معنی ابویحیی

[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) کنیت ملک الموت. (مهذب الاسماء). عزرائیل. کنیت مهتر عزرائیل. (مؤید). بویحیی : به تیغ عشق شو کشته که تا عمر ابد یابی که از شمشیر بویحیی نشان ندهد کس از احیا. سنائی. همی بستد سنان من روانها چون ابویحیی همی برشد کمیت من بتاری همچو کرّاتن. فرقدی. دیدم سحرگهی ملک الموت را که پای بی کفش می گریخت ز دست وبای ری گفتم تو نیز!- گفت چو ری دست برگشاد بویحیی ضعیف چه باشد بپای ری.خاقانی. شیخ ابویحیی چگونه داندت زد همچو زر خواجه مالک چونت داند سوخت چون عود قمار. کمال اسماعیل. از آنجا که روا بود مر قضاء مرگ را که روح سعید امیرنصر را بغضب گیرد و ابویحیی را رسید آنکه روان او را بروان برگیرد. (ترجمهٔ تاریخ یمینی). ناگاه ابویحیی به خدمتش رسیده [ کیوک خان ] روح او را نیز مانند دیگران مقبوض گردانید. (حبیب السیر). و برای امثلهٔ دیگر رجوع به بویحیی شود. || (ع اِ مرکب) و صاحب المرصع به کلمه معنی مرگ، کبش، صعوة، و کرکس نیز افزوده است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محدث است. او از عبداللََّه بن عمرو و از او هلال بن یساف روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) صحابی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) آدم بن الحکم. محدث است. و زیدبن الحباب از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابراهیم مروزی. یکی از مشاهیر اطباء و فلاسفهٔ بغداد و او انالوطیقای اول و ثانی ارسطو را تفسیر کرده است و ابوبشر متی شاگرد او بوده است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن البطریق. او کتاب الاربعهٔ بطلمیوس را برای عمربن الفرخان ترجمه کرد و عمر بر آن تفسیر نوشت. (ابن الندیم). رجوع به عمربن الفرخان... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن زیاد الفراء. او راست: معانی القرآن. و وفات او به سال ۲۰۷ هـ . ق. بوده است. (کشف الظنون).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن سریج عبیداللََّه. رجوع به ابن سریج ابویحیی عبیداللََّه مغنی شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن عاصم محمدبن محمد قیس. از مشاهیر وزراء و علماء اندلس. او فقیه و کاتب و ادیب بود. و بموطن خویش غرناطه قضا میراند. و وی را تألیفات کثیره است از جمله: جنةالرضا فی التسلیم لما قدراللََّه تعالی و قضی، و الروض الاریض فی تراجم ذوی السیوف والأقلام و القریض. وفات وی در اواسط قرن نهم هجری بود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن عبدالرحمن حفصی. معروف به ابوبکر حفصی. رجوع به ابویحیی ابوبکربن عبدالرحمن... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن عمر و ابن ابی عقرب. تابعی است. او از ابن عمر و از او ربیعةبن کلثوم روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن الکناسه. رجوع به ابن الکناسه... شود و بعضی کنیت او را ابومحمد گفته اند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن اللحیانی. رجوع به ابویحیی زکریابن ابی العباس احمد... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابن منده. رجوع به عبداللََّه بن منده و بنومنده شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابوبکر ثانی ملقب به متوکل یازدهمین از پادشاهان بنی حفص (۷۱۸ -۷۴۷ هـ . ق.).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابوبکر چهارمین از پادشاهان بنی مرین در مراکش (۶۴۲ -۶۵۶ هـ . ق.).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ابوبکربن عبدالرحمن حفصی. مردم تونس در سال ۷۰۹ هـ . ق. پس از ابوعصیدهٔ حفصی از ملوک بنی حفص او را بپادشاهی برداشتند لیکن ابوالبقاء خالدبن ابی زکریا از بجایه با لشکری قصد وی کرد و پس از جنگی ابویحیی مغلوب و محبوس و مقتول شد و مدت حکمرانی او نه روز بیش نکشید.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) احمدبن داود فرزی. جرجانی. رجوع به ابویزید فرزی... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) احمدبن عبداللََّه بن واقد. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) احنف تمیمی مدنی هلالی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) اسحاق. محدث است و صفوان بن عمر السکونی از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) اسحاق بن سلیمان الرازی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) اسماعیل بن ابراهیم التیمی. محدث است. و از اعمش روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) اسیدبن حضیربن سماک بن عتیک. صحابی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الأعرج. مصدع. