معنی ابومحمد

[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نام کوهی به بحر قلزم و مردم آنجا را زراعت و حیوان شیرده نباشد، و غذای آنان منحصر به دانهٔ کرچک و ماهی است. (از مراصدالاطلاع).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صاحب کشف الظنون این کنیت را بی مخصص و ممیزی در ذکر مختصر مزنی در فروع شافعیه آرد و گوید: و اختصره ابومحمد و هو الذی یعبر عنه بالمختصر و توفی سنة..... و لخص هذه المختصر الامام ابوحامد محمدبن محمد الغزالی و سماه عنقودالمختصر... و ندانستیم این ابومحمد کیست.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بیست و چهارمین از خانان خیوه که از حدود سال ۱۱۵۴ هـ . ق. بدانجا فرمان میرانده است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) تابعی است. او از ابی هریره و پسر ابومحمد از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) از محدثین است. او از حسن و از او عکرمةبن خالد روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) او از اصحاب ابن مسعود است و از او ابراهیم بن عبیدبن رفاعة روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) او از اصحاب ابن مسعود است و از او ابراهیم بن عبیدبن رفاعة روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) از روات است. او از ابی کنانه و از او مالک بن دینار روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابراهیم بن خالد. مؤذّن مسجد صنعاء. از روات است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابراهیم بن یعقوب. او راست: الاخبار بفواید الاخبار.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی الاصبع. زکی الدین عبدالعظیم شاعر قیروانی. رجوع به ابن ابی الاصبع ابومحمد... و رجوع به عبدالعظیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی الاعین. محدث است و معاویةبن صالح از او روایت کند. و در کتاب ابن ابی حاتم بجای اعین اعیس آمده است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی رباح. رجوع به ابن ابی رباح... و رجوع به عطاءبن ابی رباح... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی زید. عبداللََّه بن زید عبدالرحمن قیروانی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن ابی زید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی عباد. رجوع به حسن بن اسحاق یمنی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی عقامه یمنی. رجوع به حسن بن محمد معروف به ابن ابی عقامه شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی نصر بقلی. او راست: شرح شطحیات.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ابی الوحش عبداللََّه بن ابی الوحش برّی. نحوی لغوی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن اعثم کوفی. رجوع به احمدبن اعثم... و رجوع به ابن اعثم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ایاز. رجوع به حسین بن بدربن ایازبن عبداللََّه نحوی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن برّی. رجوع به عبداللََّه بن برّی بن عبدالجبّار مقدسی بصری... و رجوع به ابن برّی ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن بیطار. عبداللََّه بن احمد ضیاءالدین بن بیطار. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن بیطار ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن تعاویذی. مبارک بن مبارک بن سراج زاهد. رجوع به مبارک... و رجوع به ابن تعاویذی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن حائک. رجوع به حسین بن احمدبن یعقوب همدانی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن حبیب. رجوع به ابن حبیب بدرالدین و رجوع به حسن بن عمربن حسن بن حبیب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن حزم. علی بن احمدبن سعیدبن حزم اموی بالولا اندلسی فارسی ظاهری. رجوع به ابن حزم ابومحمد... و رجوع به علی بن احمد... شود. و هم از کتب اوست: المحلی فی الخلاف العالی فی فروع الشافعیة در سی جلد. (کشف الظنون).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن حزم. علی بن احمدبن سعیدبن حزم اموی بالولا اندلسی فارسی ظاهری. رجوع به ابن حزم ابومحمد... و رجوع به علی بن احمد... شود. و هم از کتب اوست: المحلی فی الخلاف العالی فی فروع الشافعیة در سی جلد. (کشف الظنون).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن حمدیس. عبدالجباربن ابی بکربن محمد صقلی شاعر. رجوع به عبدالجبار... و رجوع به ابن حمدیس... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن خشاب. عبداللََّه بن احمدبن احمدبن احمد بغدادی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن خشاب شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن خیران. رجوع به احمدبن علی... و رجوع به ابن خیران ولی الدوله... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن دخوار. رجوع به عبدالرحیم بن علی بن احمد... و رجوع به ابن دخوار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن درستویه. عبداللََّه بن جعفربن درستویه. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن درستویه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن درستویه. عبداللََّه بن جعفربن درستویه. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن درستویه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن دهان. حسن بن محمدبن علی بن رجاء. رجوع به حسن... و رجوع به ابن دهان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن دهان. سعیدبن مبارک نحوی. رجوع به ابن دهان ناصرالدین... و رجوع به سعید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ذهبی. عبداللََّه بن محمد ذهبی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن ذهبی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ذی الدمینه. رجوع به حسن بن احمدبن یعقوب همدانی معروف به ابن ذی الدمینه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن زولاق. حسن بن ابراهیم مصری. رجوع به حسن... و رجوع به ابن زولاق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن زهر. رجوع به عبداللََّه بن محمد.. و رجوع به ابن زهر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن سبعین عبدالحق بن ابراهیم. رجوع به عبدالحق... و رجوع به ابن سبعین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن سراج. رجوع به جعفربن احمد سراج... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن السقاء. عبداللََّه بن محمدبن عثمان. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن سید. عبداللََّه بن محمدبن سید بطلیوسی بلنسی مغربی. ادیب نحوی. رجوع به ابن سید ابومحمد.. و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن سید قیسی. رجوع به عبدالعزیزبن احمدبن سیدبن مغلس قیسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن شاس الخلال. عبداللََّه بن نجم بن شاس. فقیه مالکی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن شاس... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن ساعد. رجوع به یحیی بن محمدبن صاعد، و رجوع به ابن صاعد یحیی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن طاوس. رجوع به عبداللََّه بن طاوس بن کیسان تابعی، یکی از ابناء فارس شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن طباطبا. رجوع به عبداللََّه بن احمدبن علی بن الحسن ابراهیم طباطبا بن اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدالباقی البغدادی الفرضی. معروف بقاضی البیمارستان. او راست: شرح مقالهٔ عاشرهٔ اصول اقلیدس . رجوع بتاریخ الحکماء قفطی، چ لیپزیک شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدالبر. عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه قرطبی. رجوع به عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه... و رجوع به ابن عبدالبر عبداللََّه بن یوسف... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدالحکم. عبداللََّه بن عبدالحکم بن اعین. فقیه مالکی مصری. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن عبدالحکم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدالعزیزبن احمد کتانی. او راست: ذیل وفیات النقلهٔ ابوسلیمان.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبداللََّه. رجوع به عبیدبن ابی الفضل بن محمدبن عبیداللََّه فاسی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبداللََّه. خواهرزادهٔ ابوالحسن مهذب الدوله امیر بطیحه. او سمت ولایت عهد خالوی خویش مهذب الدوله داشت و آنگاه که مهذب الدوله در جمادی الاول سال ۴۰۷ هـ . ق. وفات کرد مقام امارت یافت و در منصف شعبان ۴۰۷ درگذشت. رجوع به حبیب السیر چ طهران ج ۱ ص ۳۹۱ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبداللََّه بن عبدالرحمن بن فضل بن بهرام السمرقندی الدارمی. حافظ و محدث. او را صحیحی است و آن را یکی از صحاح عشره بشمار آرند. مولد او به سال ۱۸۱ هـ . ق. و او پانزده حدیث روایت کرده که میان او و رسول صلوات اللََّه علیه زیاده از سه تن فاصله نباشد. وفات وی بسمرقند به سال ۲۵۵ هـ . ق. بود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدک. رجوع به ابومحمدبن عدی بصری شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عبدون. رجوع به ابن عبدون... و رجوع به عبدالمجیدبن عبدون... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عدی بصری معروف به ابن عبدک. او راست: کتاب الاقتداء بعلی و عبداللََّه. و شرح الجامع الصغیر محمدبن حسن شیبانی. وفات به سال ۳۴۷ هـ . ق.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عطیه اندلسی. شاعر و ادیب. شاگرد ابن خطیب. رجوع به ابن عطیه ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عطیه. عبدالحق بن ابی بکر اندلسی. رجوع به عبدالحق... و رجوع به ابن عطیه ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عطیه عبداللََّه دمشقی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عقیل. رجوع به ابن عقیل و رجوع به عبداللََّه بن عبدالرحمن هاشمی مصری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن عیینه سفیان هلالی. رجوع به ابن عیینه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن غلبون.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن فرات. اسماعیل بن احمد هروی سرخسی. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن قاسم بن سلام بن مسکین. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن قتیبه عبداللََّه بن مسلم مروالروذی دینوری کوفی. رجوع به ابن قتیبه شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن قدامه عبدالرحمن بن محمد. ملقب به شمس الدین. رجوع به ابن قدامه ابومحمد شمس الدین و رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن قدامه. عبداللََّه بن احمدبن محمدبن قدامه دمشقی. رجوع به ابن قدامه موفق الدین... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن کعب بن مالک. محدث است و حمادبن سلمة از وی روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن کیسان. رجوع به عبداللََّه بن طاوس بن کیسان یمانی یکی از ابناء فارس شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن لبان. رجوع به عبداللََّه بن احمد اصفهانی... و رجوع به ابن لبان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن محمد. رجوع به رشیدی سمرقندی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن محمدبن عبداللََّه اشبیلی. رجوع به قلیعی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن المصحح. رجوع به حسن بن علی بن عمر یا عمار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن المقفع. روزبه. رجوع به ابن المقفع عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن مکتوم. رجوع به احمدبن عبدالقادربن احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن الندیم موصلی. رجوع به اسحاق بن ابراهیم بن ماهان بن بشک ارجانی موصلی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن وکیع شاعر اهوازی بغدادی. رجوع به حسن بن علی بن احمدبن محمدبن خلف بن حیان بن صدقه، و رجوع به ابن وکیع ابومحمد حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن وهب. رجوع بعبداللََّه بن وهب بن مسلم، و رجوع به ابن وهب ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن هشام. رجوع به عبداللََّه بن یوسف بن احمدبن عبداللََّه بن هشام مصری، و رجوع به ابن هشام جمال الدین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن الیاسمین. عبداللََّه بن حجاج. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابن یزید. المهلبی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابوالاملاک. علی بن عبداللََّه بن العباس. رجوع به ابوالاملاک... و رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ابوالجحّاف. رجوع به رؤبةبن عجّاج... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن ابی ثابت اسماعیل بن محمد. رجوع به احمدبن اسماعیل ابی ثابت محمد شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن اعثم کوفی. رجوع به احمد... و رجوع به ابن اعثم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ)احمدبن جمال حنفی سرائی. رجوع به احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن حسین بن محمد. رجوع به ابومحمد جریری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن طاهر القرطبی. رجوع به احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن عبدالقادربن احمد. معروف به ابن مکتوم. رجوع به احمد... و رجوع به ابن مکتوم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن علی بن خیران. رجوع به ابن خیران ولی الدوله احمد.. و رجوع به احمدبن علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن محمدبن ابراهیم بن هلال. رجوع به احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن محمدبن حسین جریری. رجوع به ابومحمد جریری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن محمدبن عبدالقادر. رجوع به احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) احمدبن محمدبن موسی بن العباس. رجوع به احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسامةبن زیدبن حارثه یا اسامة اللحب. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسحاق بن ابراهیم بن ماهان بن بشک ارجانی موصلی. رجوع به اسحاق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسحاق بن یوسف الازرق. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن احمد هروی سرخسی. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن سمیع. محدث است و شعبه از وی روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن عبدالرحمن بن ابی ذؤیب مفسر. معروف به سدی. اصفهانی. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن علی بن اسماعیل بن بنان الخطبی. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن محمدبن حجاده. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن محمدبن عبدوس الدهان النیشابوری. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن مسلم العبدی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسماعیل بن موهوب بن احمدبن جوالیقی. رجوع به اسماعیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسودبن سالم. عابد. رجوع به اسود... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اسود غندجانی. رجوع به حسن بن احمد معروف به اسود غندجانی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اشعث بن قیس الکندی صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اصفهانی. وراق بوده و کتابت مصحف نیز می کرده و در نیمهٔ اول قرن چهارم هجری میزیسته است. