معنی قاضی سعید قمی

[ سَ دِ قُ ] (اِخ) محمد سعیدبن محمد مفید قمی، معروف به قاضی سعید و ملقب به حکیم کوچک. از اجلهٔ علمای نامی امامیه و مفاخر فضلای حدیث و حکمت و فنون ادبیه. عالمی بوده است عارف متشرع، ربانی و حکیمی ادیب و کامل و محقق صمدانی و در مراتب تأویل و عرفان و حکمت و استنباط نکات خفیه اسرار مکنونه و دقائق کشفیهٔ مخزونه در آیات و احادیث دینی مؤید بروح القدس و مشمول تأییدات غیبی بوده و به عرفان و تصوف میل مفرط داشته و در اسماء اللََّه قائل به اشتراک لفظی بوده و در همین موضوع دو رسالهٔ عربی و پارسی تألیف کرده و نام رسالهٔ فارسی کلید بهشت است. وی از شاگردان ملامحسن فیض کاشانی و ملاعبدالرزاق لاهیجی و ملارجبعلی تبریزی بوده و شاه عباس ثانی و درباریان او وی را بسیار تجلیل نموده و به زیارت و دیدنش میرفته اند او راست: ۱- الاربعون حدیثاً که آن را در سی سالگی تألیف نموده و شرح چهل حدیث در معارف و مشحون از تحقیقات علمی است. ۲- الاربعونیات لکشف انوار القدسیات، و این کتاب از مصنفات ممتاز و برجسته بوده و در آن چهل رسالهٔ خود را که در چهل باب از ابواب معارف و تحقیقات و هر یک اسمی خاص داشته مثل روح الصلوة و فوائد رضویه و حدیقه و ردیّه و مانند اینها جمع کرده و به همین اسمش موسوم ساخته است. ۳- اسرار الصلوة که در حاشیهٔ شرح هدایهٔ ملاصدرا چاپ شده. ۴- اسوار الصنایع در صناعات خمسهٔ قیاسیهٔ منطقیه (شعر و خطابه و جدل و برهان و مغالطه) و به تصریح خودش از صناعیهٔ میرفندرسکی هم استمداد نموده است. ۵- حاشیهٔ اثولوجیای ارسطو. ۶- حاشیهٔ شرح اشارات خواجه. ۷- الحدیقة الوردیّة و السوانح المعراجیة که یکی از رساله های چهل گانهٔ اربعینات مذکور فوق است. ۸- حقیقة الصلوة. ۹- روح الصلوة و آن یکی از رساله های چهل گانهٔ فوق است. و شاید این هر دو همان اسرار الصلوة مذکور فوق باشند. ۱۰- شرح توحید صدوق که سه مجلد است. ۱۱- شرح حدیث بساط. ۱۲- شرح حدیث غمام. این کتاب را به سال ۱۰۹۹ هـ . ق. در اصفهان تألیف نموده و یک نسخهٔ آن بشمارهٔ ۱۸۴۹ در کتابخانهٔ مدرسهٔ سپهسالار جدید تهران موجود است. ۱۳- فوائد رضویه و آن یکی از رساله های اربعینات مذکور فوق است. ۱۴- کلید بهشت و آن رساله ای است پارسی در اشتراک لفظی اسماء اللََّه چنانکه بدان اشاره شد. باری قاضی سعید مدتی متصدی امر قضاء در شهر قم بوده و این کاشف از تبحر وی در شرعیات نیز میباشد. وی تا هنگام وفات در همان شهر اقامت داشته است. وفات او موافق آنچه در عنوان حاشیهٔ اثولوجیا از کتاب ذریعة تصریح شده به سال ۱۱۰۳ هـ . ق. بوده است. و مخفی نماند که شیخ محمد حسین برادر قاضی سعید نیز از اکابر علمای عصر خود و از شاگردان ملارجبعلی بوده و تفسیر بزرگی بر قرآن مجید نوشته که حاکی از تبحر وی میباشد. وی در اواخر قرن یازدهم هجری درگذشته است. سال وفات وی معلوم نیست. (هدیة الاحباب ص ۲۱۵) (روضات الجنات ص ۳۰۲) (مواضعی از الذریعه) (انجم فروزان در تاریخ قم تألیف عباس فیض ج ۲) (ریحانة الادب ج ۳ ص ۲۶۸).