معنی قاضی‌زادهٔ افندی

[ دَ / دِ یِ اَ فَ ] (اِخ) احمد شمس الدین افندی. از علمائی است که در روزگار سلطان مرادخان ثالث مسند مشیخهٔ اسلامی را یافت. وی به سال ۹۱۸ هـ . ق. متولد شد و در دورهٔ تحصیل از خرمن دانش مشاهیری چون چوی زاده و ابوالسعود افندی خوشه ها چید و به سال ۹۶۳ به قضاء حلب منصوب گشت و بعد از آنکه مدتی متقاعد بود چندی مفتش و در سال ۹۷۱ قاضی استانبول و در سال ۹۷۴ قاضی عسکر روم ایلی گردید و به علت کدورت با صدراعظم محمد پاشا به مهاجرت ادرنه مجبور و در آنجا به تدریس در دارالحدیث مشغول شد و در همان سنوات به علت مرگ فرزندش به در سعادت بازگشت و پس از جلوس سلطان مراد ثالث مورد عنایت او قرار گرفت. ابتداء مدرس دارالحدیث سلیمانیه و در ۹۸۳ مجدداً صدر روم ایلی گردید و در ۹۸۵ مقام افتاء یافت و به سال ۹۸۸ درگذشت. وی مردی عالم و عادل بود. شرحی بر کتاب هدایه و حواشی و تعلیقات بر چند کتاب علمی دیگر نوشته است. (از قاموس الاعلام ترکی). مؤلف ریحانة الادب نویسد: قاضی زادهٔ خوارزمی احمدبن قاضی محمود خوارزمی ملقب به شمس الدین و معروف به قاضی زاده عالمی است فاضل محقق مدقق ادیب حکیم متکلم از اکابر علمای عامه که در ریاضیات و حکمت کامل و به سال ۹۶۳ هـ . ق. به قضاوت حلب و در ۹۷۱ به قضاوت استانبول و در ۹۷۴ به قضاوت عسکر روم ایلی منصوب بوده و اخیراً به واسطهٔ دلسردی که فیمابین او و محمد پاشای صدراعظم وقوع یافته به ادرنه رفته و در دارالحدیث آنجا مشغول تدریس بود، و پس از فوت پسرش باز به استانبول رفته و مشمول مراحم سلطان مرادخان ثالث (۹۸۲ -۱۰۰۳ هـ . ق.) که در آن اوان اوائل جلوسش بوده گردیده و به مقام شیخ الاسلامی رسیده و در ۹۸۳ به صدارت روم ایلی نامزد شده و در سال ۹۸۵ مفتی رسمی گردیده و در سال ۹۸۸ در ۷۰سالگی وفات یافت. او راست: ۱- حاشیهٔ اثبات الواجب ملاجلال دوّانی. ۲- حاشیهٔ الهیات شرح تجرید. ۳- حاشیهٔ تفسیر قاضی بیضاوی. ۴- حاشیهٔ شرح حکمةالعین. ۵- حاشیهٔ شرح مفتاح. ۶- حاشیهٔ شرح تلویح. ۷- شرح مواقف عضدی. ۸- شرح هدایة. ۹- نتائج الافکار فی کشف الرموز و الاسرار در فقه حنفی. رجوع به هدیة الاحباب ص ۲۱۵ و روضات الجنات ص ۹۹ و لغات تاریخیة و جغرافیة ترکی احمد رفعت ج ۵ ص ۲۴۷ و قاموس الاعلام ترکی ج ۵ ص ۳۵۳۹ و ریحانة الادب ج ۳ ص ۶۶۵ شود.[ دَ / دِ یِ اَ فَ ] (اِخ) محمد طاهر. از علمائی است که در دورهٔ سلطان محمودخان ثانی به مسند فتوی رسید. وی فرزند توقادلی عمر افندی از قضات عثمانی است و به سال ۱۱۶۴ هـ . ق. به دنیا آمد و پس از آنکه مدتی در آناطولی و روم ایلی مسند قضا داشت به سال ۱۲۳۳ قاضی استانبول و در ۱۲۴۰ قاضی عسکر آناطولی گردید و در ۱۲۴۱ به مسند فتوی رسید و در ۱۲۵۴ وفات یافت. رساله ای به نام نوریة دارد. (از قاموس الاعلام ترکی).