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) اعین. محدث است. و از انس بن مالک روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الأنصاری. رجوع به زکریابن احمدبن محمدبن یحیی بن عبدالواحدبن عمر اللحیانی الهیتانی صاحب تونس، و رجوع به روضات الجنات آخر ص ۲۹۹ شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ایوب بن عتبة الیمامی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الباوردی. یکی از علماء ریاضی. رجوع به تاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۲۸۸ س ۲ شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) البطریق. رجوع به ابویحیی بن البطریق و رجوع به تاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۲۴۲ س ۱۰ شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) تمیم بن المعزبن بادیس بن منصور صاحب افریقیه پس از پدر خود المعز (۴۵۳ -۵۰۱ هـ . ق.). وی ششمین پادشاهان بنی زیری است. و رجوع به تمیم شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) حاجری. کنیت دیگر ابوالفضل حاجری عیسی بن سنجربن بهرام بن جبریل بن خمارتکین بن طاشتکین اربلی ملقب بحسام الدین. او با ابن خلکان معاصر و دوستی داشته و شاعری شیرین سخن و در اقسام شعر مسلط بوده است و در پنجشنبهٔ دوم شوال سال ۶۳۲ هـ . ق. به عهد مستنصرباللََّه عباسی در اربل بقتل غیله دار فانی را وداع گفته است و او را در گورستان باب المیدان بخاک سپردند و او مدتی در خدمت ملک معظم مظفرالدین صاحب اربل می زیسته است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) حبیب بن ابی ثابت قیس بن دینار مولی بنی اسد. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) حسن بن علی بن یحیی. آخرین امرای بنی زیری. (۵۱۵ - ۵۴۳ هـ . ق.).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الحمیدی. از ملوک افریقیه که پس از امرای صنهاجیة بحکومت رسید و پس از او حکمرانی به پسر وی معز منتقل شد. (حبیب السیر ج ۱ ص ۴۰۱).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الرئیس. یکی از رؤسای مذهب (زندقه) مانویه در دولت عباسیه بوده است. (ابن الندیم).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) رجاء. محدث است. و یزیدبن زریع از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) روح بن عبید الشامی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زاذان. مسلم الفتات. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زربی. محدث است و از انس بن مالک روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن ابی العباس احمدبن محمد اللحیانی. نهمین از ملوک بنی حفص تونس و او پادشاهی شجاع و مدبر بود. در اول از دست ابوعصیدة قیادت جیش داشت و به سال ۷۱۱ هـ . ق. حکومت تونس را از ابوالبقاء خالد انتزاع کرده و مالک مملکت گردید و سپس ابویحیی ابوبکر ثانی بجمع عساکر پرداخته بر وی هجوم برد و او چون بعلت پیری خود را در مقاومت ناتوان دید با خزائن و اموال خویش در ۷۱۷ به مصر گریخت و سلطان محمدبن قلاوون او را به اکرام و حرمت داشتی تمام بپذیرفت و تا گاه مرگ به مصر ببود و به سال ۷۱۸ در مصر درگذشت.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن احمدبن محمد. رجوع به ابویحیی زکریابن ابی العباس احمد... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن عبداللََّه بن یزید الصهبانی. محدث است و منصوربن مزاحم از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن عدی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن محمد انصاری. رجوع به زکریا... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن منظور القرظی مدینی. محدث و غیرثقه است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن نافع مولی الارسوفی. محدث است و از عبادبن عبادالخواص بن عتبة روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن یحیی بن محمد. رجوع به زکریابن یحیی... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن یحیی بن عبدالملک. رجوع به ابویحیی زکریابن عبدالملک شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن یحیی الساجی الحافظ. رجوع به زکریابن یحیی بن محمد... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریابن یحیی نیشابوری. رجوع به زکریا... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریا الانصاری شیخ الاسلام الموصوف بخاتمةالمتأخرین. رجوع به زکریابن احمدبن محمدبن یحیی بن عبدالواحدبن عمر اللحیانی الهیتانی صاحب تونس و رجوع به روضات الجنات آخر ص ۲۹۹ شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زکریای مراغی. او راست: العدد المعدودة. رجوع به زکریا... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) زیاد الأعرج المعرقب الکوفی. مولی بن عباس. تابعی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ساجی. زکریابن یحیی بن محمد. رجوع به زکریا... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) سعیدبن ابی ایوب المصری. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) سلمةبن کهیل. محدثی از حضارمهٔ کوفه و از علماء روزگار خویش. او درک صحبت زیدبن ارقم کرده. او از ابی جحیفه و علقمة و از او سفیان و شعبة روایت کنند و دویست و پنجاه حدیث دارد. وفات وی به سال ۱۲۱ هـ . ق. بوده است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) سلیم بن عبدالحمید الحمصی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) شعیب بن صفوان. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) شیبان. جد ابی هبیره. صحابی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) صهیب بن سنان رومی. غلام عبداللََّه بن جاعان. صحابی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) طاهربن فضل الصنعانی. رجوع به طاهر... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبدالأعلی النرسی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبدالحکیم المروزی. محدث است. و از مالک و ابن ابی زیاد روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبدالحکیم المروزی. محدث است. و از مالک و ابن ابی زیاد روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبدالرحیم بن محمدبن اسماعیل بن نباتهٔ فارقی خطیب. معروف به ابن نباته. رجوع به ابن نباته عبدالرحیم... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبدالعزیزبن حکیم الحضرمی. محدث است و زهیربن معاویة از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی زکریا الشامی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبداللََّه بن انیس الجهنی. صحابی است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عبیداللََّه بن سریج. رجوع به ابن سریج ابویحیی عبیداللََّه مغنی شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عطیةبن قیس الکلابی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عمران بن زید. محدث است و ابونعیم از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عمروبن دینار قهرمان آل الزبیر. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عمیربن سعید النخعی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عنبسةبن الأزهر. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عیسی بن ابراهیم. محدث است و ابو زرعهٔ رازی از او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) عیسی بن عمر الطبری. رجوع به عیسی... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) فراس بن یحیی الکوفی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) فرزی. احمدبن داود جرجانی. یکی از علماء حدیث و فقه. وی در اول مذهب تسنن داشت سپس بمذهب امامیة گرائید و از مشاهیر علمای تشیع است و او را در تراجم رجال کتابی جامع است موسوم به کتاب فی معرفة الرجال. سال وفات او معلوم نشد.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) فلیح بن سلیمان مدینی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) قیس. تابعی است. او از ابی هریرة و از او بکیربن هریرة و از او بکیربن اشج روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) القیسی. از شمار بصریین است و درک صحبت ابوحسان اعرج و حمرة السدوسیة کرده و یحیی پسر ابویحیی از پدر او روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) لیث المرادی. از مشایخ شیعه و راوی فقه از ائمه. (ابن الندیم).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مالک بن دینار بصری زاهد مشهور. وفات او به سال ۱۳۱ هـ . ق. ببصره بود و ابن الندیم گوید: وی در سال ۱۳۰ درگذشت و کتابت قرآن میکرد و از مزد آن معاش میگذاشت. رجوع به مالک بن دینار بصری شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ماوردی. مهندس و عالم ریاضی ابوعمر و مغازلی بوزجانی نیشابوری هندسه را نزد ابویحیی ماوردی خوانده است. (از ابن الندیم).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن خالد الوهبی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن راشد الخزاعی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن عبداللََّه بن عبدالاعلی الاسدی الکوفی ملقب به کناسه. رجوع به ابن کناسه. و رجوع به محمد... شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن عبداللََّه بن یزید المقری. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن عبدالوهاب القناد. محدث است و از ثوری و مسعر روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن عیسی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن معن بن محمدبن احمد صمادح منعوت به معتصم تجیبی صاحب المریه و بجایه و صمادحیه از بلاد اندلس. جدّ او محمدبن احمدبن صمادح به روزگار المؤید هشام بن الحکم الاموی صاحب شهر و شقه و اعمال آن بود پسر عم وی منذربن یحیی تجیبی به مخالفت او برخاست و جنگ در میان آن دو درگرفت و چون منذر صاحب جیش کثیر بود بر وی غلبه کرد و ابویحیی از دفع وی عاجز ماند و شهر شقه را ترک گفت و از آنجا بگریخت و علقه ای از وی بدان شهر بر جای نماند و او صاحب رأی و دهاء و بیان نیکو بود و پسر وی معن والد ابویحیی محمد معتصم مصاهر عبدالعزیزبن ابی عامر صاحب بلنسیه بود و آنگاه که زهیر غلام پدر او صاحب المریه کشته شد عبدالعزیز مریه را متصرف گشت و مجاهدبن عبداللََّه العامری مکنی به ابوالجیش صاحب دانیه بر او حسد برد و بقصد بلاد عبدالعزیز لشکر کشید و او در این وقت به المریه مشغول امر ترکهٔ زهیر سابق الذکر بود و چون خبر خروج مجاهد بشنید از المریه بقصد اصلاح کار بیرون شد و داماد و وزیر خویش معن بن صمادح پدر ابویحیی محمد معتصم را بخلیفتی در شهر گذاشت و او در امانت خیانت ورزید و ویرا از امارت طرد کرد و همهٔ ملوک طوایف اندلس این کار وی را قبیح شمردند لیکن کار گذشته بود و چون او درگذشت ملک بفرزند او معتصم صاحب ترجمه رسید و از نامهای خلفا بر خویش نهاد. و او مردی سخی بود با علم و بردباری بسیار و مردمان از هر صنف روی بدو کردند و فحول شعرای عصر در دربار وی گرد آمدند مانند عبداللََّه بن الحداد و ابوالقاسم الاسعدبن بلیطه و غیر آن دو و آنگاه که امیریوسف بن تاشفین بشبه جزیرهٔ اندلس آمد معتصم با او انس و اختصاصی تمام پیدا کرد و بیشتر از ملوک طوایف نیز بیوسف بن تاشفین روی آوردند و آنگاه که یوسف نیت خویش نسبت بمعتمد بگردانید و معتمد دشمنی خویش با او آشکار کرد معتصم با معتمد موافقت و همدستی کرد و آنگاه که امیر یوسف قصد بلاد اندلس کرد عزم کرد تا هر دو را دستگیر و از سلطنت خلع کند و معتصم در این وقت در روز پنجشنبهٔ ۲۲ ربیع الاول ۴۸۴ هـ . ق. به المریه درگذشت و جسد وی در باب الخوخه بخاک سپردند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) محمدبن موسی بن اعین. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مروزی. ابن الندیم گوید: او غیر ابویحیی مروزی مفسر انالوطیقای اول و ثانی است و وی طبیب و عالم هندسه بوده است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مروزی. ابن ابی اصیبعه در ترجمهٔ ابونصر فارابی آرد که: شیخ ابوسلیمان محمدبن طاهربن بهرام سجستانی در تعالیق خویش آورده است که یحیی بن عدی وی را خبر داد که متی (بن یونان) ایساغوجی را از مردی نصرانی فراگرفت و قاطیقوریاس و باری ارمنیاس را از مردی «روبیل» نام اخذ کرد و کتاب قیاس را نزد ابی یحیی مروزی خواند. رجوع به عیون الانباء ج ۲ ص ۱۳۵ شود. و قفطی در ترجمهٔ ارسطو در الکلام علی انولوطیقا الثانی گوید: و لأبی یحیی المروزی الذی قرأه علیه متّی کلام فیه (ای فی انولوطیقا الثانی).[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مسلم الفتات زاذان. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) معن بن عیسی. القوال. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) المکی تابعی است. او از فروخ مولی عثمان و از او هیثم بن رافع روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الملائی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) ملک الموت. عزرائیل. رجوع به ابویحیی مطلق و رجوع به بویحیی شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مولی جعده. تابعی است. او از ابی هریره و از او اعمش روایت کند.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) مهدی بن میمون. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) الناقد. زکریابن یحیی بن عبدالملک. یکی از کبار اخیار و او از خالدبن خداش و فضیل بن عبدالوهاب و احمدبن حنبل به اسناد روایت کند و احمدبن حنبل می گفت ابویحیی ناقد مردی صالح است. وفات ابویحیی در جمعهٔ بیست و دوم ربیع الاخر سال ۲۸۵ هـ . ق. بود. رجوع به صفةالصفوة ج ۲ ص ۲۳۴ شود.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) هشام بن سلیمان. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) هلالی. احنف تمیمی مدنی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) یحمدبن الولید الحمصی. محدث است.[ اَ بو یَ یا ] (اِخ) یمنی. تابعی است او از ابن عمر و از او پسرش سعید روایت کند.