معنی تنبل

[ تَمْ بَ ] صلی الله علیه و آله و سلم کاهل و بیکار و هیچ کاره. (برهان) (ناظم الاطباء). کاهل و بیکار. (فرهنگ رشیدی) (انجمن آرا) (آنندراج). مرد هیچکاره. (شرفنامهٔ منیری). فربه و جاهل و بیکار. (غیاث اللغات). تهبل و تهمل و تن پرور و فربه. (ناظم الاطباء). در گیلکی و فریزندی و یرنی و نظنزی و سنگسری تمبل سرخه ای تمبل ، لاسگردی تمبل شهمیرزادی تمبل . معرب آن نیزتنبل و نیز طنبل در عربی از طنبل الرجل طنبلة بمعنی تحامق بعد تعاقل. ترکی عامیانه نیز تنبل. (حاشیهٔ برهان چ معین): چو کاهلان همه خوردی و خیر نلفغدی کنون بباید بی توشه رفتن ای تنبل. ناصرخسرو (دیوان ص ۲۴۹). || مسخره را گویند. (برهان) (ناظم الاطباء).[ تُمْ بُ / تَمْ بُ ] (اِ) حیلت و مکر بود. (لغت فرس اسدی چ اقبال ص ۳۱۴). مکر و حیله. (فرهنگ جهانگیری) (فرهنگ رشیدی) (انجمن آرا) (آنندراج). حیله و نیرنگ و مکر و فریب و جادویی. (برهان) (از شرفنامهٔ منیری) (از ناظم الاطباء). کنبوره. دستان. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا): همه به تنبل و بند است بازگشتن او شرنگ نوش آمیغ است و روی زراندود. رودکی. پدید تنبل او ناپدید مندل او دگر نماید و دیگر بود بسان سراب.رودکی. دستگاه او نداند که چه روی تنبل و کنبوره و دستان اوی.رودکی. جادو نباشد از توبه تنبل سوارتر عفریت کرده کار زتو کرده کارتر.دقیقی. گرنه خاتوله خواهی آوردن آن چه حیله ست و تنبل و دستان.دقیقی. نادان گمان بری و نه آگاهی از تنبل و عزیمت و نیرنگش.طاهر فضل. ای آنکه جز از شعر و غزل هیچ نخوانی هرگز نکنی سیر دل از تنبل و ترفند.کسائی. نیست را هست کند تنبل او هست را نیست کند فرهستش. ابونصر مرغزی. نبد هیچ بد جز به فرمان تو وگر تنبل و مکر و دستان تو.فردوسی. که او را زمانه بر آنگونه بود همه تنبل دیو واژونه بود.فردوسی. که آن سربسر تنبل و جادوییست ز چاره بر ایشان بباید گریست.فردوسی. نداند جز از تنبل و جادویی فریب و بداندیشی و بدخویی.فردوسی. بدو گفت شاه آفریدون تویی که ویران کنی تنبل و جادویی.فردوسی. نشود بر تو زایچ روی بکار هیچ دستان و تنبل و نیرنگ. فرخی (دیوان ص ۲۱۱). بخت بی تقصیر و محنت روز بی مکروه و غم دهر بی تلبیس و تنبل چرخ بی نیرنگ و رنگ. منوچهری. بر خریدار فنون سخره و افسوس کنند وانگهی جزکه همه تنبل و افسون نخرند. ناصرخسرو. تنبل نداشت سود کرا عزم او شکست افسون نداشت سود کرا کین او گزید.معزی. آن پریزاده را به تنبل و رنگ آوریدند با نوازش چنگ.نظامی. در کنج خانه پشت به دیوار دادنش ترخشک زاهدی است که از زرق و تنبل است. کمال اسماعیل (از فرهنگ رشیدی). دولت او عطای یزدان است نه بمکر و تسلسل وتنبل.شمس فخری.[ تَمْ بُ ] (اِ) لغتی است در تامول و مذکور است در «ت م ل». (منتهی الارب). تانبول. (ناظم الاطباء). رجوع به تامول و تانبول شود.[ تِمْ بَ ] (ع ص) کوتاه. ج، تنابیل. (منتهی الارب) (آنندراج) (از ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). رجوع به تنبال و تنبالة و تنبول و تنابیل شود.[ تَ نَ بْ بُ ] (ع مص) گرفتن: تنبل ما عندی؛ گرفت آنچه نزد مردم بود. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || آگاه و تیزخاطر گردیدن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || گرامی شدن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). || استنجا کردن به سنگ و کلوخ. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || تیز دستی نمودن. || تیر با خود داشتن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). || فضل نمودن از خود. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || بمردن. (تاج المصادر بیهقی) (زوزنی). مردن مردم و شتر و جز آن. || یک یک گرفتن تیر درشت را. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || برگزیدن. (تاج المصادر بیهقی) (از زوزنی). || تنبلی نمودن. (تاج المصادر بیهقی) (زوزنی).