معنی اشبیلیة

[ اِ یَ ] (اِخ) سویلا. سویل . شهری بزرگ در اسپانیا. یاقوت گوید امروز در اندلس بزرگتر از آن شهری نیست و حِمْص نیز نامیده میشود و پایتخت حکومت اندلس آنجاست و بنی عباد آنجا مقر داشتند و بعلت اقامت ایشان در شهر مذکور، قرطبة خراب شد و عمل آن متصل بعمل لبلة است که در مغرب قرطبة بود و بین آن دو، سی فرسنگ راه است... اشبیلیة نزدیک دریاست و جبل اشرف بر آن مشرف است، و آن کوهی است پر از درختان زیتون و میوه های دیگر و آنچه این شهر را بر دیگر نواحی اندلس امتیاز داده زراعت پنبه است و آنرا از آنجا به جمیع بلاد اندلس و مغرب حمل کنند، و وی در ساحل نهری عظیم است که در بزرگی همسان دجلة و نیل است و کشتیهای سنگین در آن حرکت کنند و آنرا وادی الکبیر نامند، و در کورهٔ آن شهرها و اقلیم هائی است که در جای خود ذکر خواهد شد و گروه بسیار از اهل علم بدان نسبت دارند، از آن جمله عبداللََّه بن عمربن الخطاب الاشبیلی و او قاضی آن شهر بود و در ۲۷۶ هـ . ق. درگذشت. (معجم البلدان). نام باستانی این شهر ایسپالیس بوده و عرب نیز همین کلمه را محرف یعنی معرب ساخته است. بگفتهٔ جغرافیون عرب این شهر در عهد حکومت اسلامی بسیار معمور و آباد بوده. خود اشبیلیة و ملحقات آن با ابنیهٔ معظم و محتشم و بدایع صنعت معماری و نقاشی مزین و با نقش و نگار آراسته بود. جبال و جلگه های اطراف با درختان زیتون و انجیر و انواع و اقسام اشجار مستور بود و مقدار کلی پنبه در این محل بعمل می آمده. گویند در زمان حکومت اسلامی این شهر بیش از ۴۰۰۰۰۰ تن سکنه داشته. در سال ۹۳ هـ . ق. موسی بن نصیر این بلد را فتح کرده و در دورهٔ سیادت امویان اول شهر اندلس قرطبة و دوم شهر همین بلد بود. در سال ۴۲۴ هـ . ق. در اثر انقراض دولت اموی، ابن عباد قاضی این شهر استقلال آنرا اعلان کرد و در نتیجه دولتی موسوم به بنی عباد متشکل گردید و همین بلد را پایتخت قرار داد. (قاموس الاعلام ترکی). شهرکی است [ از اندلس ] بر کرانهٔ دریای اقیانوس مغربی نهاده، جایی کم نعمت و کم مردم. (حدود العالم). امروز این شهر، که در کنار وادی الکبیر واقع است، کرسی ایالت و دارای ۲۲۵۰۰۰ تن سکنه است. محصولات آن شراب و مصنوعات آن انواع روغن، ظروف سفالین و منسوجات است. ابنیهٔ زیبا و موزه ای نیکو دارد. رجوع به دمشقی و نزهةالقلوب مقالهٔ ۳ ص ۲۳۶ و ۲۶۵ و لغات تاریخیه و جغرافیهٔ ترکی ج ۱ ص ۱۸۰ و ضمیمهٔ معجم البلدان ص ۲۸۰ و فهرست حلل السندسیة ج ۱ و ۲ شود.