معنی ذوالحجة

[ ذُلْ حِ جْ جَ ] (ع اِ مرکب) ماه حَجّ. ماه خداوند حج. یا ذوالحجة الحرام. ماه دوازدهم قمری از سالهای قمری عرب. پس از ذوالقعدة و پیش از محرّم. و آن از اشهر حرم است و نام وی در جاهلیت بُرَک و نیز مسبل بود. و ج آن ذوات الحجة است. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه گوید: ثم ذوالحجة [ ای بعد ذوالقعدة ] لأنه الشهر الّذی کانوا یحجون فیه. و هم در آن کتاب در موضع دیگر گوید: ذوالحجة: فی الیوم الأوّل زوج رسول اللََّه ابنته فاطمة من ابن عمّه علی ابن ابیطالب. و العشر الأول من هذا الشهر یسمی المعلومات و الحرم ایضاً و یقال أنها هی التی اتمّ اللََّه الوعد بها مع موسی و هو قوله: {/Bوَ وََاعَدْنََا مُوسی ََ ثَلاََثِینَ لَیْلَةً . ۱-۵۷:۱۴۲/}(قرآن ۷/۱۴۲). (و هی لیالی ذی القعدة) و اتممناها بعشر (و هی الحرم). و الیوم الثامن منه یسمّی الترویة، لأنّ سقایةالحاج بالمسجد الحرام کانت تملأ فی الجاهلیّة و الاسلام و یسقی الحجیج منه حتی یروون و قیل بل لأنّهم کانوا یحملون الماء من مکة علی الروایا و هی الجمال التّی یستقی علیه الماء و قیل بأنّ فیه فَجَّرَ اللََّه لاسماعیل عین زمزم فشرب منها حتّی روی و قیل بأنّ فیه تجلی الرّب للجبل کما ذکر فی قصة موسی. و الیوم التاسع یسمی عرفة. و هو یوم الحج الاکبر بعرفات و یسمی بذلک لتعارف الناس فیه وقت مجتمعهم لقضاء المناسک و قیل بل سمّی لتعارف آدم و حوّا بعد هبوطهما من الجنة فی موضع مجتمع الناس فیه و هو عرفات و فیه اصطفی اللََّه ابراهیم خلیلا و یسمی ایضاً یوم العفو. و الیوم العاشر یسمی یوم الأضحی و یوم النحر، لنحر القرابین و الهدی فیه و هو آخر ایّام الحج. و فیه فدی الذبیح بالکبش و قیل أنّ فیه خلق الصراط للحساب و القضاء و الیوم الحادی عشر یوم القرّ، لانّ الناس یستقرون فیه بمنی و الیوم الثانی عشر، یوم النفر، لأن الناس ینفرون فیه متعجلین و ایام التشریق هی الیوم الحادی عشر و الثانی عشر و الثالث عشر و سمیت بذلک لأن لحوم الأضاحی تشرق فیها و یقال سمّیت بذلک من قولهم: اشرق ثبیر کما نغیر. و قال ابن الأعرابی سمیت بذلک لأنّ الهدی لاینحر حتی اتشرق الشمس و هی الّتی قال اللََّه فیها: و اذکروا اللََّه فی ایام معدودات. و یکبر عقبها و قبلها عقب کل صلوة. و للفقهاء فیما بینهم اختلافات فی اوائل صلوةالتکبیر و اواخرها و حدودها متعلقة بصناعتهم. و فی السابع عشر قتل عثمان بن عفّان رضی اللََّه عنه و الیوم الثامن عشر یسمّی غدیر خم، و هو اسم مرحلة نزل بها النّبی علیه السلام عند منصرفه من حجةالوداع و جمع القتب و الرّحال و علاها، آخذاً بعضد علی بن ابیطالب علیه السلام و قال: ایّها الناس! الست اولی بکم من انفسکم؟ قالوا بلی، قال فمن کنت مولاه فعلیّ مولاه. اللّهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله و ادر الحقّ معه حیثما دار. و یروی انّه رفع رأسه السماء و قال اللّهم هل بلغت؟ ثلثاً. و فی الرابع و العشرین تصدّق امیرالمؤمنین بخاتمه و هو راکع. و فی الخامس و العشرین قتل عمربن الخطاب و فیه نزلت سورة هل اتی. و فی السادس و العشرین نزل الاستغفار علی داود. و فی التاسع و العشرین وقعة الحرة و هی التی قتل فیها بنوامیّة اهل المدینة و انتهبت اموالهم و هتکت ستورالمهاجرین و الأنصار و فضحت نساؤهم. فلعن اللََّه من لعنه رسول اللََّه صلی اللََّه علیه وآله من المحدثین فی المدینة و جعلنا غیر راضین بالفساد فی ارض اللََّه. انه خیر موفق و معین و له الحمد بلا نهایة.