معنی اسپارته

[ ] (اِخ) شهریست در ولایت قونیه و مرکز سنجاق حمید، در طرف شمال غربی این ولایت، در دامنهٔ شمالی کوه دوراس، در ۱۸۰ هزارگزی غربی شهر قونیه و در ۱۱۵ هزارگزی شمالی اسکلهٔ انطالیه، در ۳۸ هزارگزی جنوب غربی دریاچهٔ اکردیر. موقع بسیار زیبا و فرح انگیزی دارد در ارتفاع ۹۸۸ گز. عرض شمالی آن ۳۷ درجه و ۴۵ دقیقه و ۲۰ ثانیه و طول شرقی ۲۸ درجه و ۴ دقیقه و ۱۷ ثانیه است. هوای بسیار لطیف و باغ و باغچه های فراوان دارد. عدّهٔ نفوس قریب به ۱۷۰۰۰ تن باشد از اینان فقط ۴۵۰۰ تن نصارای ترک زبان و بقیه مسلمانانند در اندرون شهر ۱۴ جامع موجود است. هفت باب از اینها با مناره و بقیه بی مناره اند و نیز ۶۴ مسجد و دو مدرسه یک کتابخانهٔ عمومی ۳۷۷ جلد کتاب و ۷ کلیسای رومی و ارمنی و یک رشدیه و ۳۰ مکتب اسلامی و ۷ مکتب عیسوی و ۶ حمام و ۷ کاروانسرا و ۶۰ باب دکان و مغازه و ۶ کوره برای آجرسازی و سفال سازی و یک دارالحکومه و یک جایگاه زمستانی لشکریان در این قطعه وجود دارد. پاره ای از اجناس نیز در آنجا بعمل می آورند. مثلاً: کرباس، پارچه های آستری، حوله، قماش رنگارنگ، تیماج، و قوطی سیگار نقره و نظایر اینها. مقبرهٔ مشهور خواجه منصور عطار در این شهر است خواجه به پیر افندی سلطان معروف شده. در این خانه دیرک سبزی وجود دارد و چنین گویند که هر دیوانه ای این دیرک را در بغل گیرد شفا یابد و بهمین لحاظ در جوار آن چند باب اطاق ساخته دارالشفاء قرار داده اند. مقابر اولیای دیگر هم مانند،کسک باش سلطان، علاءالدین افندی، عبدالقادر افندی و خضر ابدال زیارتگاه میباشد. اسم باستانی این شهر باریس بوده در حال ترکیب با ادات ظرف یونانی بشکل ایس بارتیا درآمده و بقاعدهٔ تحریف اسپارته شده. لوای این شهر مرکزی را حمید نامند که نام یکی از امرای سلجوقیه بوده است. رجوع به کلمهٔ حمید شود. قضای اسپارته قضای مرکزی سنجاق حمید میباشد از طرف شمال بقضای اولوبورلی و از سوی مشرق بقضای اکردیر و از جانب جنوب بسنجاق انطالیه و از جهت مغرب بسنجاق بوردور محدود است و نیز نواحی کچیبورلی و سگرکند را در بر دارد. این قضا به اضافهٔ مرکز خود و دو مرکز دو ناحیهٔ فوق مشتمل است بر ۵۲ قریه. عدّهٔ نفوس تمام قضا به ۴۵۰۰۰ تن بالغ شود و از این شماره فقط ۵۰۰۰ تن نصارا و بقیه مسلمانانند. در اندرون قضا ۴۵ دبستان هست و ۲۳۴۴ پسر و ۱۳۴۹ دختر در این دبستانها بتحصیل مشغولند. اراضی مزروعهٔ این قضا به ۲۵۵۳۴۰ دونم و غیر مزروعهٔ آن ۳۶۵۷۰ دونم است. محصولات ارضیهٔ آن عبارت است از فواکه متنوّعه، تریاک، نیل، خشخاش و غیره. (قاموس الاعلام ترکی).