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اطروش. حسن بن علی بن حسن بن عمر الاشرف بن علی بن الحسین علیهماالسلام. از ائمهٔ زیدیّة. جد مادری سیدمرتضی و رضی. وی در خدمت محمدبن زید بود و در واقعهٔ او ضربتی بر سر وی خورد و کر شد و از اینجهت به اطروش اشتهار یافت و به سال ۳۰۱ هـ . ق. در دیلمان خروج کرد و اکثر بلاد طبرستان را متصرف شد و بناصرالحق ملقب گردید. او مردی ادیب و شاعر و محدث بود و بمازندران و گیلان خروج کرد و بین او و سامانیان جنگها افتاد و در سال ۳۰۴ هـ . ق. بسن ۷۹ سالگی در آمل مازندران وفات یافت. او را تصانیف بسیار است و شیخ نجاشی در کتاب رجال گفته که حسن اطروش در مسئلهٔ امامت کتابی کبیر و کتابی صغیر تصنیف کرده و از جملهٔ تصانیف او کتابی است در احوال فدک و کتاب خمس و کتاب فصاحة ابی طالب و کتاب معاذیر بنی هاشم در آنچه بایشان نسبت کرده اند و کتاب انساب ائمه و موالید ایشان و کتاب الشهداء و فضل اهل از ایشان و کتاب در طلاق. و رجوع به اطروش شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اعمش دماوندی سلیمان بن مهران. رجوع به اعمش... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الیاس بن یوسف بن زکی مؤید. ملقب بنظام الدین متخلص بنظامی. رجوع به نظامی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) انصاری. تابعی است. او از عثمان بن عفان و حسن بن علی علیهماالسلام و ابی هریره و از او سعدان روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الاوحد. رجوع بتاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۴۱۱ س ۱۲ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) اودی. عبداللََّه بن ادریس بن یزیدبن عبدالرحمن. عبداللََّه بن احمدبن حنبل از ابی ذکربن دریس روایت کند که او گفت ابومحمد اودی یگانهٔ روزگار خویش بود و او را جبه ای بود خلق و از اعمش و ابی اسحاق شیبانی و شیوخ بسیار دیگر حدیث شنوده وعلم و زهد را باهم جمع کرده بود. مولد وی به سال ۱۱۵ هـ . ق. حسن بن ربیع گوید: برای فرا گرفتن حدیث نزد وی بودم آنگاه که برخاستم گفت بهای اُشنان در بازار میپرس و مرا آگاهی ده چون گامی چند دور شدم آواز داد که پرسیدن نباید چه تو از من حدیث فراگیری و من از آن کس که نزد من استماع حدیث کند حاجت خواستن کراهت دارم. حمادبن مؤمّل گوید: از وکیع پرسیدند آنگاه که تو و ابن ادریس و حفص را نزد رشید بردند در مجلس رشید چه گذشت گفت نخست مرا بخواندند و هارون گفت مردمان شهر ترا قاضی می باید و ترا با چند تن نام میبرند چنین بینم که این شغل ترا سزد تا با ما در بردن بار امانت انبازی کنی گفتم من مردی پیرم و یک چشم من بشده است و آن دیگر ضعیف است و این شغل را نشایم هارون گفت اللّهم غفراً بیش ممول و عهد بستان و بسر شغل شو گفتم ای امیرمؤمنان اگر من در این دعوی راست گویم امیرالمؤمنین راست که گفتهٔ راست بپذیرد و اگر دروغزن باشم دروغگوی سزاوار قضاوت مسلمانان نباشد و او مرا رخصت انصراف داد. سپس ابن ادریس را طلب کردند و او سلامی به اکراه زیر لب بگفت هارون گفت دانی چرا ترا خوانده ام گفت نه گفت اهل بلد تو قاضی خواهند و ترا با کسانی نام برده اند خواهم که در امانت این امّت شریک من باشی هم اکنون عهد خویش بستان و باز شو ابن ادریس گفت من قضا را نشایم خلیفه انگشت بر زمین کوفت و گفت کاشکی چشم من بروی تو نیفتاده بودی گفت من نیز همین آرزو کنم و بیرون آمد. سپس حفص بدرون شد و عهد خلیفه بپذیرفت و خادمی بیرون آمد با سه کیسهٔ پنجهزاری و نزد ما نهاد گفت امیرالمؤمین سلام میگوید و میفرماید این مختصر در کار سفر خویش کنید. وکیع گوید: گفتم سلام من به امیرالمؤمنین بازرسان و بگوی مرا زاد و چاروا هست و از این مال بی نیازم و ابن ادریس بانگ بر خادم زد و گفت حالی زحمت ببر! و حفص مال بپذیرفت سپس نامه ای از خلیفه به ابن ادریس آوردند. بدین مضمون: خدای تعالی ما و ترا عافیت دهاد. از تو خواستم تا در کارهای ما انبازی کنی و تو سرباززدی و مالی ترا فرستادیم از قبول آن ابا کردی اکنون تمنا داریم که چون پسر ما مأمون نزد تو آید روایت حدیث از او دریغ نداری. ابومحمد گفت پسر او هم با دیگر جماعت حاضر آید و حدیث بشنود چون بیاسریه رسیدیم ابن ادریس بحفص گفت میدانستم تو چه خواهی کردن و قسم بخدای تا مرگ من با تو سخن نگویم. و بدانسال که رشید بحج میشد و امین و مأمون با وی بودند چون بکوفه درآمد جمله محدثین کوفه را طلب کرد و شیوخ کوفه همگی جز عبداللََّه بن ادریس و عیسی بن یونس نزد وی حاضر آمدند و هارون امین و مأمون را نزد عبداللََّه بن ادریس فرستاد و او آنان را صد حدیث روایت کرد. مأمون عبداللََّه بن ادریس را گفت ای عمّ اجازت دهی تا این احادیث شنوده اعاده کنم گفت صواب آمد و مأمون هر صد حدیث از بر بخواند و عبداللََّه را از آن عجب آمد سپس مأمون گفت ای عم در همسایگی مسجد تو خانه ای است دستوری فرمای آنرا از خداوند آن بخریم تا مسجد ترا سعه ای باشد گفت پیشینیان مرا این مسجد بسنده بود و مرا نیز تا امروز کافی بوده است در این وقت چشم مأمون بر ریشی که شیخ را بردست بود افتاد و گفت ای عم با ما متطببین و داروهاست اذن دهی تا بخدمت آیند و این ُقرحه علاج کنند گفت نه این قرحه بار دیگر نیز پدید آمد و خود بهبود یافت مأمون فرمان کرد تا او را مالی دهند و وی نپذیرفت. وفات ابومحمد اودی به سال ۱۹۲ هـ . ق. بود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) باهلی. او راست: کتاب الاصول الخمسة التی بنی الاسلام علیها.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بخاری. در ترجمهٔ نزهةالارواح شهرزوری آمده است: ابومحمد از جملهٔ شاگردان ابوسلیمان سجزی است. حکیمی متبحر در علوم اوائل و اواخر و فیلسوفی در شعب فلسفه ماهر و در بسیاری قوهٔ حافظه مشهور و در جودت هوش و فهم معروف و صاحب تصانیف مفیده و اشعار جیده است. این شعر از اوست در مذمت کسی که از دین اسلام خارج گشته و بطریقهٔ دیگر مائل شده است: تنقّل عن دین آبائه و دینهم مذهب الشافعی فاضحی بلانائل فی المعاش و عندالمعاد بلاشافع.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بدرالدین. رجوع به ابن حبیب بدرالدین... و رجوع به حسن بن عمربن حسن بن حبیب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) البدری. مسعودبن اوس بن اصرم. صحابی است. و برخی مسعودبن اوس بن زیدبن اصرم گفته اند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بدیع بن محمدبن محمود بلخی. رجوع به بدیع... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) برزخ بن محمد عروضی. رجوع به برزخ... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بسطامی. به روزگار محمود سبکتکین و پسر او مسعود قضاء گرگان داشت. رجوع به تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۴۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بسطامی. یکی از شیوخ تصوف معاصر ابراهیم بن شبان از مردم بسطام و ابوالفرج بن الجوزی در ترجمهٔ او که بصفةالصفوه منعقد کرده قطعهٔ ذیل را در ضمن حکایتی از او آورده است: اذا ما عدت النفس عن الحق زجرناها و ان مالت الی الدّنیا عن الاخری منعناها تخادعنا و نخادعها و بالصبر غلبناها لها خوف من الفقر و فی الفقر انخناها. رجوع به صفةالصفوة چ حیدرآباد ج ۴ ص ۹۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بشربن ثابت البزاز. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بشربن حسین الاصفهانی. محدث است. او از زبیربن عدی و از وی یحیی بن ابی بکیر کرمانی روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بشربن عمر الزهرانی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بشربن منصور بصری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بصری. محدث است. او از نعیم بن ابی هند و از او ابن العوام روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) البصری. محدث است. او از حسن و از او منصوربن المعتمر روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بطلیوسی. رجوع به عبداللََّه بن محمدبن السید نحوی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بغوی. رجوع به حسین بن مسعودبن محمد فقیه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بکائی. رجوع به زیادبن عبداللََّه بن طفیل بکائی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بکربن سهل دمیاطی. رجوع به دمیاطی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بکربن محمدبن خلف بن حیان بن صدقه. معروف به وکیع قاضی. او در اول کاتب ابی عمر محمدبن یوسف بن یعقوب قاضی بود و سپس برتبهٔ قضاء بعض نواحی رسید و از تألیفات اوست: کتاب اخبار القضاة و تاریخهم و احکامهم. کتاب الشریف. کتاب الانواء. کتاب الغرر در اخبار. کتاب المسافر. کتاب الطریق یا کتاب النواحی و آن حاوی اخبار بلدان و مسالک طرق است و ناتمام مانده است و کتاب الصرف و النقد و السکّة و کتاب البحث. (از الفهرست ابن الندیم ص ۱۷۲).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بکربن مضربن حکیم بن سلیمان بصری. و گروهی کنیت او را ابوعبدالملک گفته اند. رجوع به بکر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بهاءالدین عبداللََّه بن عبدالرحمن هاشمی مصری. معروف به ابن عقیل. رجوع به ابن عقیل و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) بیان بن عمر البخاری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) تاج الدین جعبری. رجوع به ابومحمد جعبری شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) تبریزی. مورخ. صاحب قاموس الاعلام گوید: وی تاریخ محمدبن جریر طبری را بنام ابوصالح بن نوح بفارسی کرده و وقایع بعد از روزگار طبری تا زمان خویش بر آن مزید کرده است. وفات ابومحمد به سال ۵۱۲ هـ . ق. بوده است. و ظاهراً مؤلف قاموس الاعلام کاتب را بجای مترجم گرفته است، چه ابوصالح منصوربن نوح سامانی (۳۵۰ -۳۶۶) است و ابومحمد تبریزی متوفی به سال ۵۱۲ معاصر او نتواند بود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ترسابادی. یکی از علماء نحو معاصر ابن کیسان و زجاج، و ابن کیسان او را ستوده و بر خود و دیگر هم عصران فضل و مزیت نهاده است. رجوع به معجم الادباء چ مارگلیوث ج ۷ ص ۱۴۴ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) تستری. رجوع به سهل بن عبداللََّه بن رفیع تستری شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) توفیق بن محمدبن حسین بن عبیداللََّه بن محمدبن زریق. رجوع به توفیق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ثابت بن ابی ثابت عبدالعزیز لغوی. رجوع به ثابت بن ابی ثابت عبدالعزیز شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ثابت بن اسلم بنانی. صاحب انس بن مالک و حسن بصری. تابعی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جابربن سلیم المسلمی. محدث است. او از عثمان بن صفوان و از او منصوربن ابی مزاحم روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جابربن یزید جعفی و گروهی کنیت او را ابویزید گفته اند. محدث و ثقه است. مسعربن کدام و سفیان بن سعید و حسن بن صالح از او روایت کنند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جُبّائی. رجوع به ابومحمد دعوان بن علی بن حماد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جبیربن مطعم بن عدی بن نوفل. صحابی است. و رجوع به جبیر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جریری. عطار نیشابوری در تذکرةالاولیاء آرد: آن ولیّ قبهٔ ولایت آن صفی کعبهٔ هدایت آن متمکن عاشق آن متدین صادق آن در مشاهده بصیری شیخ وقت ابومحمد جریری رحمةاللََّه علیه، یگانه وقت بود برگزیدهٔ زمانه در میان اقران واقف بود و بر دقائق طریقت و پسندیده بود بهمه نوع و کامل بود در ادب. و در انواع علوم حظّی وافر داشت و در فقه مفتی و امام عصر بود و در علم اصول به غایت بود و در طریقت استاد بود تا حدی که جنید مریدانرا گفت که ولیعهد من است و صحبت عبداللََّه تستری یافته بود... چون جنید وفات کرد او را بجای او بنشاندند. و گفت روزی بازی سپید دیدم چهل سال بصیادی برخاستم بازش نیافتم. گفتند چگونه بود. گفت روزی نماز پسین درویشی پای برهنه و موی پالیده از در خانقاه درآمد و طهارت کرد و دو رکعت بگزارد و سربگریبان فرو برد و آن شب خلیفه اصحابنا را بدعوت خوانده بود، من پیش او رفتم و گفتم موافقت درویشان می کنی بدعوت، سر بر آورد و گفت مرا امشب سرخلیفه نیست مرا عصیده ای میباید اگر می فرمائی نیک و الاّ تودانی. این بگفت و سربگریبان فرو برد من گفتم مگر این نو مسلمانی است که موافقت درویشان نمی کند و نیز [ غذای مخصوص، نامهٔ دانشوران. ] آرزو می طلبد، التفات نکردم و بدعوت رفتیم و سماع کردیم چون بازآمدیم آن درویش همچنان سرفروبرده بود برفتم و بخفتم، رسول را علیه السلام بخواب دیدم که می آمد با دو پیر و خلق بسیار بر اثر او، پرسیدم که آن دو پیر کیستند گفتند ابراهیم خلیل و موسی کلیم و صد و اند هزار نبی. من پیش رفتم و سلام کردم و روی از من بگردانید گفتم یا رسول اللََّه چه کردم که روی مبارک از من می گردانی گفت دوستی از دوستان ما عصیده ای از تو درخواست کرد تو بخیلی کردی و به وی ندادی، در حال از خواب درآمدم و گریان شدم آواز درِ خانقاه بگوش من آمد نگاه کردم درویش بود که بیرون میرفت در عقب او برفتم و گفتم ای عزیز توقف کن که آن آرزوی تو بیاورم، روی بازپس کرد و بخندید و گفت هرکه از تو آرزوئی طلبد صدوبیست و چهار هزار پیغمبر را بشفاعت باید آورد تا توان آرزوی وی برسانی این بگفت و برفت و ناپدید شد، بیش او را ندیدم.... نقل است که جریری مجلس می داشت جوانی برخاست و گفت دلم گم شده است دعا کن تا باز دهد جریری گفت ما همه در این مصیبتیم و گفت در قرنِ اوّل معاملت بدین کردند چون برفتند دین فرسوده شد. قرن دوم معاملت بوفا کردند چون برفتند آنهم برفت. قرن سوم معاملت بمروّت کردند چون برفتند مروّت نماند. قرن دیگر معاملت ایشان بحیا بود چون برفتند آن حیا نماند. اکنون مردمان چنان شده اند که معاملت خود برهبت می کنند. و گفت هرکه گوش بحدیث نفس کند در حکم شهوات اسیر گردد و بازداشته اندر زندان هوا و خدای تعالی همه فایده ها بر دل وی حرام کند و هرکه از سخن حق مزه نیابد وی را نیز اجابت نباشد و هرکه بدون اندازهٔ خویش رضا دهد خدای تعالی او را برکشد زیادت از غایت او. و یکی گفت اصل کار مقاربتی است که خدایرا می بیند و مشاهدهٔ صنع او می کند. گفتند توکل چیست؟ گفت بمعاینه شدن اضطرار. و گفت صبر آن است که فرق نکند میان حال نعمت و محنت بآرام نفس در هر دو حال و صبر سکون نفس است دربند و گفت اخلاص ثمرهٔ یقین است و ریا ثمرهٔ شک. و گفت کمال شکر در مشاهدهٔ عجز است از شکر. پرسیدند از عزلت، گفت بیرون شدن است از میان زحمتها و سرّ نگاه داشتن اگر بر تو رحمت نکند. و گفت محاربهٔ عامیان با خطرات است و محاربهٔ ابدال با فکرات و محاربهٔ زهاد با شهوات و محاربهٔ تائبان با زلاّت و محاربهٔ مریدان بامُنی و لذّات. و گفت دوام ایمان و پاس داشتن دین و صلاح تن در سه چیز است: یکی بسنده کردن و دوم پرهیز کردن و سوم غذا نگاه داشتن و گفت هر که بخدای بسنده کند سرّش بصلاح باشد و گفت هر که از مناهی او پرهیز کند سرش نیکو بود و هرکه غذاء خود نگاه دارد نفسش ریاضت یابد. پس پاداش اکتفا صفوت معرفت بود و عاقبت تقوی حسن خلقت [ خلوت. نامهٔ دانشوران ] بود و عاقبت احتماء تن درستی بود و اعتدال طبیعت بود. و گفت دیدن اصول بشنودن فروع بود و درست کردن فروع بعرضه دادن بود براصول و راه نیست بمقام مشاهدهٔ اصول مگر بتعظیم آنچه خدای تعالی آنرا تعظیم کرده است از وسایل و وسائط و فروع. و گفت چون حق تعالی زنده گرداند بنده را به انوار خویش هرگز نمیرد تا ابد و چون بمیرد بخذلان خویش هرگز او را زنده نگرداند تا ابد. و گفت مرجع عارفان بخدای در بدایت بود و مرجع عوام بخدای بعد از نومیدی. و گفت چون مصطفی عیله السلام نظر کرد بحق، حق را بدید باقی ماند با حق بحق بی واسطهٔ زمان و مکان از جهت آنکه حاصل شد او را حضور آنکه او را نه حضور است و نه مکان، از اوصاف خود مجرد گشت به اوصاف حق جل و علا. رحمةاللََّه علیه. -انتهی. و در نامهٔ دانشوران نام او ابومحمد احمد [ شیخ... ] بن محمدبن حسین یا احمدبن حسین بن محمد آمده. از عرفای اواخر مائهٔ سیم و اوائل مائهٔ چهارم معاصر با معتضد و مکتفی و مقتدر. و جریری را بضم جیم و فتح راء اول بروزن زبیر ضبط کرده اند. و نیز گویند: در سالی که ابوطاهر قرمطی بمکه تاختن آورد و جماعتی کثیر از حاج بکشت همچنانکه آن حکایت خود درکتب تواریخ مسطور است وی را نیز در قافلهٔ حاج از لشکر قرامطه ضربتی رسید و در میان خستگان بیفتاد. درویشی حکایت کرده است که من در میان آن مردمان بودم بگوشه ای فرار کرده چون لشکر متفرق گشت در میان خستگان درآمدم تا مگر از حالت آنان اطلاعی پیدا نمایم چون بدانها گذشتم ابومحمد را درمیان خستگان و کشتگان افتاده دیدم که نیم نفس از او باقی بود سرش درکنارگرفتم گرد و غبار از رویش پاک کردم گفتم یا شیخ دعائی کن که خدای تعالی این بلا را از تو و مردمان کشف کند گفت آن کنم که خواهم، باز گفتمش دعائی کن که از تو رفع شود گفت ای برادر این وقت وقت دعا نیست وقت رضا و تسلیم است. دعا پیش از نزول بلا باید. چون بلا آید رضا باید و او این بگفت و جان تسلیم کرد و موافق بود سال وفاتش با سیصدو چهارده هـ . ق. و بعضی سیصد و دوازده و گروهی سیصد و یازده گفته اند. نقل است که یکصد سال متجاوز عمر یافته است واللََّه تعالی اعلم بحقیقةالحال. رجوع به تذکرةالاولیاء عطار و رجوع بنامهٔ دانشوران ج ۳ ص ۱۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جزری. محدث است و شعیب از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعبری. ملقب بتاج الدین. او راست: نظم الفرائض.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن احمدبن حسین بن احمد قاری بغدادی. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن احمدبن حسین بن احمدبن جعفر سراج قاری. معروف به ابن سراج بغدادی. شاعر و ادیب. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن احمدبن علی قمی. محدث شیعی. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن محمدبن الحسین بن محمدبن موسی بن عبداللََّه بن الحسن بن علی علیهم السلام. شریف مکه. صاحب حبیب السیر گوید: در آن اوان که العزیز باللََّه اسماعیلی در مصر بر مسند عزّت تمکن داشت شخصی را که موسوم بود به بکجور والی مکه گردانید و ابومحمد جعفربن محمدبن الحسین بن محمدبن موسی بن عبداللََّه بن الحسن بن امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهم السلام خروج کرد و بکجور را بقتل آورد و مدت بیست و دو سال در آن بلدهٔ فاخره باقبال گذرانید و بعد از فوتش ولد او عیسی حاکم گردید.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن محمدبن نصیر الخلدی. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن ورقاء الشیبانی. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جعفربن هارون بن ابراهیم دینوری. رجوع به جعفر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جلال. رجوع به جلال ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جمال الدین عبداللََّه بن یوسف. رجوع به عبداللََّه بن یوسف بن احمدبن عبداللََّه بن هشام المصری و رجوع به ابن هشام جمال الدین ابومحمد عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جنادبن واصل کوفی مولی بنی اسد. رجوع بجنادبن واصل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جنادةبن مروان الازدی. محدث است. او از حریزبن عثمان و از او محمدبن عوف روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جوالیقی. رجوع به اسماعیل بن موهوب بن احمد جوالیقی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جوینی عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه پدر امام الحرمین از علمای نشابور. مولد او به جوین از اعمال نیشابور است. او در موطن خویش ادب آموخت و آنگاه بنشابور نزد ابوالطیب سهل صعلوکی شد. و از آنجا به مرو رفت و ملازم قفال گردید و فقه را بمذهب امام شافعی تکمیل کرد و بنشابور بازگشت و بتدریس و تصنیف پرداخت و به سال ۴۳۸ هـ . ق. درگذشت.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) جیزی. رجوع به ربیع بن سلیمان بن داود اعرج شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حارث بن سعید. تابعی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حبشی بسطامی. او راست: روضةالمجالس و انس الجالس در موعظه در دو مجلد. وفات ۸۵۷ هـ . ق. (کشف الظنون).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حبیب بن شهید. محدث است و نیز کنیت او را ابوشهید گفته اند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حبیب زاهد، صاحب حسن. تابعی است. و این همان حبیب عجمی است که بدست حسن بصری توبه کرد. رجوع به حبیب عجمی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجاج بن ابراهیم الازرق. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجاج بن دینار زاهد. محدث است و شعیب بن میمون از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجاج بن محمد اعور. محدث است و از شعبه و ابن جریح روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجّاج بن منهال. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجّاج بن نصیر. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حجّاج بن یوسف ثقفی. رجوع به حجاج... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حدّاد. یکی از شیوخ تصوف. مرید شیخ ابوحفص حدّاد. وی از مردم گویان نیشابور و مولد او به سال ۳۰۰ و وفات در ۳۷۵ هـ . ق. بود. رجوع به نامهٔ دانشوران ج ۴ ص ۸۳ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حداد بصری شافعی. رجوع به حسن بن احمد حداد بصری شافعی مکنی به ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حریری. رجوع به حریری قاسم بن علی بن محمدبن عثمان.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن ابراهیم بن الحسین لیثی مصری. رجوع به ابن زولاق و رجوع به حسن بن ابراهیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن ابی الحسن دیلمی واعظ. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن ابی عقیل. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن ابی الهیجاء عبداللََّه بن حمدان. صاحب موصل. ملقب به ناصرالدوله. رجوع به ناصرالدوله حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن احمد. معروف به اسود غندجانی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن احمد اصطخری. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن احمد حدّاد بصری شافعی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن احمد السّابة. او راست: کتاب اسماء الاماکن و آنرا به سال ۴۲۸ هـ . ق. تألیف کرده است. (کشف الظنون).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن احمدبن یعقوب همدانی. معروف به ابن ذی الدمینه. رجوع به حسن... و رجوع به ابن حائک... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن اسحاق یمنی معروف به ابن ابی عباد. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن سهل بن عبداللََّه سرخسی. وزیر مأمون خلیفهٔ عباسی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن عبدالرحمن بن خلاد رامهرمزی. رجوع به ابن خلاّد و رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن عبیداللََّه بن سلیمان بن وهب. از اصحاب حیل و اعداد. از اوست: کتاب شرح المشکل من کتاب اقلیدس فی النسبة. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن ابراهیم بن الزبیر. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن ابیطالب علیهم السلام. دومین امام شیعیان اثناعشری. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن اجعد صقلی مالکی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن احمدبن محمدبن خلف بن حیان بن صدقهٔ اهوازی بغدادی. شاعر معروف به ابن وکیع. رجوع به حسن... و رجوع به ابن وکیع ابومحمد حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن برکةبن عبیدة. ابومحمد فرضی بغدادی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن حسن بن علی بن عمر الاشرف بن امام زین العابدین علیه السلام ملقب به ناصر کبیر. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن عمر یا عمار. معروف به ابن المصحح. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی بن محمدبن علی بن موسی الرضابن جعفر الصادق بن محمد الباقربن علی زین العابدین مشهور بحسن عسکری امام یازدهم شیعه پدر مهدی منتظر علیهم السلام. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی جوهری. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن علی قاضی المهذب. رجوع بحسن بن علی معروف به القاضی المهذب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن عمربن حسن بن حبیب الحلبی. رجوع به ابن حبیب بدرالدین... و رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن عنبسة الورّاق. محدث است و محمدبن المثنی از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمد معروف به ابن ابی عقامه. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمدبن حسن بن علی معروف بخلال. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمدبن علی بن رجاء. رجوع به ابن دهّان حسن... و رجوع به حسن بن محمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمدبن هارون بن ابراهیم بن عبداللََّه بن یزیدبن حاتم بن قبیصةبن المهلب بن ابی صفرة. وزیر معزالدوله ابوالحسین احمدبن بویهٔ دیلمی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن موسی بن اخت ابی سهل نوبخت ثانی متکلم فیلسوف. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن موسی النوبختی. رجوع به حسن بن موسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمدبن یزید المهلبی وزیر معزالدوله. شاعر بلیغ عصر خویش و از اوست کتاب دیوان رسائل و توقیعات. و دیوان شعر او. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن محمد المهلبی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بن یوسف المستنجد. ملقب به مستضی ء خلیفهٔ عباسی. رجوع به مستضی ء حسن بن المستنجد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن بصری. ببعض روایات کنیت حسن ابومحمد است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسن مستضی ءبن مستنجدبن مقتفی بن مستظهر. خلیفهٔ عباسی. رجوع به مستضی ء... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن احمدبن یعقوب همدانی معروف به ابن حائک. رجوع به حسین... شود و این نام بنا به بعض روایات است و مشهور حسن است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن بدربن ایازبن عبداللََّه نحوی. معروف به ابن ایاز. رجوع به حسین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن عبداللََّه بن حمدان ملقب بناصرالدوله از ملوک بنی حمدان موصل. رجوع به ناصرالدوله... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن مسعودبن محمد. فقیه و مفسر و محدث شافعی. معروف به فرّاء خراسانی بغوی. رجوع به حسین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن مسعودبن محمد. ملقب به محیی الدین. رجوع به حسین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حسین بن مهران. پیشکار و نائب ابواحمد محمدبن محمودبن سبکتکین بود بجوزجانان در زمان محمود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حصین بن المنذر. و بعضی کنیت او را ابوساسان گفته اند. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حضرمی. او از ابوایوب و از او ابوالورد روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حکم بن ظهیر. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حکم بن عیینه مولی لکنده. و برخی کنیت او را ابوعبداللََّه گفته اند. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) حنظلةبن قنان. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خازن. عبداللََّه بن احمد شاعر و مترسل شهیر اصفهانی. او از خواص صاحب بن عباد و برکشیدگان اوست. در ریعان شباب خازنی کتب خانهٔ صاحب داشت. و بعلت زلتی ناشی از جهالت و کم تجربگی جوانی، صفای لطف صاحب نسبت بدو بکدورت بدل گشت و او ترک خدمت ابن عباد گفت و سالی چند در بلاد عراق و شام و حجاز گرم و سرد روزگار چشید و کربت غربت دید و آنگاه که از زیارت خانه باصفهان بازگشت بمیانجی گری استاد ابوالعباس بار دیگر بخدمت ولینعمت پیوست. و خود در نامه ای که به ابی بکر خوارزمی کرده است و این نامه گواهی عدل بر غزارت فضل اوست شمتی از این سرگردانی و نابسامانی چندساله و عفو و صفح صاحب را پس از عود به اصفهان می آورد و نامه این است: کتابی اطال اللََّه بقاء الاستاذ سیدی و مولای من الحضرة التی نرحل عنها اختیارا و نرجع الیها اضطرارا. و نسیر عن افیائها اذا ابطرتنا النعمة. ثم نعود الی ارجائها اذا ادبتنا الغربة. و من لم تهذبه الاقالة هذبه العثار. و من لم یؤدبه والداه ادبه اللیل والنهار. و ماالشأن فی هذا و لکن الشأن فی عشر سنین فانت بین علم ینسی و غمّ لایحصی. و انفاق بلاارتفاق. و اسفار لم تسفر عن طائل. و لم تغن عنی ریش طائر. و بعد عن الوطن. علی غیر بلوغ الوطر و رجعت یشهد اللََّه صفرالیدین من البیض و الصفر اتلو{/B وَ اَلْعَصْرِ، `إِنَّ اَلْإِنْسََانَ لَفِی خُسْرٍ.۱-۶۱۰۳:۱-۲/} و انا بین الرجاء فی ان اقال العثار. والخوف من ان یقال زأر اللیث فلاقرار. الاّ انی کنت قدمت تطهیر نفسی فلجّجت حتی حججت و عدت بغبارالاحرام. و برکة الشهر الحرام. و حین خیمت باصبهان انهی سیدنا الاستاذ الفاضل ابوالعباس ادام اللََّه تمکینه خبری الی الحضرة العالیة حرّس اللََّه بهائها و سنائها والناس ینظرون هل اقبل فیتلقونی باکبرالرتب. ام اسخط فیتحامونی کالبعیر الاجرب. فورد توقیع مولانا الصاحب الجلیل کافی الکفاة ادام اللََّه مدته، و کبت اعداءه و حسدته، بعالی خطّه. و قد نسخته علی لفظه. لیعلم مولانا الاستاذ ادام اللََّه عزّه ان الکرم صاحبیّ لابرمکیّ و عبادیّ لاحاتمی. و انا نتجرّم. ثم نتندّم. و نمیل علی جانب الادلال. ثم لانروی من الماء الزلال. والتوقیع: ذکر مولای ادام اللََّه عزه عود ابی محمد الخازن ایّده اللََّه للفناء الذی فیه درج. والوکر الذی منه خرج. و قدعلم اللََّه ان اشفاقی علیه فی اغترابه لم یکن باقل منه عند ایابه. فان احبّ ان یقیم مدیدة یقضی فیها وطرالغائب. و یضع معها اوزارالآیب. فلیکن فی ظل من مولانا ظلیل. و رأی منه جمیل. و برّ من دیواننا جزیل. و ان حفزه الشوق فمرحبا بمن قربته التربیة لدینا. فافسدتهُ الغرة علینا. و ردته التجربة الینا. و سبیلهُ ان یرفد بمایزیل شغل قلبه بعیاله. و یعینهُ علی کل ارتحاله ان شاءاللََّه تعالی هذه نسخةالتوقیع. الوارد علی سیدنا الاستاذ ابی العباس ادام اللََّه عزه فی معنای فلاجرم انی اخذت مالا. و اغنیت عیالا. و قلت لیس الاّ الجمازة والمفازة. فصبحت جرجان مسیّ عاشرة اهدی من القطا الکدری کانی دعیمص الرمل استاف اخلاف الطرق و انا مع ذلک احسب العفو عنی حلما. ولا اقدّر ما جنیت یعقب حلما. فکأنی ماخطوت الا فی التماس قربه. و مااخطأت الا لتأثیل حرمه. و کأنی لم افارق الظل الظلیل. و اخذ فی بقول اللََّه تعالی {/Bفَاصْفَحِ اَلصَّفْحَ اَلْجَمِیلَ .