معنی خوارزمشاهیان

[ خوا / خا رَ ] (اِخ) عنوان مشهور سلسله ای از سلاطین مسلمان خوارزم که از سنهٔ ۴۷۰ هـ . ق. تا حدود ۶۲۸ هـ . ق. در مملکت خوارزم یا متعلقات آن حکومت کرده اند و در بعضی از مواقع بر قسم عمدهٔ بلاد خراسان و بعضی بلاد عراق و حتی آذربایجان نیز استیلاء داشته اند. مؤسس این سلسله نوشتکین غرچه طشت دار ملکشاه بود و از جانب او در ۴۷۰ هـ . ق. ولایت خوارزم را که در آن زمان منال آن حوالهٔ طشت خانه بود یافت. بعد از او اخلافش در آن ولایت فرمانروایی کردند. سلسلهٔ خوارزمشاهیان در اوایل حال تابع سلسلهٔ سلاجقه بودند و در زمان سنجربن ملکشاه داعیهٔ استقلال یافتند و اتسز بتوسعهٔ قلمرو خویش اهتمام نمود. هفتمین پادشاه این سلسله سلطان محمد خوارزمشاه با حملهٔ مغولان مواجه گشت و از دست آنان بگریخت و پسرش جلال الدین منکبرنی آخرین پادشاه این سلسله نیز با وجود مقاومت رشیدانه عاقبت منهزم شد و مقتول گردید و بدینگونه سلسلهٔ خوارزمشاهیان انقراض یافت. این سلسله سومین سلسلهٔ خوارزمشاهیان محسوب میشود. دو سلسلهٔ دیگر مقیم در آنجا یکی بنام آل عراق و دیگر بنام مأمونیان معروف بوده اند. اینک جدول نام پادشاهان این سلسله: نوشتکین غرچه متوفی ۴۹۱ هـ . ق. قطب الدین محمد از ۴۹۱ تا ۵۲۱ هـ . ق. آتسز از ۵۲۱ تا ۵۵۱ هـ . ق. ایل ارسلان از ۵۵۱ تا ۵۶۸ هـ . ق. سلطانشاه (پسر ایل ارسلان) متوفی ۵۶۸ هـ . ق. علاءالدین تکش (پسر ایل ارسلان) از ۵۶۸ تا ۵۹۶ هـ . ق. علاءالدین محمد از ۵۹۶ تا ۶۱۷ هـ . ق. منکبرنی از ۶۱۷ تا ۶۲۸ هـ . ق. (از دائرة المعارف فارسی).