معنی شیطانیه

[ شَ نی یَ / یِ ] (از ع، اِمص) شیطانیة. عناد و خودسری و نافرمانی و سرکشی. || غرور و تکبر. (ناظم الاطباء). رجوع به شیطانی شود.[ شَ نی یَ ] (اِخ) شیطانیة. نامی است که معاندان شیعه به پیروان محمدبن نعمان ملقب به مؤمن الطاق داده اند، چه آنان محمد را شیطان الطاق می گفتند. مؤلف کشاف اصطلاحات الفنون نویسد: فرقه ای از غُلات شیعه اند و منسوب به محمدبن نعمان ملقب به شیطان می باشند. او گفته که خدای تعالی نور محض است و جسمانی نباشد و با این حال به صورت آدمی است و پس از ایجاد موجودات نسبت به وجود آنها علم پیدا می کند. (از کشاف اصطلاحات الفنون). اصحاب ابوجعفر محمدبن نعمان احول ملقب به مؤمن الطاق یا شیطان الطاق از متکلمین شیعهٔ امامیه از موالی کوفه است که چون در طاق محامل در کوفه دکان صرافی داشته او را مؤمن الطاق و مخالفین به مناسبت احول بودن او را شیطان الطاق لقب داده اند و او از معاصرین ابوحنیفه (۸۰ -۱۵۰ هـ . ق.) و از اصحاب حضرت امام جعفر صادق (ع) (۸۲ -۱۴۸ هـ . ق.) است و از قدمای شیوخ شیعه و از متکلمین اولیهٔ این طایفه محسوب می شود و با ابوحنیفه و رؤسای معتزله و خوارج مناظرات بسیار داشته است. ابوجعفر به عقیدهٔ تشبیه متهم بود و مخصوصاً معتزله در این خصوص بر او تاخته اند و چون او از قدیمترین کسانی است از امامیه که درباب ذات و صفات باری تعالی به تکلم پرداخته و هنوز علم کلام مطابق مذهب این طایفه مدون نشده بوده متکلمین دیگر امامیه پاره ای از عقاید او را نپذیرفته اند و از آنجمله ابومحمد هشام بن الحکم کتابی بر رد بعضی از عقاید او نوشته بوده است. وفات ابوجعفر بعد از وفات امام صادق (ع) اتفاق افتاده. ابوجعفر در تأیید مذهب شیعه و اثبات امامت حضرت علی (ع) به رأی طایفه و رد آراء خوارج و معتزله در این خصوص و حکم درباب جنگ جمل و طلحه و زبیر و عایشه کتابها نوشته بوده است. اصحاب او را نعمانیه و مخالفین شیطانیه می خوانده اند. برای احوال و عقاید او رجوع شود به رجال کشی ص ۱۲۲ -۱۲۶ و رجال نجاشی ص ۲۲۸ و فهرست شیخ طوسی ص ۳۲۳ و فرق الشیعه ص ۶۶ و الفهرست ابن الندیم ص ۱۷۶ چ آلمان و ص ۸ از ضمیمهٔ چ مصر و الملل و النحل شهرستانی صص ۱۴۲ -۱۴۳ و الفرق بین الفرق ص ۵۳ و مقالات اشعری ص ۳۷، ۴۲ و ۵۱ و الانتصار ص ۶ و ۵۸ و ابن حزم ج ۴ ص ۹۳ و ابن ابی الحدید ج ۱ ص ۲۹۴ و غیره. (از خاندان نوبختی عباس اقبال ص ۷۷).