۱۶-۱۸۱۵:۸۵/} فقد روی فی التفسیر انه عفو من غیر عتب وعدنا للقرب فی المجلس و کرم اللقاء والمشهد و راجعت ایدینا ثقل الصّرر. و جلودنا لین الحبر. و رکبنا صهوات الخلیل و سجنا الی دورنا بفضلات الخیر. و اقبلنا علی العلم. و صافحنا ید النثر و النظم. و راجع الطبع شیئا کان یدعی الشعر کذلک آدم اسکن الجنة بمن اللََّه و فضله. ثم خرج عنها بما کان من جرمه. و هوعائد الیها بفضل اللََّه و طوله. هذا خبری. و اما کتاب سیدی الاستاذ ادام اللََّه عزه فورد و ذکرت قول سلم الخاسر (طیف المّ بذی سلم) لانه حلّ محل الخیال. و ورد بأخصر المقال. و ماترکت السؤال عن خبره ساعة وردت. فعرفت من سلامته ما بشرت به فاستبشرت و علمت کیف کانت النکبة. و کیف انحسرت المحنة. و کیف اتفق الخروج الی بخار المزن من المزنی صاب، بعد ان اصابه الدهر بما اصاب. و شوقی الی سیدی الاستاذ الشوق الذی کنت اصلی بناره. و داری ازاء داره و لم أستطع فی التقریب اکثر من ان خرجت عن الموصل الی جرجان و شارفت ادنی خراسان و للََّه اللطائف التی تخلصتنی من الموصل فأنّی کنت فی وقعة باد اباده اللََّه و عرّانی مما ملکت. و هتکنی فتهتکت. و خرجت علی مذهب مشایخنا فی ضرب الحراب علی صفحةالمحراب. وهذا حدیث طویل. والکثیر منه قلیل. ذکر الاستاذ سیدی انّ الشیخ اباالفتح الحسن بن ابراهیم اخر عنه نسخةالرسائل مع خروج الامر الناجز و قد عجبت من ذلک فانّ اوامرالحضرة اقدار جاریة. و سیوف ماضیة. و انا اجری حدیثا. وانتجز کتاباً جدیدا. فاما شعری فلیس یروی الاّ فی دیوان باد. منذ فارقت آل عباد. و فجعت بکتبی جملة. و ضرب علیها اولئک اللّصوص ضربة. بلی عملت فی تهنئة مولانا ادام اللََّه سلطانهُ. و حرس مکانه. حین رزق سبطا نبویّا علویّا فاشرقت الارض و دعت السماء و امنت الکواکب و قال الشعراء و ذلک انّه لما سمع الخبر قال: الحمدللََّه حمداً دائماً ابداً اذ صار سبط رسول اللََّه لی ولدا. فعملت علی ذلک ماقد اثبتهُ فان یکن لیس بالمسخوط فمن برکة الحضرة والخدمة و ان یکن ممقوتا فمن بقایا شؤم تلک الغربة. و من خبری انّ لی صیغة باصبهان مقطعة. و قد برقت لی فی حلها بارقة مطمعة لأنّ مولانا ادام اللََّه مدته امرنی ان اعمل فی السلطان العظیم اطال اللََّه بقاه مدحاً نیروزیّا اشق بسموطه السماطین هذا و لو کنت عاملا لکنت الیوم فی مرموق الدرجات فقد وردت و رأیت جماعة لم اکن یومئذ دونها. و قد صارت فی منازل احتاج الی خافیة العقاب حتی الحق بها. زادهم اللََّه ولانقصنی. و هناهم ولاتغصنی. و منهم شیخنا ابوالقاسم الزعفرانی ایده اللََّه و مااقول انه لیس باهل لأضعاف ما خوّل و تخول به و موّل اذ قد تفضل اللََّه علیه بما اعلم انه لوحکم بما تحکم فیه و قد قرنت بالقصیدة فی المولود المسعود اخری عیدیّة ابقی اللََّه مولانا ماعاد عید. و طلع نجم جدید. و سقی اللََّه سیدی الاستاذ العهاد و الرذاذ والطل والوبل والدیمة والتهتان و جمیع ما فی کتاب المطر للنضربن شمیل فمارأیت اتمّ منهُ و حسبی اللََّه و صلواته علی محمد و آله الطاهرین. محمد عوفی در باب فضیلت شعر و شاعری از کتاب لباب الالباب آرد که: شبی در مجلس صاحب بن عباد جماعتی از افاضل انام حاضر بودند و هریک از سحاب بیان باران لطائف می باریدند و داد فضل میدادند. در اثناء محاورت ایشان در قبح و حسن شعر سخن رفت و طائفهٔ ندما که حاضر بودند دو فریق شدند، بعضی طرف حسن گرفتند و بعضی ضد آن، قومی گفتند شعر شعاری مذموم است و شاعر در همه اوقات بهمه احوال ملوم از بهر آنکه اکثر و اغلب اشعار یا در مدح است یا در نسیب و بناء هر دو بر اکاذیب فاحش و دروغهای صریح است چنانکه ظهیر فاریابی در این معنی نطقی زده است. شعر: کمینه پایهٔ من شاعریست خود بنگر که چند گونه کشیدم ز دست او بیداد بهین گلی که از او بشکفد مرا این است که بنده خوانم خود را و سرو را آزاد گهی لقب نهم آشفته زنگیی را حور گهی خطاب کنم باز سفله ای را راد. و اکثر شعرای زمان رخسار بیان خود را بدود طمع تیره و چشم فضل و فصاحت را بغبار وقاحت خیره میگردانند اگر درست مغربی ماه را برطرف کمر جوزا بینند کیسهٔ طمع بردوزند و اگر قرص گرم آفتاب را بر سبز خوان فلک در نظر آرند کام بدو خوش کنند. علی الجمله هرکس به بیان آبدار یک طرف را رعایت می کردند و میان ایشان مجلس در تجاذب مانده بود، ابومحمد خازن که مقالید خزائن هنر در قبضهٔ بیان او بود با خود گفت: ما اگرچه از هر هنر نصیبی و از هر علمی نصابی داریم و در هر کوئی حجره ای و از هر توئی بوئی حاصل کرده ایم از نحو و لغت و تفسیر قرآن و مشکلات احادیث و دقایق امثال و غیر آن، امّا این جمله فضائل وسیلت حصول اغراض ما نمی آید، قربت ملوک و وزرا و مقارنت صدور و کبرا ما را بواسطهٔ ابیات آبدار و اشعار دلفریب است که بهر وقتی بدیهه ای اتفاق می افتد تا خاطر بمواسات حبیبی مسامحت مینماید راضی نباید شد که بیک بار رقم قبح بر چهرهٔ این شیوه کشند، زبان برگشاد و گفت: الشعر احسن الأشیاء لأنّ الکذب لو امتزج بالشعر لغلب حسن الشعر علی قبح الکذب، حتی قیل احسن الشعر اَمینُهُ و اعذبه اکذبه؛ گفت شعر از همه چیزها بهتر است، از بهر آنکه دروغ با هر چیزی که بیامیزد زشتی دروغ رخسار آن معنی را بی فروغ کند امّا اگر مس کذب را با زر نظم امتزاجی دهند در کورهٔ قریحت زیرکان تابی یابد مس همرنگ زر شود و حسن شعر بر قبح کذب راحج آید. پس اکسیری که مس دروغ را زر خالص لطیف گرداند او را چه قدح توان کرد. جملهٔ حاضران انصاف دادند و بمتانت این دلیل اعتراف نمودند -انتهی. و چنانکه در تاریخ یمینی آمده است ابومحمد خازن مدتی پس از وفات صاحب حیات داشته و صاحب را بقصیده ای رثا کرده است. و ثعالبی در یتیمةالدّهر چندین قطعه و قصیده او را نقل کرده است. رجوع به یتیمه جزء ثالث و لباب الالباب ج ۱ ص ۲ و تعلیقات قزوینی در ص ۳۰۹ همان مجلد و تاریخ یمینی در مراثی صاحب بن عباد شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خالدبن عبداللََّه الخراسانی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خزرجی. رجوع به عبداللََّه بن محمد مالکی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خشاب نحوی. رجوع به خشاب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خفاف. از شیوخ تصوف در اواخر مائهٔ سیم و اوائل مائهٔ چهارم. معاصر شیخ ابوعبداللََّه خفیف و ابن سعدان و مؤمل. رجوع بنامهٔ دانشوران ج ۴ ص ۸۴ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلادبن یحیی الصفار. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلال. حسن بن محمدبن حسن بن علی. رجوع به حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلدی. رجوع به جعفربن محمدبن نصیر الخلدی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلف بن سالم المحزمی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلف بن محمدبن علی بن حمدون. رجوع به خلف.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خلف بن هشام البزار المقری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) خوارزمی. رجوع به قاسم بن الحسین بن محمد الخوارزمی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دارمی. رجوع به ابومحمدبن عبداللََّه بن عبدالرحمن بن فضل بن بهرام السمرقندی الدارمی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) داودبن ابی هند دینار. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) داودبن عبداللََّه الحضرمی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) داودبن علی بن خلف الاصفهانی. رجوع به داود... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) داودبیک غازی. رجوع بتاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۳۹ س ۱۳ و حاشیهٔ دکتر غنی بر همین کلمه شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دعوان بن علی بن حماد جبائی. از مردم جُبّا قریه ای به نهروان یکی از کبار قراء عراق. رجوع به دعوان بن علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دغشی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دُقَیْقی. از فضلای متأخر عراق از شاگردان جمالی بدوی. او از جمالی و از ابن ام مشرف حدیث شنیده است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دوغ آبادی نیشابوری. شاعری از مردم دوغ آباد قصبه ای از اعمال زوارهٔ نیشابور. (دمیةالقصر بنقل قزوینی در تعلیقات ج ۱ لباب الالباب). و رجوع به حاشیهٔ دکتر غنی بر س ۱۴ ص ۴۴ تاریخ بیهقی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دیک الجن. رجوع به دیک الجن عبدالسلام بن رغبان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) دیمرتی. رجوع به قاسم بن محمد اصفهانی دیمرتی مکنی به ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) راسبی. عبداللََّه بن محمد. رجوع به عبداللََّه بن محمد راسبی مکنی به ابومحمد شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) راشد. محدث است. او از قیس بن عبایه و از او ابن المبارک روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) راشد الحمانی. محدث است. وی درک صحبت انس بن مالک کرده و قتیبه از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رافع. محدث است. و از فضل بن موسی روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رامهرمزی (شیخ...) ابوعبداللََّه حسین بن علی بن ابراهیم. کاغذی بصیری را کتابی است در جواب دو مسئلهٔ رامهرمزی. (از ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) راهویةبن محمد النسوی. محدث است. از او یحیی بن اکثم روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الرباطی المروزی شبویه. رجوع به عبداللََّه بن احمد مکنی به ابومحمد و ملقب به شبویه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ربیع بن سلیمان بن داود مصری. مولی ازد، اعرج جیزی. صاحب شافعی. رجوع به ربیع... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ربیع بن سلیمان مؤذّن مرادی. صاحب امام شافعی. رجوع به ربیع... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ربیع بن عبداللََّه بن خطاف. محدث است. و از او مسلم بن ابراهیم مصری روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ربیع مرادی. مولی مراد. رجوع به ربیع... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رشاطی. رجوع به عبداللََّه بن علی بن عبداللََّه بن علی اندلسی مری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رشید عبدالواحد. دهمین از امرای موحدی مغرب. رجوع به رشید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رشید هارون بن مهدی بن منصور. رجوع به هارون الرشید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رشیدی السمرقندی. رجوع به رشید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رشیدی یا ارشدی سمرقندی. رجوع به رشیدی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رؤبه بن عجاج. و کنیت دیگر او ابوالجحّاف. رجوع به رؤبه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) روح بن عبادهٔ قیسی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) روزبه بن المقفع. رجوع به ابن عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) روزبهان بن ابی نصر بقلی شیرازی. رجوع به روزبهان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) رویم بن احمدبن زید بن رویم بغدادی. یکی از کبار شیوخ تصوف در اواخر مائهٔ سیم و اوائل مائهٔ چهارم معاصر مکتفی و مقتدر عباسی است. و کنیت او را گروهی ابوبکر و بعضی ابوالحسین و برخی ابوشیبان گفته اند و رویم جدّ وی از مشاهیر قراآن عصر خویش است بقرائت نافع. مولد و منشأ ابومحمد بغداد و در فقه پیرو مذهب داود اصفهانی ظاهری و در طریقت مرید جنید و مصاحب او و صاحب سرّ او بود. و او را جمعی برتر از جنید دانند و شیخ الاسلام بنقل نفحات الانس گوید که ابومحمد رویم خویش را شاگرد رویم مینمود و مه از وی است و ابوعبداللََّه خفیف می گفت: هرگز کسی ندیده ام که درتوحید سخن گفتی چنانکه رویم. و شیخ فریدالدین عطار در تذکرةالاولیاء آرد که: او از جملهٔ مشایخ کبار بود و ممدوح همه و به امامت و بزرگی او همه متفق بودند. از صاحب سرّان جنید بود و در مذهب داود فقیه الفقهاء. و در علم تفسیر نصیبی تمام داشت و در فنون علم حظی بکمال و مشارالیه قوم بود و صاحب همت و صاحب فراست بود و در تجرید قدمی راسخ داشت و ریاضت بلیغ کشیده بود و سفرها بر توکل کرده و تصانیف بسیار دارد در طریقت... نقل است که: یکی پیش او آمد گفت حال تو چون است گفت چگونه باشد حال آنکس که دین او هوای او باشد و همت او دنیا، نه نیکوکاری از خلق رمیده و نه عارفی از خلق گزیده، نه تقی و نه نقی. پرسیدند که اول چیزی که خدای تعالی بر بنده فریضه کرده است چیست گفت معرفت. {/Bوَ مََا خَلَقْتُ اَلْجِنَّ وَ اَلْإِنْسَ إِلاََّ لِیَعْبُدُونِ ۱-۸۵۱:۵۶/} و گفت حق تعالی پنهان گردانیده است چیزها در چیزها، رضای خویش در طاعتها و غضب خویش در معصیتها و مکرخویش در علم خویش و خداع خویش در لطف خویش و عقوبات خویش در کرامات خویش. و گفت حاضران بر سه وجهند؛ حاضری است شاهد وعید، لاجرم دائم در هیبت بود و حاضری است شاهد وعد، لاجرم دائم در رغبت بود و حاضری است شاهد حق، لاجرم دائم در طرب بود. و گفت خدای چون ترا گفتار و کردار روزی کند و آنگاه گفتارت بازستاند و کردار بر تو بگذارد نعمتی بود و چون کردار بازستاند و گفتار بگذارد مصیبتی بود و چون هردو بازستاند آفتی بود. و گفت گشتن تو با هر گروهی که بود از مردمان بسلامت تر بود که با صوفیان که همه خلق را مطالبت از ظاهر شرع بود مگر این طائفه را که مطالبت ایشان بحقیقت ورع بود و دوام صدق و هرکه با ایشان نشیند و ایشان را بر آنچه ایشان محقند خلافی کند خدای تعالی نور ایمان از دل او بازگیرد. و حکم حکیم این است که حکما بر برادران فراخ کنند و برخود تنگ گیرند که بر ایشان فراخ کردن از ایمان و علم بود و بر خود تنگ گرفتن از حکم ورع بود. گفتند آداب سفر چگونه باید. گفت آنکه مسافر را اندیشه از قدم درنگذرد و آنجا که دلش آرام گرفت منزلش بود. و گفت آرام گیر بر بساط و پرهیز کن از انبساط و صبر کن بر ضرب سیاط تا وقتی که بگذری از صراط. و گفت: تصوف مبنی است بر سه خصلت؛ تعلق ساختن بفقر و افتقار و محقق شدن ببذل و ایثار و ترک کردن اعتراض و اختیار. و گفت: تصوّف ایستادن است بر افعال حسن. و گفت: توحید حقیقی آن است که فانی شوی در ولاء او از هواء خود و در وفاء او از جفاء خود تا فانی شوی کل به کل. و گفت: توحید محو آثار بشریت است و تجرید الهیّت. و گفت: عارف را آینه ای است که چون در او بنگرد مولی بدو متجلی شود. و گفت: تمامی حقایق آن بود که مقارن علم بود. و گفت: قرب زائل شدن جملهٔ متعرضات است و گفت: انس آن است که وحشتی در تو پدیدآید از ماسوی اللََّه و از نفس خود نیز. و گفت: انس سرور دل است بحلاوت خطاب. و گفت: انس خلوت گرفتن است از غیر خدای. و گفت: همت ساکن نشود مگر بمحبت، و ارادت ساکن نشود مگر بدوری از منیّت و منیّت کسی را بود که گام فراخ نهد و گفت: محبت وفاست باوصال و حرمت است با طلب وصال و گفت: یقین مشاهده است. و پرسیدند از فقر؛ گفت: فقیر آن است که نگاهدارد سرّ خود را و گوش دارد نفس خود را و بگذارد فرائض خدای. و گفت؛ صبر ترک شکایت است و شکر آن بود که آنچه توانی بکنی. و گفت: توبه آن بود که توبه کنی از توبه. و گفت: تواضع ذلیلی قلوب است در جلیلی علاّم الغیوب. و گفت: شهوت خفّی است که ظاهر نشود مگر در وقت عمل... و گفت: زهد حقیر داشتن دنیاست و آثار او از دل ستردن. و گفت خائف آن است که از غیر خدای نترسد. و گفت: رضا آن بود که اگر دوزخ را بردست راستش بدارند نگوید که از چپ می باید. و گفت: رضا استقبال کردن احکام است بدلخوشی. و گفت: اخلاص درعمل آن بود که در هر دو سرای عوض چشم ندارد. نقل است که ابوعبداللََّه خفیف وصیت خواست از وی، گفت کمترین کاری در این راه بذل روح است، اگر این نخواهی کرد بترهات صوفیان مشغول مشو. نقل است که در آخر عمر خود را در میان دنیاداران پنهان کرد و معتمد خلیفه شد بقضا مقصود او آن بودکه تا خود را ستری سازد و محجوب گردد. تا جنید گفت: ماعارفان فارغ مشغولیم و رویم مشغول فارغ -انتهی.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ریغی بن عبداللََّه بن ابراهیم. قاضی اسکندریه بود و اولاد او نیز بدانجا همین مقام داشته اند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زکریابن یحیی بن صبیح. