معنی شروانشاهان

[ شَ رْ ] (اِخ) سلسله هایی که در شروان [ شهری در قففاز ] و حوالی آن حکومت و سلطنت کرده اند. از این قرار: سلسهٔ اول -حکام عرب شروان. افراد آن از این قرارند: ۱- یزیدبن مزیدبن زائده شیبانی (والی ارمنستان در عهد هارون الرشید ۱۸۳ هـ . ق. ف: ۱۸۵ هـ . ق.) ۲- خالد بن یزیدبن مزید (۲۰۹ هـ . ق.) ۳- محمدبن خالدبن یزید (در ارمنستان، شروان، اران، آذربایجان، باب الابواب). ۴- هیثم بن خالد (لقب شروانشاه یافت). ۵- محمدبن هیثم. ۶- هیثم بن محمد. ۷- علی بن هیثم (حدود ۳۰۰ هـ . ق.) ۸- ابوطاهربن فلان بن محمد (۳۰۵ هـ . ق.) ۹- محمدبن ابی طاهر (۳۳۷ هـ . ق.) ۱۰- احمدبن محمد (۳۴۵ هـ . ق.) ۱۱- محمدبن احمد (۳۷۰ هـ . ق.) ۱۲- یزیدبن احمد (۳۸۱ هـ . ق.). سلسلهٔ دوم -که در شماخی حکومت کرده اند: ۱- منوچهربن یزید (۴۱۸ هـ . ق.) ۲- ابومنصور علی بن یزید (۴۲۵ هـ . ق.) ۳- قبادبن یزید (۴۳۵ هـ . ق.) ۴- بختنصر علی بن فلان بن یزید (۴۴۱ هـ . ق.) ۵- سالاربن یزید ۶- فریبرزبن سالار (حدود ۴۵۵ هـ . ق.) ۷- فریدون بن فریبرز. سلسلهٔ سوم -حکام ایرانی شروان: ۱- منوچهر (۹۰۳ هـ . ق.) ۲- القاص بن اسماعیل صفی (۹۴۵-۹۵۴ هـ . ق.) ۳- عبداللََّه خان (۹۵۸ هـ . ق.) ۴- فرخ خان (۱۰۴۳ هـ . ق.) ۵- رستم (حدود ۱۰۴۵ هـ . ق.) ۶- خسرو سلطان (حدود ۱۰۵۱ هـ . ق.) ۷- مهر علی خان (۱۰۶۶ هـ . ق.) ۸- منوچهر خان (۱۰۶۷ هـ . ق.) و جز آنان. سلسلهٔ چهارم: ۱- فتحعلی (۱۱۸۰ هـ . ق.) ۲- عسکر بن محمد سعید (۱۲۰۳ هـ . ق.) ۳- قاسم خان (۱۲۰۹-۱۲۰۳ هـ . ق.) ۴- مصطفی خان (بار سوم ۱۲۳۶-۱۲۱۲ هـ . ق.). سلسلهٔ پنجم -خاقانیان، که به دو گروه تقسیم می شوند: الف- گروه اول. بنی کسران: ۱- ابوالمظفر منوچهربن کسران (حدود ۵۵۰ هـ . ق.) ۲- اخستان (اول) بن منوچهر (حدود ۵۵۶ هـ . ق.) ۳- فرخزاد (اول) بن منوچهر (حدود ۵۶۶ هـ . ق.) ۴- گرشاسب بن فرخزاد (حدود ۶۲۲ هـ . ق.) ۵- علاءالدین فریبرزبن گرشاسب (حدود ۶۲۲ هـ . ق.) ۶- اخستان (دوم) بن فریبرز (۶۴۹ هـ . ق.) ۷- فرخزاد (دوم) بن فریبرز (۶۸۰ هـ . ق.) ۸- کیقبادبن فرخزاد (حدود ۷۱۷ هـ . ق.) ۹- کیکاوس بن کیقباد (حدود ۷۷۴ هـ . ق.) ب- گروه دوم، آل شیخ ابراهیم: ۱- شیخ ابراهیم بن محمد دربندبن کیقباد (حدود ۷۸۴ هـ . ق.) ۲- خلیل اللََّه (اول)بن ابراهیم (حدود ۸۲۱ هـ . ق.) ۳- فرخ یساربن خلیل (حدود ۸۶۹ هـ . ق.) ۴- بهرام بیک بن فرخ یسار (۶۰۸ هـ . ق.) ۵- غازی بیک بن فرخ یسار (حدود ۹۰۷ هـ . ق.) ۶- محمودبن غازی (۹۰۸ هـ . ق.) ۷- شیخ ابراهیم (دوم)بن فرخ یسار (۹۰۸ هـ . ق.) ۸- خلیل اللََّه (دوم)بن ابراهیم (دوم) (۹۰۳ هـ . ق.) ۹- شاهرخ بن فرخ میرزا (۹۴۲ هـ . ق.) (فترت ۹۵۱-۹۴۵ هـ . ق.) ۱۰- برهان علی بن خلیل اللََّه (۹۵۱ هـ . ق.) ۱۱- میرزا ابوبکربن برهان. مرکز شروان شاهان در قدیم شابران ( شاوران) بود. شروانشاهان در دورهٔ سلجوقیان همچنان در قدرت خود باقی بودند و با پادشاهان آن سلسله رابطه داشتند و گاهی نیز مطیع و خراجگزار ایشان می شدند. مهمترین دورهٔ سلطنت این سلسله عهد منوچهر ثانی است که عنوان خاقان اکبر داشت و معهذا تابع سلجوقیان عراق بود و این حال تا پایان سلطنت طغرل بن ارسلان آخرین سلطان سلجوقی عراق بطول انجامید و از این پس پادشاهان شروان تابع و باجگزار سلاطین گرج شدند، و با آنان وصلت کردند. هنگامی که جلال الدین خوارزمشاه بر آذربایجان تسلط یافت، شروان مدتی خراجگزار او بود. دولت این خاندان تا سال ۹۴۵ هـ . ق. دوام داشت و در این سال به دست شاه طهماسب صفوی منقرض گردید. (ولی بعداً دو تن که نام آنان مذکور شد به حکومت رسیده اند). (فرهنگ فارسی معین).