جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
دیدن خواجه طوطیان هندوستان و رسانیدن پیغام طوطی

دیدن خواجه طوطیان هندوستان و رسانیدن پیغام طوطی

دیدن خواجه طوطیان هندوستان و رسانیدن پیغام طوطی
1
چونکه تا اَقصایِ هِندُستان رَسیددر بیابان ، طوطیِ چَندی بِدید
2
مَرکَب اِستانید پَس آواز دادآن سَلام و آن اَمانَت باز داد
3
طوطیی زآن طوطیان ، لَرزید بَساوفتاد و مُرد و بُگسُستَش نَفَس
4
شُد پَشیمان خواجه از گُفتِ خَبَرگفت : رَفتَم در هَلاکِ جانْوَر
5
این مَگَر خویش است با آن طوطیَکاین مَگَر دو جِسم بود و روح ، یِک
6
این چِرا کَردَم ؟ چِرا دادَم پَیام ؟سوختَم بیچاره را زین گُفتِ خام
7
این زَبان چون سَنگ و ، هَم آهَن‌وَش استوآنچه بِجهَد از زَبان ، چون آتَش است
8
سَنگ و آهَن را مَزَن بَر هَم ، گِزافگَه زِ رویِ نَقل و ، گَه از رویِ لاف
9
زآنکه تاریکی است و هَر سو پَنبه‌زاردر میانِ پَنبه ، چون باشَد شَرار ؟
10
ظالِم آن قَومی که چَشمان دوختَندزآن سُخَن‌ها ، عالَمی را سوختَند
11
عالَمی را یِک سُخَن ، ویران کُنَدروبَهانِ مُرده را شیران کُنَد
12
جان‌ها در اَصلِ خود عیسی‌دَم استیِک دَمَش زَخم است و ، دیگَر مَرهَم است
13
گَر حِجاب از جان‌ها بَرخاستیگُفتِ هَر جانی ، مَسیح‌آساستی
14
گَر سُخَن خواهی که گویی چون شِکَرصَبر کُن از حِرص و ، این حَلوا مَخوَر
15
صَبر ، باشَد مُشتَهایِ زیرَکانهَست حَلوا ، آرزویِ کودَکان
16
هَر که صَبر آرَد ، گَردون بَر رَوَدهَر که حَلوا خورَد ، واپَس‌تر شَوَد
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت :بازرگانی ، طوطی زیبا در قفس داشت . روزی برای تجارت ، آهنگ سفر به هندوستان کرد و پیش از رفتن ، همه اهل خانه را فراخواند و گفت : برای شما از این سفر چه ارمغانی آورم ؟ هر یک از بستگان چیزی درخواست کرد . وقتی نوبت به طوطی رسید بدو گفت : تو چه تحفه ای می خواهی ؟ طوطی گفت : وقتی که به هندوستان رسیدی و طوطیان همنوع مرا دیدی . حال مرا برای آنان بازگو کن و بگو که قضا و قدر مرا در زندان قفس افکنده و اینک از شما استمداد می جوید . آیا این رواست که شما خوش و خرم پرواز کنید و من ، مهجور و غمزده در کنج قفس باشم ؟ بازرگان به هندوستان رفت و
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1587 تا 1602

نام حکایت : بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بخش : 3 از 13

بیت ۱: چونکه تا اَقصایِ هِندُستان رَسید / در بیابان ، طوطیِ چَندی بِدید

  • قافیه: رَسید / بِدید

  • ردیف: ندارد

  • معنی: هنگامی که بازرگان به دوردست‌ترین نقاط هندوستان رسید، در میان دشت و بیابان، گروهی از طوطیان را مشاهده کرد.

بیت ۲: مَرکَب اِستانید پَس آواز داد / آن سَلام و آن اَمانَت باز داد

  • قافیه: آواز داد / باز داد

  • ردیف: ندارد

  • معنی: اسب و مرکب خویش را متوقف کرد، آن‌گاه با صدای بلند آن درود و پیام امانتِ طوطیِ در قفس را به آنان رساند.

بیت ۳: طوطیی زآن طوطیان ، لَرزید بَس / اوفتاد و مُرد و بُگسُستَش نَفَس

  • قافیه: بَس / نَفَس

  • ردیف: ندارد

  • معنی: ناگهان یکی از آن طوطیانِ آزاد به شدت به خود لرزید، بر زمین افتاد، جان سپرد و نفسش بند آمد.

بیت ۴: شُد پَشیمان خواجه از گُفتِ خَبَر / گفت : رَفتَم در هَلاکِ جانْوَر

  • قافیه: خَبَر / جانْوَر

  • ردیف: ندارد

  • معنی: بازرگان از بازگو کردن آن پیام سخت پشیمان شد و با خود گفت: دریغ که من با این سخن، باعث نابودی این پرندهٔ بی‌گناه شدم.

بیت ۵: این مَگَر خویش است با آن طوطیَک / این مَگَر دو جِسم بود و روح ، یِک

  • قافیه: طوطیَک / یِک

  • ردیف: ندارد

  • معنی: گویی این پرنده با آن طوطیِ من خویشاوند و هم‌پیوند بوده است؛ انگار این دو دارای دو کالبد جداگانه اما یک روح واحد بوده‌اند.