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زکی الدین عبدالعظیم بن ابی الاصبع. رجوع به ابن ابی الاصبع... و رجوع به عبدالعظیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زهیربن محمدبن قمیر مروزی. رجوع به زهیر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زیادبن زیادبن جصاص. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زیادبن عبداللََّه بن طفیل بکائی. محدث است. وفات ۱۸۳ هـ . ق.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زیلعی. رجوع به عثمان بن علی زیلعی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) زین الدین علی بن محمدبن علی عاملی. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سالم بن صفوان. رجوع به سالم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سباع الموصلی. رجوع به سباع... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سبطالخیاط عبداللََّه بن علی. رجوع به عبداللََّه بن علی... و رجوع به سبطالخیاط... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) السدوسی. او راست کتاب معانی القرآن. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سدی. رجوع به اسماعیل بن عبدالرحمن مفسر معروف به سدی و مکنی به ابومحمد شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعدبن حسن بن سلیمان توراتی. رجوع به سعد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعیدبن جبیر. محدث است. رجوع به سعید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعیدبن راشد سمّاک. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعیدبن عامر الضبعی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعیدبن مبارک بن دهان نحوی. معروف به ابن دهان. رجوع به سعید... و رجوع به ابن دهان سعید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سعیدبن مسیب بن حزن بن ابی وهب. محدث است. رجوع به سعید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سفیان بن عیینةبن ابی عمران هلالی. رجوع به سفیان... و رجوع به ابن عیینه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سفیان هلالی. مشهور به ابن عیینه. رجوع به ابن عیینه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سکن بن مغیرة البصری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سلمةبن عاصم نحوی لغوی. شاگرد فرّاء. رجوع به سَلمه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سلیمان بن مهران الاسدی دماوندی کوفی. مشهور به اعمش. رجوع به اعمش دماوندی سلیمان بن مهران شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سلیمان القافلانی. محدث است و عباس بن فضل از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سلیمان القافلانی. محدث است و عباس بن فضل از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سویدبن عبدالعزیز. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سهل بن عبداللََّه بن یونس بن عیسی بن عبداللََّه بن رفیع تستری. رجوع به سهل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سهل بن هارون بن راهبون فارسی دشت میشانی. رجوع به سهل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سیدبن علی فخار. پیر ابوربیع کفیف مالقی اندلسی. رجوع به سید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) سیرافی. رجوع به یوسف بن ابی سعید الحسن بن عبداللََّه المرزبان السیرافی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شاطبی. قاسم بن فیرةبن ابی القاسم خلف بن احمد الرعینی الشاطبی الضریر. ابن خلکان گوید: او صاحب قصیدهٔ حرزالامانی و وجه التهانی در قراآت است و عدهٔ ابیات این قصیده ۱۷۳ بیت است و در آن قصیده ابداعی تمام بکار رفته است و او مایهٔ قراآن زمان است و کمتر کسی است که شغل قرائت ورزد و از پیش این قصیده از بر نکند و آن مشتمل بر رموز عجیبه و اشارات خفیهٔ لطیفه است و گمان نمی کنم کسی پیش از او بدین اسلوب در این معنی قصیده ای کرده باشد و گویند که او میگفت هیچکس این قصیدهٔ من نخواند جز آنکه خدای عزوجل او را نفعی ارزانی کند چه من این قصیده را مخلصاً تعالی گفتم و نیز او را قصیده ای است در ۵۰۰ بیت و هرکه آن قصیده حفظ کند احاطه بهمهٔ کتاب التمهیدبن عبدالبرّ یابد و او عالم بکتاب خدای تعالی در قرائت و تفسیر و عالم بحدیث و مبرز درآ ن بود و هرگاه صحیح بُخاری و مسلم و موطّأ بر وی میخواندند او از حفظ بتصحیح نسخ می پرداخت و از نکته ها مواضع لازمه را مشحون میداشت و او اوحد مردم زمان خود در علم نحو و لغت و عالم بعلم رؤیا و نیکوقصد و مخلص در گفتارها و کردارهای خویش بود. قرآن کریم را بروایات بر ابی عبداللََّه محمدبن علی بن محمدبن ابی العاص النفری المقری و ابی الحسن علی بن محمدبن الهذیل اندلسی قرائت کرد و حدیث از ابی عبداللََّه محمدبن یوسف بن سعادة و ابی عبداللََّه محمدبن عبدالرحیم خزرجی و ابوالحسن بن هذیل و حافظ ابی الحسن بن النعمة و غیر آنان شنید و خلقی کثیر به وی منتفع شدند و من عدهٔ بسیاری از اصحاب وی را بدیار مصریه دیدم او از فضول کلام اجتناب داشت و جز بضرورت سخن نمیگفت و با هیئتی حسنه و خشوعی و استکانتی تمام باطهارت بمجلس اقراء می نشست و در دردها و بیماریهای شدید هیچگاه شکایت و ناله نمیکرد و چون از حال وی می پرسیدند میگفت: بعافیة و چیزی بر آن مزید نمیکرد و غالباً به این قطعهٔ خطیب ابی زکریا یحیی بن سلامة الحصکفی در لغز نعش موتی مترنم بود: اتعرف شیئاً فی السماء نظیره اذا سار صاح الناس حیث یسیر فتلقاه مرکوباً فتلقاه راکباً و کل امیر یعتلیه اسیر یحض علی التقوی و یکره قربه و تنفر منه النفس و هو نذیر و لم یستزر عن رغبة فی زیارة و لکن علی رغم المزور یزور. ولادت او به آخر سال ۵۳۸ هـ . ق. بود و در عنفوان شباب بشهر خویش خطیبی میکرد و به سال ۵۷۲ به مصر شد و در آن وقت میگفت بمقدار بار شتری علوم از بردارد و بر قاضی الفاضل فرودآمد و قاضی او را بمدرسهٔ خویش در قاهره بتدریس قرآن کریم و نحو و لغت گماشت و بروز یکشنبه پس از نماز عصر بیست و هشتم جمادی الآخره سال ۵۹۰ درگذشت و بروز دوشنبه در تربت قاضی الفاضل در قرافة الصغری جسد وی بخاک سپردند و خطیب ابواسحاق عراقی بر وی نماز گذاشت و فیرة بسکون یاء مثناة تحتانی و تشدید راء و ضمّ آن بلغت لاطینی از لغات اندلسی است و مراد آهن باشد. و بعضی نام او را ابوالقاسم گفته اند و کنیت او اسم اوست لکن در اجازات اشیاخ او نام او را ابومحمد القاسم یافتم -انتهی. رجوع به ابن خلکان ج ۱ ص ۴۶۱ و ۴۶۲ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شبویه. رجوع به عبداللََّه بن احمد مکنی به ابومحمد و ملقب به شبویة الرباطی المروزی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شجرةالبزّار. محدث است و از او بکربن مضر روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شرحبیل بن شریک المعافری. محدث است و از او حیوةبن شریح روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شمس الدین عبدالرحمن بن محمد. رجوع به ابن قدامة ابومحمد شمس الدین... و رجوع به عبدالرحمن.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شنترینی. عبداللََّه بن محمدبن صارة البکری الاندلسی. شاعر. رجوع به عبداللََّه بن محمدبن صارة... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شهرزوری. رجوع به عبداللََّه بن القاسم بن مظفربن علی بن القاسم الشهرزوری ملقب بمرتضی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شیبان بن فروخ. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شیبانی. رجوع به شیبانی ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) شیرازی. مردی دوستدار حکمت از مردم شیراز معاصر شیخ الرئیس ابوعلی سینا. وی در همسایگی خویش بوعلی را خانه ای خرید و شیخ را بدانجا فرود آورد و در آن خانه شیخ کتابهای بسیار نوشت؛ چون اول قانون و مختصر مجسطی و رسائل کثیرهٔ دیگر و هم کتاب المبدأ و المعاد و کتاب الارصاد الکلیة را بدانجا تألیف و بنام میزبان خویش ابومحمد کرد. رجوع به تاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۴۱۷ و ۴۱۸ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الصادق یا ابوعکرمه. از دعات دولت عباسی در خراسان بود. رجوع به حبیب السیر چ طهران ج ۱ ص ۲۵۸ س ۲۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صالح بن زیاد. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صدرالافاضل خوارزمی. رجوع به قاسم بن حسین بن محمد خوارزمی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صدقةبن عبداللََّه السمین. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صدقةبن موسی. محدث است و از او عبدالصمدبن عبدالوارث روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صفوان بن عیسی. محدث است. و از ابن عجلان روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) صوری شاعر. رجوع به عبدالمحسن بن محمدبن احمدبن غالب بن غلبون شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الضحاک. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طلحةبن احمد نعمانی. رجوع به طلحة شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طلحةبن عبیداللََّه بن عثمان بن عمروبن کعب. یکی از کبار صحابهٔ رسول صلوات اللََّه علیه است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طلحةبن عبیداللََّه بن عثمان تیمی. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طلحةبن عبیداللََّه بن عثمان تیمی. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طلق بن غنام. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طیب بن اسماعیل بن ابراهیم الذهلی. رجوع به طیب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) طیب بن عبداللََّه بن احمد. رجوع به طیب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عادل. عبداللََّه بن یعقوب بن منصور... رجوع بعادل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عاضد باللََّه. عبداللََّه بن عیسی. آخرین خلفای فاطمی مصر. رجوع به عاضد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عامربن سباق الیمامی. محدث است و از یحیی بن کثیر روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبّادبن موسی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عباس بن فضل فارسی. رجوع به عباس... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عباس بن محمدبن ابی منصور عصاری. رجوع به عباس... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدبن حمید کیشی. رجوع به عبد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالاعلی بن عبدالاعلی الشامی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالجباربن ابی بکربن محمد صقلی شاعر. رجوع به ابن حمدیس... و رجوع به عبدالجبار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالجباربن محمد حرقی. رجوع به عبدالجبار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالجلیل بن محمدبن عبدالجلیل انصاری قرطبی نحوی. رجوع به عبدالجلیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالحق بن ابراهیم اشبیلی. رجوع به ابن سبعین... و رجوع به عبدالحق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالحق بن ابی بکربن غالب بن عطیه اندلسی غرناطی. رجوع به ابن عطیه ابومحمد... و عبدالحق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالحق بن عبدالرحمن ازدی. رجوع به عبدالحق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالحکم بن ابی اسحاق عراقی. ابراهیم بن منصوربن مسلم. رجوع به عبدالحکم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالحمید ابوالفضل بن واسع بن ترک الختلی الحاسب. رجوع به عبدالحمید ابوالفضل بن واسع... شود. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالخالق بن اسد حافظ جوال. رجوع به عبدالخالق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن برادرزادهٔ اصمعی. رجوع به عبدالرحمن ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن ابراهیم. محدث است و معاذبن ابراهیم از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن ابی بکر عینی حنفی. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن ابی بکر قینی. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن ابی حاتم محمد رازی. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن احمدبن حسین. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن حسن. یکی از شیوخ سمعانی صاحب الانساب است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن سعدبن عمار مدینی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن صالح. محدث است و از ابن مبارک کوفی روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن عبداللََّه بن سعد الرازی الدشتکی. محدث است و از عمروبن ابی قیس روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن عبدالمنعم خزرجی. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن عبید. تابعی است. او از ابی هریره و از او عبداللََّه بن عون روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن عمربن محمد نخاس. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن عوف. یکی از کبار صحابه رضی اللََّه عنهم. رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن محمد. ملقب بشمس الدین. رجوع به ابن قدامه ابومحمد شمس الدین و رجوع به عبدالرحمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحمن بن محمد المحاربی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحیم بن حسن بن علی بن عمر اسنوی مصری. رجوع به عبدالرحیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرحیم بن علی بن احمد. رجوع به عبدالرحیم... و رجوع به ابن دخوار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالرزاق بن رزق اللََّه. رجوع به عبدالرزاق... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالسلام بن رغبان بن عبدالسلام. دیک الجن. رجوع به دیک الجن عبدالسلام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالسلام بن عبدالمطلب. رجوع به عبدالسلام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالسلام بن علی بن عمر زواوی. رجوع به عبدالسلام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالسلام بن محمدبن الهیصم. رجوع به عبدالسلام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالسلام بن محمد خوارزمی. رجوع به عبدالسلام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالصمدبن علی بن عبداللََّه بن العباس بن عبدالمطلب. هاشمی. رجوع به عبدالصمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن ابی رزمه. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن احمدبن سیدبن مغلس قیسی. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن اخضر جنابذی بغدادی. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن داود الزاذانی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن سلمان. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن شداد صنهاجی. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن عثمان فضلی حنفی. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن عثمان نسفی. رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعزیزبن الواثق. رجوع به ابن الواثق ابومحمد... و رجوع به عبدالعزیز... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعظیم بن ابی الاصبع. ملقب به زکی الدین شاعر. رجوع به ابن ابی الاصبع... و رجوع به عبدالعظیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالعظیم بن عبدالقوی المنذری. رجوع به عبدالعظیم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالغنی بن سعیدبن علی بن سعیدبن بشر مصری حافظ. رجوع به عبدالغنی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالغنی بن عبدالوهاب بن علی بن سرور الجماعیلی. رجوع به عبدالغنی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالغنی بن قاسم بن حسن. رجوع به عبدالغنی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالغنی بن واحد مقدسی حافظ. رجوع به بعبدالغنی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالقادربن ابی صالح جنگی دوست بن عبداللََّه بن یحیی گیلانی. رجوع به عبدالقادر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالقادر گیلانی (شیخ...). رجوع به عبدالقادر ابومحمدبن ابی صالح جنگی دوست... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالکافی الزوزنی. رجوع به عبدالکافی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالکریم حلبی. رجوع به عبدالکریم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه. یکی از احفاد ابن مقله. او نیز از خطاطین مشهور است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابراهیم کندی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی حدرد. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی الحسن بن ابی رافع منجم. او را رساله ای است در هندسه. و پدر او ابن ابی رافع نیز منجم بود و کتاب اختلاف الطلوع از اوست. (از ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی الوحش برّی... رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی الولیدبن احمدبن رشد. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی الهیثم. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی زید عبدالرحمن قیروانی. رجوع به ابن ابی زید ابومحمد... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ابی زید مالکی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمد. مکنی به ابومحمد و ملقب به شبویه الرباطی المروزی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمد اصفهانی. معروف به ابن لبنان. رجوع به ابن لبنان و رجوع به عبداللََّه بن احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن احمدبن احمد بغدادی معروف به ابن خشاب نحوی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن خشاب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن علی بن الحسن بن ابراهیم طباطبابن اسماعیل... معروف به ابن طباطبا. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن طباطبا... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن محمدبن قدامهٔ دمشقی. ملقب بموفق الدین. رجوع به ابن قدامه موفق الدین... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن حمویه سرخسی. راوی صحیح بخاری است. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن خشاب. رجوع به ابن خشاب... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن محمدبن قدامه. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن قدامه موفق الدین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمدبن محمدبن قدامه. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن قدامه موفق الدین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمد بغدادی. رجوع به ابن خشاب... و رجوع به عبداللََّه بن احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمد خازن. رجوع به ابومحمد خازن عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن احمد، ضیاءالدین بیطار. رجوع به عبداللََّه و رجوع به ابن بیطار ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ادریس بن یزیدبن عبدالرحمن. رجوع به ابومحمد اودی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن اسعد یافعی یمنی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به یافعی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن اسماعیل میکالی. کاتب و ادیبی بلیغ. او صدهزار شعر از قدما و متأخرین از برداشت و گاهی بطرز ادبا شعر می سرود و از اوست: یوم دجن قدتناهی طیبه و حقیق ان یحیا بالمطر هل یجوز الصحو فی اثنائه انّ هذاالرأی من احدی الکبر. (از تعلیقات ادیب پیشاوری بر تاریخ بیهقی). و بیهقی گوید: و دیگری در باب جوانان نیکو گفته است: ان الامور اذا الاحداث دبرها دون الشیوخ تری فی بعضها خللا. و از بوعلی اسحاق شنودم گفت بومحمد میکالی گفتی چه جای بعض است که فی کلّها خللا.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن بری بن عبدالجبار مقدسی بصری معروف به ابن برّی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن برّی ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ثعلبةبن صعیر یا صعیره. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن جحش بن رئاب بن یعمر. یکی از کبار صحابهٔ کرام است، رضی اللََّه عنهم.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن جعفربن ابیطالب. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن جعفربن درستویه. مرزبان فارسی فسوی نحوی. رجوع به ابن درستویه... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن حبیق بن سابق. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن حجاج معروف به ابن الیاسمین. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن حرب. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن حسن بن علی بن ابیطالب علیهم السلام. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن حسین ناصحی. (قاضی...). رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن داود واسطی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن رواحةبن ثعلبةبن امری ءالقیس. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن زیدبن عبدربه الانصاری، صاحب الاذان. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن زید قیروانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن سعدبن ابی حمزة. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن سلیمان بن داود. معروف به ابن حوطاللََّه. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن حوطاللََّه ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن سوید تکریتی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالحکم. فقیه مصری. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن عبدالحکم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالرحمن السمرقندی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالرحمن بن الفضل بن بهرام السمرقندی الدارمی، حافظ. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالرحمن هاشمی مصری مشهور به ابن عقیل و ملقب به بهاءالدین. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن عقیل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالظاهر سعدی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبداللََّه بن یحیی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبداللََّه مرجانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالملک قرشی قرطبی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبدالمؤمن بن وجیه واسطی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبداللََّه مرجانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عبیداللََّه بن ابی ملیکه مکی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عطاءاللََّه ابراهیمی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عطاءاللََّه ابراهیمی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی بن احمد. معروف به سبط الخیاط. رجوع به سبطالخیاط... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی بن عبداللََّه بن علی اندلسی مری. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی بغدادی. رجوع به عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی بغدادی. رجوع به عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی صیمری. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن علی لخمی اندلسی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عمروبن العاص. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن عون خزاز. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن الفرج القنطری. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن فضل بن سفیان بن منجوف السدوسی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به غنویه السدوسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن القاسم بن المظفربن علی بن القاسم الشهرزوری. ملقب به مرتضی پدر قاضی کمال الدین. رجوع به عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن کیسان یمانی. محدث و یکی از ابناء فارس. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن کیسان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد راسبی. رجوع به عبداللََّه محمد راسبی مکنی به ابومحمد شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد فرزند ابن رشد فیلسوف و مورّخ مشهور. وی شغل طبابت می ورزید.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد معروف به ابن زهر. رجوع به ابن زهر... و رجوع به عبداللََّه بن محمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن ایمن نوری اسفهبدی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن جعفر فرغانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن حرب الخطاب. رجوع به خطابی ابومحمد عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن السید نحوی لغوی. معروف به بطلیوسی. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن السید ابومحمد عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن صارة البکری الاندلسی الشنترینی. شاعر. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن عثمان. معروف به ابن السقاء. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن نجم. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمدبن هارونی ثوری. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ثوری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد بخاری بافی خوارزمی. خطیب گوید: اصل او از بخاراست و او را ادب و شعر مأثور است. و به بغداد در سال ۳۹۸ هـ . ق. درگذشت و از شعر اوست: علی بغداد معدن کلّ طیب و مغنی نزهة المتنزهینا سلام کلّما جرحت بلحظ عیون المشتهین المشتهینا دخلنا کارهین لها فلمّا الفناها خرجنا مکرهینا و ما حبّ الدیار بها و لکن امرُّ العیش فُرقة من هوینا. و هم او راست: ثلاثة ما اجتمعن فی احد الا و اسلمنه الی الاجل ذلّ اغتراب و فاقة و هوی و کلّها سابق علی عجل یا عاذل العاشقین انک لو انصفت رَفَّهْتَهم من العذل فانهم لو عرفت صورتهم عن عذل العاذلین فی شُغُل. رجوع به معجم البلدان یاقوت ذیل کلمهٔ باف شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد بخاری بافی خوارزمی. خطیب گوید: اصل او از بخاراست و او را ادب و شعر مأثور است. و به بغداد در سال ۳۹۸ هـ . ق. درگذشت و از شعر اوست: علی بغداد معدن کلّ طیب و مغنی نزهة المتنزهینا سلام کلّما جرحت بلحظ عیون المشتهین المشتهینا دخلنا کارهین لها فلمّا الفناها خرجنا مکرهینا و ما حبّ الدیار بها و لکن امرُّ العیش فُرقة من هوینا. و هم او راست: ثلاثة ما اجتمعن فی احد الا و اسلمنه الی الاجل ذلّ اغتراب و فاقة و هوی و کلّها سابق علی عجل یا عاذل العاشقین انک لو انصفت رَفَّهْتَهم من العذل فانهم لو عرفت صورتهم عن عذل العاذلین فی شُغُل. رجوع به معجم البلدان یاقوت ذیل کلمهٔ باف شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد بلخی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد خزرجی. مالکی اندلسی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد راسبی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد سنان. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد شامی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد فرغانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد مالکی خزرجی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد مرتعش نیشابوری. رجوع به ابومحمد مرتعش... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد مرجانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد المصری. محدث است و از سلیمان بن بلال روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن محمد منجنیقی. فقیه. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن مرزوق. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن مسلم بن قتیبهٔ دینوری یا مروزی معروف به ابن قتیبهٔ نحوی. رجوع به ابن قتیبه... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن معیة السُوائی. محدث است و هم نام او را عبیداللََّه... گفته اند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن المقفّع. رجوع به ابن المقفّع عبداللََّه... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن نجم بن شاس. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن شاس.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن ولید العدنی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن وهب بن مسلم معروف به ابن وهب. رجوع به ابن وهب... و رجوع بعبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن وهب فهری. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یحیی. رجوع به ابن الکناسه... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یعقوب بن منصور ملقب بعادل. رجوع به عادل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف بن احمدبن عبداللََّه بن هشام المصری. رجوع به ابن هشام جمال الدین ابومحمد... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه بن یوسف بن محمدبن حیّویه الجوینی. فقیه شافعی. پدر امام الحرمین. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه قرطبی. رجوع به عبداللََّه بن یوسف بن عبداللََّه... و رجوع به ابن عبدالبر عبداللََّه بن یوسف... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف التّنیسی. محدث است و از مالک و لیث روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف جرجانی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف جوینی نیشابوری. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بن یوسف شافعی. رجوع به عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه بسطامی. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه حریری. رجوع به عبداللََّه.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه خزرجی. رجوع به عبداللََّه خزرجی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه دمشقی. معروف به ابن عطیه. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه روزبه بن المقفع. رجوع به ابن المقفع عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه العادل. رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه فهری بن وهب. رجوع به عبداللََّه... و رجوع به ابن وهب شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبداللََّه. مولی بنی هاشم. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالمجیدبن عبدون یابری اندلسی و معروف به ابن عبدون. رجوع به ابن عبدون... و رجوع به عبدالمجید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالمحسن بن محمدبن احمدبن غالب بن غلبون شاعر. رجوع به عبدالمحسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالملک بن الصباح المسمعی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالملک بن هشام بن ایوب معافری بصری. رجوع به عبدالملک... