معنی بیره‌جک

[ ] (اِخ) (از: بیرة عربی +جک، ادات تصغیر ترکی) نام شهری است در جزیره واقع در سمت چپ رود فرات و عامه آنرا «بله جک» خوانند و بنا بگفتهٔ «ساخاو» مردم حلب آن را «باراجیک» گویند و معنی این کلمه قلعهٔ کوچک است و از همین منطقه است که رودخانهٔ فرات دره ها و کوههای صعب العبور را گذرانیده وارد دشت شام میگردد. شهر بیرةجک بر روی خرابه های شهر قدیم مرکز آرامیان بنام «برسپ» بنا گردیده و این شهر در قرن نهم ق. م. دارای موقعی ممتاز بوده است و نام بیرة را مورخان سریانی مانند مورخان عرب بجای «بیرثا» بکار برده اند و ذکر این نام در تواریخ از دوران جنگهای صلیبی متداول گشته، چه «بیلدوین» حاکم شهر «رها» آنرا تصرف نموده و حدود نیم قرن تحت تصرف اروپائیان بوده است و در سال ۵۳۹ هـ . ق. (۱۱۴۴ م.) بر سر دفاع از این قلعه در برابر حمله های سپاهیان زنگی حاکم موصل رشادتها نشان داد. اما مردم این شهر از ترس زنگی موصلی خود را تسلیم «ماردین ارتقی» نمودند و از آن زمان تحت تصرف مسلمانان درآمد و در حملهٔ مغول یکی از قلعه های استوار و پایدار اسلامی در برابر حملات دشمن بوده است و نام بیرة در مؤلفات جغرافی نویسان متقدم اسلامی نیامده مگر در نیمهٔ قرن سیزدهم میلادی که امثال ابوالفداء و دمشقی و خلیل ظاهری. و در مراصدالاطلاع از آن ذکری بمیان آمده و اما نام ترکی آن یعنی بیرةجک هنگامی متداول گشت که سرزمین شام بدست عثمانیها افتاد. نخستین جهانگرد که نام بیرةجک را برده است نیبور (۱۷۶۶ م.) بوده است. اما جهانگردان قبل از وی آنرا «بر» یا «بیر» میگفتند و سبب شهرت بیرةجک در تاریخ جنگهای اخیر همانا شکستی بوده است که ترکها در سال ۱۸۳۹م. در جنگ با مصر دچار آن گردیدند. شهر بیرةجک را دیواری مخروبه احاطه کرده است که آن را قایتبای در سال ۸۸۷ هـ . ق. (۱۴۸۲ م.) بنا کرد و چهار برج شهر را دیده بانی مینماید. شهر بیرةجک دارای آثار باستانی از ادوار مختلف می باشد. (از دائرة المعارف اسلام).