که دارای یک سنگ آب است در علیای محلهٔ سادات مظهر شده قسمتی از محلهٔ سادات میرزا آقایی و چهار باغ را مشروب می نماید. ۳ -قنات پهلوان محمدصادق که فعلاً دارای یک سنگ آب است و قسمتی از محلهٔ چهارباغ را مشروب مینماید. ۴ -قنات گلشن در محلهٔ گلشن مظهر و آن محل را مشروب می نماید. علاوه بر اینها چند چشمه نیز به نام چشمهٔ علی، دو خواهران، چاله اولاد و چشمهٔ ملامحمد طاهر مورد استفاده است. باغهای مهم شهر نهاوند از رودخانهٔ گاماسیاب بوسیلهٔ نهر شعبانی که در ۱۶ هزارگزی جنوب شرقی شهر منشعب شده مشروب میگردد. مقدار آب نهر مذکور در بهار ۱۲۰ سنگ و تابستان حداقل ۶۰ سنگ است. شهر نهاوند در سال ۱۳۱۷ از سیلی که از درهٔ بارودآب سرازیر شد خسارت زیاد دید و قریب یکهزار نفر تلفات داد. نهاوند سابقهٔ زلزله نیز دارد، در سال ۱۳۰۸ زلزله ای رخ داد که چندان خسارتی وارد نشد. سکنهٔ شهر نهاوند طبق صورت ادارهٔ آمار تا آخر سال ۱۳۲۸ بشرح زیر است: مرد ۱۲۴۴۶، زن ۱۴۰۰۶، جمع ۲۶۴۵۲ تن. از بناهای قدیم شهر بنای امامزاده محمد، شیخ منصور، مسجد جمعه و حمام بازار است. محصول عمدهٔ شهر نهاوند انواع میوه های سردسیری مخصوصاً قیسی، گردو، سیب، گلابی، انواع آلو و بادام است. چوب نیز از صادرات مهم نهاوند است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۵).[ نَ / نِ وَ ] (اِخ) قصبه ای است جزء دهستان دودانگهٔ بخش ضیاءآباد شهرستان قزوین در ۸ هزارگزی جنوب شرقی ضیاءآباد و ۲ هزارگزی جنوب راه شوسهٔ قزوین به همدان، در جلگهٔ معتدل هوایی واقع است و ۳۳۸۰ تن سکنه دارد. آبش از خررود، محصولش غلات و کشمش و یونجه و قیسی و بادام و پنبه و کنجد و کرچک و گردو، شغل مردمش زارعت و گلیم و جاجیم بافی است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۱).[ نَ / نِ وَ ] (اِخ) (جنگ...) یوم نهاوند یا جنگ نهاوند، نام جنگ معروفی است که بین سپاهیان اسلام و ایران در نهاوند اتفاق افتاد. رجوع به امثال میدانی و ترجمهٔ فتوح البلدان و کامل التواریخ ابن اثیر ج ۳ ص ۲ و مجمل التواریخ و تاریخ گزیده و تاریخ ایران تألیف سایکس شود.[ نِ وَ ] (اِ) نام شعبه ای است از موسیقی. (رشیدی) (جهانگیری) (انجمن آرا) (برهان قاطع). نام پرده ای است از موسیقی که نیم شب سرایند. (غیاث اللغات): چنان کز سینه غم را بیخ برکند فروگفت این غزل را در نهاوند. امیرخسرو (از جهانگیری).