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالمنعم بن فرس [ کذا ] الغرناطی. رجوع بعبدالمنعم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالمؤمن بن علی قیسی. نخستین از امرای موحدی مغرب. رجوع بعبدالمؤمن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالمؤمن، قیسی بن علی قیسی کومی. رجوع به قیسی بن علی قیسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالواحدبن شیخ ابی حفص. مؤسس سلسلهٔ بنی حفص تونس. رجوع به عبدالواحد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالواحدبن محمد باهلی. رجوع به عبدالواحد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالواحد رشید. دهمین از امرای موحدی مغرب. رجوع به رشید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالواحد مخلوع. ششمین از امرای موحدی مغرب. رجوع بعبدالواحد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالوهاب بن حریش. رجوع به عبدالوهاب... و رجوع به ابومسهل... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالوهاب بن عبدالمجید الثقفی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالوهاب بن علی بن نصربن احمد. قاضی مالکی. فقیه و ادیب و شاعر. رجوع به عبدالوهاب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالوهاب بن علی القاضی بن طوق. رجوع به عبدالوهاب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبدالوهاب محمد شافعی. رجوع به عبدالوهاب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیدبن سعید الأموی. برادر یحیی بن سعید الأموی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیدبن صباح. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیدبن عبداللََّه ابی الفضل بن محمدبن عبیداللََّه فاسی. او راست: الجواهر السمینة فی شرح الأجرومیّة.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه بن عبداللََّه بن طاهر. از امرای آل طاهر در خراسان. رجوع بعبیداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه بن محمدبن ابی بردة القصری. رجوع به عبیداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه بن محمدبن علی بن شاه مردان. رجوع به عبیداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه بن مُعیّة السُوائی. و بعضی نام او را عبداللََّه گفته اند. رجوع به عبیداللََّه بن مُعیّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه بن موسی العیسی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه مهدی. اولین از خلفای فاطمی در مغرب (از ۲۹۷ تا ۳۲۲ هـ . ق.). رجوع به مهدی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عبیداللََّه مهدی بن حسن بن علی بن محمدبن علی بن موسی بن جعفربن محمدبن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب، علیهم السلام. رجوع به عبیداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عَتائدی. رجوع به عتائدی ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عثمان بن عفّان. فقیه و قاضی سیستان، به روزگار یعقوب بن لیث. رجوع به عثمان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عثمان بن علی زیلعی. رجوع به عثمان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عثمان بن عمربن فارس. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) العروضی. ظاهراً حکیمی هیوی و ریاضی بمائهٔ چهارم معاصر غلام زحل عبیداللََّه بن الحسن و مقدسی و قومسی و ابوسلیمان منطقی و ابوزکریای ضیمری و ابوالفتح نوشجانی. رجوع بتاریخ الحکماء قفطی چ لیپزیک ص ۲۲۴ س ۱۲ -۱۴ و رجوع به ترجمهٔ نزهةالارواح چ طهران. ج ۲ ص ۱۵۴ س ۲ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عروةبن الزبیر. یکی از فقهای سبعهٔ مدینه. مولد او قرع، قریه ای به چهار روزه راه از مدینه در ۲۲ یا ۲۶ هـ . ق. و وفات وی به سال ۹۴ هـ . ق. است. مادر او اسماء ذات النطاقین بود و بزمان ولیدبن عبدالملک ریشی در پای عروه پدید شد و علاج آن را قطع گفتند و پای او ببریدند و او هفت سال پس از آن بزیست. رجوع به حبط ج ۱ ص ۲۵۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عطاءبن ابی رباح. رجوع به ابن ابی رباح... و رجوع به عطاء... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عطاءبن یسار. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عطاء سلیمی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علاءبن بدر. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علاءبن زیاد. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علاءبن زیدل. محدث است و از انس بن مالک روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علامهٔ مقدسی. رجوع به عبداللََّه بن ابی الوحش برّی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علوی. یکی از شرفای نیشابور به روزگار محمود سبکتکین و پسر او مسعود. رجوع به تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۵ و ۴۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن احمدبن سعیدبن حزم اموی اندلسی ظاهری فارسی. رجوع به ابن حزم ابومحمد و رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن اصیل مسعودبن محمودبن محمد حنفی. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن الحسین بن علی سیدالساجدین سلام اللََّه علیهم. و دو کنیت دیگر آن حضرت ابوبکر و ابوالحسن است. رجوع به علی بن الحسین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن صالح بن صالح بن حی. تابعی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن عبداللََّه بن عباس بن عبدالمطلب. رجوع به علی... و رجوع به ابوالاملاک... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن عثمان بن محمد اوشی. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن عمر النجیبی. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی بن محمدبن علی عاملی. ملقب بزین الدین. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی اسعد حسینی. رجوع به علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) علی مکتفی بن معتضدبن موفق بن متوکل خلیفهٔ عباسی. رجوع به مکتفی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عمارةبن ابی الحسن علی بن زیدان بن احمد حکمی یمنی. ملقب به نجم الدین شاعر مشهور. رجوع به عماره... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عمروبن ثابت. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عمروبن حریث. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عمروبن دینار. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عمروبن محمدبن عمروبن معاذ انصاری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عیسی بن احمدبن علی لخمی. رجوع به عیسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عیسی بن محمد. محدث است و از اسماعیل بن عبیداللََّه روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عیسی بن محمدبن عیسی بن محمدبن احمدبن یوسف بن القاسم بن عیسی بن محمدبن قاسم بن محمدبن حسن بن زیدبن علی علیه السلام. هکاری فقیه. رجوع به عیسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) عیسی بن موسی القرشی. محدث است و ولیدبن مسلم از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) غانم بن ولید مالقی. رجوع به غانم.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) غانم بغدادی. رجوع به غانم شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) غسانی مملوک. شاعری مُقِلّ است. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) غنویه السدوسی. رجوع به عبداللََّه بن فضل بن سفیان بن منجوف السدوسی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) الفارسی. رجوع به حبیب ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) فتح بن محمدبن وشاح الازدی الموصلی. رجوع به فتح... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) فرّاء خراسانی بغوی. رجوع به حسین بن مسعودبن محمد، فقیه و مفسر و محدث شافعی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) فرضی بغدادی. رجوع به حسن بن علی بن برکةبن عبیده شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) فرغانی. تابعی است. او از جابربن عبداللََّه و از او ابوالحارث روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) فضالةبن عبید. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاری. جعفربن احمد سراج. رجوع به جعفربن احمد سراج... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن ابی القاسم حمزةبن الامام موسی الکاظم علیه السلام. در نسبی که صفویه خود را درست کرده اند ابومحمد قاسم بن حمزه یکی از اجداد این سلسله است. رجوع به حبیب السیر چ طهران ج ۲ ص ۳۲۳ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن احمدبن موفق اندلسی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن اسماعیل بن اسحاق. یکی از خوشنویسان معروف و جد او اسحاق معلم مقتدر خلیفه و اولاد او بود. (ابن الندیم).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن اصبغ بن محمدبن یوسف بن ناصح قرطبی. رجوع به قاسم.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن ثابت سرقسطی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن حسین بن محمد خوارزمی. ملقب به صدرالافاضل. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن حکم انصاری. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن حمزةبن الامام موسی الکاظم علیه السلام. رجوع به ابومحمد قاسم بن ابوالقاسم حمزه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن علی بن محمدبن عثمان الحریری البصری الحرامی. صاحب مقامات. رجوع به حریری شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن فیرةبن ابی القاسم خلف بن احمد الرعینی الشاطبی الضریر. مشهور بشاطبی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن قاسم بن عمربن منصور واسطی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمدبن ابی بکر الصدیق. از ساداة تابعین و یکی از فقهای سبعه بمدینه. او افضل اهل زمان خویش بود و از جماعتی از صحابه روایت کرده و جماعتی از کبار تابعین از او روایت کردند و او خاله زادهٔ زین العابدین علی بن الحسین علیهماالسلام بود چه مادر او زن محمدبن ابی بکر نیز دختر یزدجرد آخر ملوک فرس بود. و ابومحمد در هفتاد یا هفتادودوسالگی بسنهٔ ۱۲۱ یا ۱۲۲ یا ۱۰۸ هـ . ق. در قدید وفات کرد. و قدید بضم قاف و فتح دال نام منزلی است میان مکه و مدینه. (نقل باختصار از ابن خلکان).[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمدبن بشار انباری. از مردم انبار پدر محمدبن القاسم. و قاسم از سلمةبن عاصم و امثال او از اصحاب فرّا، و جماعتی از لغویین ادب فراگرفته و وی یکی از اخباریان است و او راست: کتاب خلق الانسان. کتاب خلق الفرس. کتاب الامثال. کتاب المقصور و الممدود. کتاب المذکر و المؤنث. کتاب غریب الحدیث. (ابن الندیم). و یاقوت از شیوخ او ابوعکرمة الضبی را نیز نام میبرد. وفات او به غرّهٔ صفر ۳۰۴ هـ . ق. بوده است، و ثابت بن سنان گوید: در صفر ۳۰۵ و یاقوت آرد که این تاریخ اخیر را از خط ثابت نقل کردم. و بر کتب او بنقل از ابن الندیم، کتاب شرح السبع الطوال را می افزاید و می گوید: این کتاب را ابوغالب بن بشران از علی بن کردان و او از ابی بکر احمدبن محمدبن الجراح الخراز و او از ابی بکر و او از پدر خود روایت کرده است. و باز یاقوت قطعهٔ زیرین را از شعر او نقل میکند: انی بأحکام النجوم مکذب و لمدعیها لائم و مؤنّب الغیب یعلمه المهیمن وحده و عن الخلائق اجمعین مغیّب اللََّه یعطی وَ هْوَ یمنع قادراً فمن المنجم ویحه و الکوکب. و در فهرستی که وزیر کامل ابوالقاسم مغربی بر آن افزوده است و لکن در خود الفهرست بخط مصنف [ یعنی ابن الندیم ] ندیده ام یا فراموش کرده ام آمده است که ابوعمر الزاهد گوید: از ابومحمد انباری شنیدم که گفت آنگاه که من به بغداد رفتم و پسرم محمد صغیر بود و خانه نداشتم ثعلب مرا نزد طایفه ای که بنام بنوبدر معروف بودند فرستاد و آنان مرا چیزی دادند که کفایت احتیاج من نمیکرد و در آنجا ذکر کتاب العین میرفت من گفتم من آن کتاب را دارم گفتند بچند فروشی گفتم پنجاه دینار گفتند خریم اگر ثعلب ما را مطمئن کند که کتاب از خلیل است گفتم اگر اطمینان ندهد گفتند به بیست دینار خریم. پس بفور نزد ابوالعباس [ ثعلب ] شدم و گفتم ای سیدی مرا پنجاه دینار عطا ده گفت همانا دیوانه شدستی گفتم نه از مال خویش و قصّه تمام بگفتم گفت خواهی دروغ گویم گفتم حاشا لیکن تو ما را گفتی که خلیل چون باب العین به پایان رسانید درگذشت چون ما بحکومت نزد تو آئیم دست برآن جزء کتاب که از انتساب آن به خلیل به یقینی نه و بگوی این خلیل راست. گفت یعنی بازار گرمی کنم گفتم آری. گفت بیاورشان و بنوبدر پگاه نزد وی رفته بودند و من دیرترک رسیدم پس کتاب بیرون کردند و بدست وی دادند و پرسیدند آیا این کتاب خلیل راست یا نه او کتاب را بگشود تا میانهٔ باب العین و گفت این کلام خلیل است -انتهی. و معلوم است که توریة در اخلاق ایرانیان هیچگاه نبوده و راست گوئی از صفات ممیزهٔ آنان است و چنانکه یاقوت نیز متوجه بوده این حکایت از ابن الندیم نیست و برساختهٔ وزیر مغربی است. رجوع به معجم الأدباء یاقوت چ مارگلیوث ج ۶ ص ۱۹۶ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمد اصفهانی دیمرتی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمد انباری. رجوع به قاسم بن محمدبن بشار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمد برزالی. رجوع به برزالی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمد دیمرتی. رجوع به قاسم.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم بن محمد الکرخی. رجوع به قاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاسم الانباری. رجوع به قاسم بن محمدبن بشار... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاضی السنّه. یکی از متکلمین کلابیه. و از اوست: کتاب السّنة والجماعة.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) القاضی المهذب. رجوع به حسن بن علی معروف بقاضی المهذب شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قاینی. دبیر محمودبن سبکتکین و مسعودبن محمود. رجوع به تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۱۵۲ و ۱۵۳ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قدامةبن محمد. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قدسی. او راست: ذمّ الوسواس.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قرشی. او از رسول صلوات اللََّه علیه و از او عبداللََّه بن معاویة روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قرقبی زهیربن میمون الهمدانی. رجوع بقرقبی زهیر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قزعةبن سوید. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) القصری. رجوع به عبیداللََّه بن محمدبن ابی برده شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قلیعی. ابن محمدبن عبداللََّه اشبیلی. رجوع به قلیعی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قیس بن حفص. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قیس بن الربیع. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) قیسی بن علی قیسی کومی. رجوع به قیسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) کثیربن ابی اعین. محدث است و حمّادبن سلمة و مبارک بن فضالة از او روایت کنند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) کثیربن یزید التنوخی. از مردم قنسرین. محدث است و از عطاءبن مسلم روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) کعب بن عجرة الأنصاری. صحابی است و از اهل بیعت رضوان. وفات به سال ۵۲ هـ . ق. رجوع به حبیب السیر چ طهران ج ۱ ص ۲۳۸ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) لخمی. رجوع به عیسی بن احمد لخمی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مالک بن سُعَیْر. محدث است. او از حسن و حسن از اعمش روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مالکی. او راست: تاریخ افریقیة.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مبارک بن طبّاخ. او راست: جزئی در حدیث.