معنی قوشچی سمرقندی

[ سَ مَ قَ ] (اِخ) علی بن محمد، ملقب به علاءالدین و معروف به ملا علی قوشچی که گاهی او را فاضل قوشچی نیز گویند. از مشاهیر علمای عامه و محققان است. وی نخست در سمرقند اغلب علوم متداول را فراگرفت و سپس به کرمان رفت و پس از تکمیل تحصیلات علمی باز به سمرقند برگشت. سلطان او را به تکمیل رصدخانه ای که در سمرقند تأسیس کرده بود گماشت و او این امر مهم را با موفقیت به پایان رسانید و زیج آلغ بیکی را که به زیج جدید معروف بود و دیگران موفق به اتمام آن نشده بودند کامل گردانید و پس از فوت سلطان به تبریز کوچ کرد و مورد توجه اوزون حسن (۸۷۳ -۸۸۲ هـ . ق.) که از حکام آق قویونلی بود قرار گرفت. مدتی نیز به مأموریت به استانبول رفت و رسالهٔ محمدیه را در علم حساب به نام سلطان محمدخان ثانی عثمانی (۸۵۵ -۸۸۶ هـ . ق.) نوشت و اخیراً به مدرسی مدرسهٔ ایاصوفیه منصوب شد. از تألیفات اوست: ۱ -حاشیهٔ شرح کشاف تفتازانی. ۲ -شرح تجرید خواجه، این کتاب بارها چاپ شده است. ۳ -العنقود الزواهر فی نظم الجواهر، در علم صرف. ۴ -محبوب الحمایل فی کشف المسایل. ۵ -هیأت فارسی، بارها با خلاصة الحساب شیخ بهایی یکجا چاپ شده است. وی به سال ۷۸۹ هـ . ق. در استانبول درگذشت و در جوار قبر ابوایوب انصاری به خاک سپرده شد. (قاموس الاعلام) (ریحانة الادب ج ۳ ص ۳۲۴).