ترک جهد گفتن نخچیران به شیر

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 900 تا 903

نام حکایت : نخچیران و شیر

بخش : 1 از 34

بیت ۱: طایفهٔ نخچیر، در وادی خوش / بوده‌اند از شیر، اندر کش‌مکش

• قافیه: خوش / کش‌مکش

• ردیف: ندارد

• آرایه: جناس ناقص (خوش / کش‌مکش).

• معنی: گروهی از حیوانات و جانوران وحشی در چراگاهی سرسبز و دلگشا، همواره از ترس و تاخت‌وتاز شیری در هراس، اضطراب و رنج بودند.

بیت ۲: بس که آن شیر از کمین درمی‌ربود / آن چرا بر جمله ناخوش گشته بود

• قافیه: درمی‌ربود / گشته بود

• ردیف: ندارد

• معنی: از بس که آن شیر ناگهان از کمینگاه سر برمی‌آورد و حیوانی را می‌ربود، چریدن و آسودن در آن دشت برای همهٔ آنان تلخ و ناگوار شده بود.

بیت ۳: حیله کردند، آمدند ایشان به شیر / کز وظیفه ما تو را داریم سیر

• قافیه: شیر / سیر

• ردیف: ندارد

• آرایه: جناس ناقص اختلافی (شیر / سیر).

• معنی: حیوانات تدبیری اندیشیدند و به نزد شیر آمدند و پیشنهاد کردند: ما هر روز جیره و سهمیهٔ مشخصی از شکار به تو تقدیم می‌کنیم تا سیر بمانی.

بیت ۴: جز وظیفه در پی صیدی میا / تا نگردد تلخ، بر ما این گیا

• قافیه: میا / گیا

• ردیف: ندارد

• آرایه: کنایه («تلخ گشتن گیا» کنایه از تباه شدن آسایش، ناگوار شدن روزگار و تلخ‌کامی).

• معنی: تنها به همان سهمیهٔ روزانه قناعت کن و در پی شکار دیگری میا تا خوراک و آرامش در این مرغزار بر ما ناگوار و تیره نگردد.