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مبارک بن مبارک بن سراج زاهد بغدادی. رجوع به مبارک... و رجوع به ابن تعاویذی ابومحمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مثنی القطان. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محمدبن حسن بلخی متخلص بمعروفی. بعضی کنیت او را ابومحمد آورده اند. رجوع به ابوعبداللََّه محمدبن حسن بلخی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محمودبن احمد عینی. رجوع به محمود... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محمودبن خداش. محدث است. اصل وی از طالقان میان بلخ و مروالروذ و منشأ وی بغداد است. او از یزیدبن هارون و ابن المبارک و فضل و از او ابراهیم حربی و ابویعلی موصلی روایت کنند. وفات وی در نودسالگی بشعبان ۲۵۰ هـ . ق. بوده است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محمودبن مودودبن سالم. ملقب به سیف الدین آمدی. رجوع به محمود... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محیی الدین. حسین بن مسعودبن محمد. رجوع به حسین بن مسعودبن محمد ملقب به محیی الدین شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) محیی السّنة. رجوع به حسین بن محمد فراء بغوی خراسانی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مخلدبن الحسین. رجوع به مخلد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مرتضی. رجوع به عبداللََّه بن القاسم بن المظفربن علی بن القاسم الشهرزوری... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مرتعش. عبداللََّه بن محمد نیشابوری. ابوالفرج بن الجوزی در صفةالصفوة آرد که: او صحبت جنید دریافته است و اقامت او به بغداد در مسجد شونیزیّه بود. و گفتندی که عجائب بغداد سه چیز است: اشارات شبلی، نکت مرتعش و حکایات جعفرالخواص. نقل است که گفت: آنکس که گمان برد با عمل از آتش رهد و بمقام رضوان رسد خود را و عمل خویش را خطری و محلی نهاده است لکن آنکس که اعتماد برفضل خدای کند فضل او تعالی او را ببالاترین منازل رضوان بردارد. او را گفتند، فلان برآب رود گفت اگر خدای او را برمخالفت هوا قادر فرماید آن از رفتن برآب بسی عظیم تر بود. احمدبن علی بن جعفر گوید: نزد مرتعش نشسته بودیم یکی گفت شبها بلند و هوا خوش شده است مرتعش در وی نگریست و ساعتی خاموش بماند، سپس گفت ندانم چه گوید لیکن این گویم که شاعر گفته است: لست ادری اطال لیلی ام لا کیف یدری بذاک من یتقلّی لو تفرغت لاستطالة لیلی و لرعی النجوم کنت مخلا. و حاضرین بگریستند و بدان بر عمارت اوقات وی دلیل کردند. وفات مرتعش به بغداد در سال ۳۲۸ هـ . ق. بود -انتهی. فریدالدین عطار در تذکرةالاولیاء گوید: شیخ ابومحمد مرتعش رحمةاللََّه علیه از بزرگان مشایخ و معتبران اهل تصوف بود و مقبول اکابر و سفرها بتجرید کرده و بخدمتهای شایسته معروف و مشهور طوائف بود و بریاضات و مجاهدات مخصوص و از حیرهٔ نیشابور بود ابوحفص را دیده بود و با ابوعثمان و جنید صحبت داشته... نقل است که گفت سیزده حج کردم بتوکّل، چون نگه کردم همه بر هوای نفس بود گفتند چون دانستی گفت از آنکه مادرم گفت سبوئی آب آر، بر من گران آمد دانستم که آن حج بر شره شهوت بود و هواء نفس... نقل است که در اعتکاف نشسته بود آخرماه رمضان در جامع بعد از دو روز بیرون آمد، گفتند چرا اعتکاف باطل کردی گفت جماعت قرّاء را نتوانستم دید و آن دید طاعت ایشان بر من گران آمد... و گفت آرام گرفتن اسباب در دل منقطع گرداند از اعتماد کردن بر مسبّب الاسباب. پرسیدند که بچه چیز بنده دوستی خدای حاصل تواند کرد گفت بدشمنی آنچه خدای دشمن گرفته است و آن دنیاست و نفس. و گفت اصول توحید سه است: شناختن خدای را بربوبیت و اقرار کردن خدای را بوحدانیّت و نفی کردن جملهٔ انداد. و گفت عارف صید معروف است که معروف او را صید کرده است تا مکرّمش گرداند و در حظیرةالقدس بنشاند. و گفت درست کردن معاملات بدو چیز است، صبر و اخلاص. صبر بروی و اخلاص در وی. و گفت مخلص چون دل بحق دهد سلوت باشد و چون بخلق دهد فکرت باشد و گفت تصوّف حسن خلق است. و گفت تصوف حالیست که گرداند صاحب آنرا از گفت وگوی و می برد تا بخدای ذوالمنن و از آنجا بیرون گرداند تا خدای بماند و او نیست شود. و گفت این مذهبی است همه جدّ، بهزل آمیخته مگردانید. و گفت عزیزترین نشستن فقرا آن بود که با فقرا نشینند، پس چون بینی که فقیر جدا گردد از فقیر، بیقین دان که از علتی خالی نیست. نقل است که بعضی از اصحاب از او وصیّت خواستند گفت پیش کسی روید که شما را به از من بود و مرا بکسی بگذارید که به از شما باشد. رحمةاللََّه علیه.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مرحوم بن عبدالعزیز عطار. محدث است و برخی کنیت او را ابوعبداللََّه گفته اند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مرزبان انصاری. معروف به ابن درستویه. رجوع به ابن درستویه... و رجوع به مرزبان... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مروزی. زهیربن محمدبن قمیر. رجوع به زهیر... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) المستضی ء بنوراللََّه حسن بن المستنجد یوسف. رجوع به مستضی ء... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مسعدی وکیل آلتونتاش خوارزمشاه در غزنه بزمان مسعودبن مودود. رجوع به تاریخ بیهقی چ ادیب ص ۳۲۱ و ۳۲۲ و ۳۲۳ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مسعودبن اوس بن اصرم البدری. صحابی است. و گروهی در نسب او اوس بن زیدبن اصرم گویند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مسهربن عبدالملک بن سلع. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مصطفی بن سید حسن حسینی. رجوع به مصطفی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مصعب بن عمیربن هاشم بن عبدمناف. یکی از کبار صحابهٔ کرام. رجوع به مصعب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معافی بن اسماعیل شیبانی. رجوع به معافی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معافی بن اسماعیل بن حسین ابی البیان شافعی موصلی. رجوع به معافی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معافی بن سلیمان جزری. محدث است و از زهیر و قاسم بن معن روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معتمربن سلیمان بن طرخان التیمی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معقل بن سنان الأشجعی. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معقل بن یسار الأشجعی. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) معیقب والد محمد. صحابی است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مکتفی علی بن معتضدبن موفق بن متوکل خلیفهٔ عباسی. رجوع به مکتفی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مکی بن ابیطالب حموش بن محمد قیسی قیروانی قرطبی، مقری. وفات او به سال ۴۳۷ هـ . ق. او راست: کتاب الصغائر و الکبائر. کتاب الکشف عن وجوه القراآت و عللها. کتاب الابانة فی معانی القرآن. کتاب الادغام. کتاب اختصار شرح قراآت السبع لأبی علی الفارسی المسمی بالحجة. کتاب الوقف التام. کتاب الوقف فی کلاّ. کتاب مشکلات القرآن. کتاب المناسک. کتاب الموجز فی القراآت. کتاب الهدایة فی الوقف علی کلاّ. کتاب الهدایة الی بلوغ النهایة فی معانی القرآن و انواع علومه فی سبعین جزء. کتاب الوقف فی کلاّ و بلی. کتاب المنتقی فی الاخبار. کتاب الیاآت المشدّدة فی القرآن. و رجوع به مکی بن ابیطالب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) منصوربن علی معروف به منطقی رازی. رجوع به منصور... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) منطقی. رجوع به منصوربن علی معروف به منطقی رازی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) موسی بن بشار. رجوع به موسی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) موسی بن مهدی بن منصور خلیفهٔ عباسی ملقب بهادی. رجوع به هادی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) موسی بن یعقوب بن عبداللََّه بن وهب الزمعی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) موفق الدین. رجوع به ابن قدامه موفق الدین... و رجوع به عبداللََّه بن احمدبن محمدبن قدامه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مولی عمربن الخطاب. تابعی است. او از ابی عبیدةبن عبداللََّه و از او عوام روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مولی قریش. محدث است. او از عبادبن ربیع و از او هیثم روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مهدی عبیداللََّه. اولین خلفای فاطمی در مغرب. رجوع به مهدی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مهدی. عبیداللََّه بن حسن بن علی بن محمدبن علی بن موسی بن جعفربن محمدبن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب علیهم السلام. رجوع به عبیداللََّه مهدی بن حسن.... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مهذب الدوله. رجوع به ابن دخوار... و رجوع بعبدالرحیم بن علی بن احمد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) مهلبی وزیر. رجوع به حسن بن محمدبن هارون بن ابراهیم بن عبداللََّه بن یزید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) میکالی. رجوع به ابومحمد عبداللََّه بن اسماعیل شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) میمون بن موسی المرائی. محدث است و محمدبن بکر از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) النائب الآملی. یکی از علمای نجوم. او راست: کتاب الغرة. و ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه از کتب وی مکرر نقل کرده است. رجوع به آثارالباقیه چ زاخائو ص ۱۳ و ۴۳ و ۲۴۵ شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ناصحی (قاضی...). رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ناصرالدوله حسن بن ابی الهیجاء عبداللََّه بن حمدان. صاحب موصل. رجوع به ناصرالدوله حسن... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ناصرالدوله حسین بن عبداللََّه بن حمدان از ملوک بنی حمدان در موصل. رجوع بناصرالدوله... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ناصرالدین. رجوع به ابن دهّان ناصرالدین... و رجوع به سعیدبن مبارک نحوی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نافع الاقرع. مولی بنی غفار. محدث است و از ابی قتاده روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نافع بن جبیربن مطعم. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نجم الدین یمنی. شاعر. رجوع به عمارةبن ابی الحسن علی بن زیدبن احمد حکمی ملقب به نجم الدین... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نجیح. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نظامی. الیاس بن یوسف بن زکی مؤید. رجوع به نظامی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نوح بن نصربن احمد. چهارمین از پادشاهان سامانی. رجوع به نوح... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نوح بن نصربن اسماعیل سامانی. رجوع به نوح... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) نوح بن نصر سامانی. متوفی ۳۴۳ هـ . ق. رجوع به نوح... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) ولی الدوله. رجوع به ابن خیران ولی الدوله... و رجوع به احمدبن علی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) وهب بن اسماعیل الأسدی. محدث است و محمدبن المثنی ابوموسی از او روایت کند و ثقه است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هادی بن مهدی بن منصور خلیفهٔ عباسی. رجوع به هادی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هارون. محدث است. او از مقاتل بن حیان و از او حسن بن صالح روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هارون بن عباس مأمونی. رجوع به مأمونی هارون بن عباس شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هارون بربری. محدث است و یعلی بن عبید از او روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هارون الرشیدبن المهدی بن المنصور. رجوع بهارون الرشید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هاشمی. از خویشان القادرباللََّه خلیفهٔ عباسی. او پس از استقرار مسعود بملک، از جانب خلیفه برسالت آمد نزد مسعود و مسعود را منشور و خلع و دیگر کرامات آورد به نیشابور.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هاشمی. رجوع به عبدالصمدبن علی بن عبداللََّه بن العباس بن عبدالمطلب هاشمی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هبةاللََّه بن علی بن عرام ربعی. رجوع به هبةاللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هذلی. او از حسن و از او عکرمةبن خالد روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هشام بن بهرام. محدث است و از معافی بن عمران روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هشام بن الحکم. مولی بنی شیبان الکوفی. رجوع به هشام... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) هکاری. رجوع به عیسی بن محمدبن احمدبن یوسف بن ابی القاسم... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یابری اندلسی. رجوع به ابن عبدون... و رجوع به عبدالمجید... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یافعی. عبداللََّه بن اسعد یمنی. رجوع به یافعی... و رجوع به عبداللََّه... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن اکثم مروزی. رجوع به یحیی شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن حسین علوی نیشابوری. متکلم شیعی. رجوع به یحیی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن زیاد فهیر الرّقی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن سلیم الطائفی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن سلیم الطائفی. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن المبارک بن المغیرة العدویّ المعروف بالیزیدی المقری النحوی. رجوع به یحیی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن المبارک العدوی یزیدی. پدر ابراهیم صاحب کتاب ما اتفق لفظه و اختلف معناه. و نیز پدر محمد یزیدی. لغوی و عالم بعربیت رئیس خاندان یزیدیین. او راست: کتاب النوادر و آنرا بنام جعفربن یحیی کرده است. کتاب المقصور و الممدود. کتاب مختصر نحو و آنرا برای یکی از اولاد مأمون خلیفه نوشته است. (ابن الندیم). و رجوع به یزیدیین شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن محمدبن صاعد. رجوع به یحیی... و رجوع به ابن صاعد... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن محمدبن قیس مؤذن بنی جعفر و کنیت او را ابوزکیر نیز گفته اند. محدث است و از ابن عجلان روایت کند.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن محمد الأرزنی. رجوع به یحیی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یحیی بن یحیی بن کثیر. رجوع یه یحیی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یزیدی. رجوع به یحیی بن المبارک بن مغیرة العدوی المعروف بالیزیدی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یعقوب بن اسحاق. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یعقوب بن اسحاق بن زیدبن عبداللََّه حضرمی. رجوع به یعقوب... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یوسف بن ابی سعید الحسن بن عبداللََّه بن المرزبان السیرافی النحوی اللغوی الاخباری. رجوع به یوسف بن ابی سعید... و رجوع به سیرافی... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یوسف بن ابی الفرج عبدالرحمن بن جوزی. رجوع به یوسف... شود.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یوسف بن اسباط. محدث است.[ اَ مُ حَ مْ مَ ] (اِخ) یوسف بن الحسن بن عبداللََّه المرزبان السیرافی. رجوع به یوسف بن ابی سعید الحسن... و رجوع به سیرافی... شود.