معنی قطرب

[ قُ رُ ] (ع اِ) دزد. (منتهی الارب). دزد ماهر در دزدی. (اقرب الموارد). || موش. (منتهی الارب) (آنندراج). || گرگ. (منتهی الارب). گرگ موی ریخته. || سگ کوچک. || غول نر. || صرع زده. (اقرب الموارد) (منتهی الارب). || نوعی از مالیخولیا. (منتهی الارب). مرضی است از امراض دماغ، و آن را قطرب نامند زیرا که مریض چون قطرب در بستر خود استقرار نگیرد. (اقرب الموارد). || سنگریزه. (منتهی الارب) (آنندراج). || دیوان و پریان خرد. || (ص) سبک و چست. || ترسو. || (اِ) مرغی است. (اقرب الموارد) (منتهی الارب). || جانورکی که همهٔ روز در تکاپو باشد و ساعتی نیارامد. (منتهی الارب). و حریف ادریسی گوید: جانورکی است که شب روشنی دهد همچون شعلهٔ آتش. || گیاهی است خاردار که دانه ای دارد چون گندم که به هر کس از پهلوی آن عبور کند میچسبد. (اقرب الموارد).[ قُ رُ ] (اِخ) لقب محمدبن مستنیر، شاگرد سیبویه. (اقرب الموارد) (منتهی الارب). او را قطرب خوانند زیرا بامدادان بر سیبویه وارد میگردید و هرگاه که سیبویه در خانه را میگشود وی را پشت در مشاهده میکرد و ازاینرو به وی گفت: ما انت الا قطرب لیل. (منتهی الارب). محمدبن مستنیربن احمد بصری نحوی لغوی، مکنی به ابوعلی، از مشاهیر دانشمندان ادب و نحو و لغت است. وی از ادبای مجلس ابودلف عجلی و معلم فرزندان وی بوده است. ادب را از سیبویه و دیگر علمای بصره فراگرفت. او راست: ۱- الاصوات و الاضداد و اعراب القرآن و الرد علی الملحدین و العلل فی النحو و غریب الحدیث در شش جلد. ۲- الفرق و القوافی و المثلثات و مجازات القرآن و معانی القرآن و النوادر در شش جلد. این اشعار از اوست: ان کنت لست معی فالذکر منک معی یراک قلبی اذاما غبت عن بصری و العین تبصر من تهوی و تفقده و باطن القلب لایخلو من النظر. وی به سال ۲۰۶ هـ . ق. در بغداد درگذشت. (تاریخ بغداد) (ابن خلکان) (روضات) (ریحانة الادب). قطرب معلم فرزندان ابودلف قاسم بن عیسی بود و پس از وی فرزندش حسین بن قطرب به معلمی آنان برگزیده شد. (معجم المطبوعات از الفهرست). او راست: ۱- الارجوزة القطربیة، و این منظومه ای است در شصت واندی بیت مشتمل بر الفاظی که معانی آنها به اختلاف حرکات آنها مختلف میشود و چنین آغاز میگردد: یا مولعاً بالغضب و الهجر و التجنب. ۲- المثلث در لغت، این کتاب به کوشش استاد دیلمار در مربورگ به سال ۱۸۵۷ م. به چاپ رسیده و ارجوزة با شرح آن از بعض ادباء در الجزایر به سال ۱۳۲۵ هـ . ق. طبع شده است. ۳- هذا ما قال قطرب فی کتاب ما خالف فیه الانسان البهیمیة الوحوش و صفاتها، این کتاب به کوشش استاد جابر با کتاب اسماءالوحوش اصمعی در وین به سال ۱۸۸۸ م. چاپ شده. (معجم المطبوعات).