بیت ۶: این چِرا کَردَم ؟ چِرا دادَم پَیام ؟ / سوختَم بیچاره را زین گُفتِ خام

  • قافیه: پَیام / خام

  • ردیف: ندارد

  • معنی: چرا دست به چنین کاری زدم و چرا این پیام را رساندم؟ با این سخنِ نسنجیده و ناپخته، این پرندهٔ بیچاره را سوزاندم و هلاک کردم.

بیت ۷: این زَبان چون سَنگ و ، هَم آهَن‌وَش است / وآنچه بِجهَد از زَبان ، چون آتَش است

  • قافیه: آهَن‌وَش / آتَش

  • ردیف: است

  • آرایه: تشبیه (تشبیه زبان و لب‌ها به سنگ چخماق و آهن، و تشبیه کلامی که از زبان می‌جهد به جرقهٔ آتش).

  • معنی: این زبان و دهان آدمی همچون سنگ چخماق و آهن است، و سخنی که از آن بیرون می‌جهد همانند جرقهٔ آتشِ سوزان است.

بیت ۸: سَنگ و آهَن را مَزَن بَر هَم ، گِزاف / گَه زِ رویِ نَقل و ، گَه از رویِ لاف

  • قافیه: گِزاف / لاف

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل (کنایه از پرهیز از پرگویی، سخن‌چینی و لاف زدن بی‌حساب).

  • معنی: بیهوده و بی‌محابا سنگ و آهن را بر هم مکوب (زبان به سخنِ بی‌فکر مگشای)؛ چه از روی نقل قول و روایت دیگران، و چه از سر خودستایی و لاف گزاف.

بیت ۹: زآنکه تاریکی است و هَر سو پَنبه‌زار / در میانِ پَنبه ، چون باشَد شَرار ؟

  • قافیه: پَنبه‌زار / شَرار

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («تاریکی» استعاره از غفلت و جهل جهان؛ «پنبه‌زار» استعاره از دل‌های مستعد و آسیب‌پذیر مردم؛ «شرار» استعاره از سخن نسنجیده و فتنه‌انگیز)، استفهام انکاری.

  • معنی: زیرا فضای جهان تاریک و غفلت‌زده است و در هر سوی آن انباری از پنبه انباشته شده؛ در میان پنبه‌زار، برافروختن جرقهٔ آتش چه جایز و عاقلانه است؟

بیت ۱۰: ظالِم آن قَومی که چَشمان دوختَند / زآن سُخَن‌ها ، عالَمی را سوختَند

  • قافیه: دوختَند / سوختَند

  • ردیف: ندارد

  • معنی: ستمگرند آن گروهی که چشم حقیقت‌بین را بستند و با سخنان نسنجیده و آتشین خود، جهانی را به آتش کشیدند و ویران کردند.

بیت ۱۱: عالَمی را یِک سُخَن ، ویران کُنَد / روبَهانِ مُرده را شیران کُنَد

  • قافیه: ویران / شیران

  • ردیف: کُنَد

  • آرایه: تضاد و اغراق (ویران کردن جهان با یک کلام، و تبدیل روبهانِ ترسو و مرده به شیران دلاور).

  • معنی: یک کلام می‌تواند جهانی را به نابودی بکشاند، و هم‌زمان یک سخنِ حیات‌بخش قادر است روبهانِ ترسو و بی‌جان را به شیرانی دلیر و نیرومند تبدیل کند.

بیت ۱۲: جان‌ها در اَصلِ خود عیسی‌دَم است / یِک دَمَش زَخم است و ، دیگَر مَرهَم است

  • قافیه: عیسی‌دم / مَرهَم

  • ردیف: است

  • آرایه: تلمیح (اشاره به معجزهٔ دمِ مسیحایی حضرت عیسی در زنده‌کردن مردگان)، تضاد (زخم / مرهم).

  • معنی: ارواح انسانی در سرشت و گوهر اصلی خویش دارای نَفَسِ حیات‌بخش مسیحایی‌اند؛ اما اگر به غفلت آلوده شوند یک نَفَسِ کلامشان زخم می‌زند، و اگر پاک باشند نَفَس دیگرشان مرهم و شفاست.

بیت ۱۳: گَر حِجاب از جان‌ها بَرخاستی / گُفتِ هَر جانی ، مَسیح‌آساستی

  • قافیه: بَرخاستی / مَسیح‌آساستی

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تشبیه («مسیح‌آسا»؛ تشبیه کلامِ روحِ پاک‌شده از حجاب به دمِ مسیح).

  • معنی: اگر پرده‌های غفلت و خودخواهی از برابر ارواح کنار می‌رفت، سخن و کلام هر انسانی همچون دمِ حضرت عیسی (ع) جان‌بخش و احیاگر می‌بود.

بیت ۱۴: گَر سُخَن خواهی که گویی چون شِکَر / صَبر کُن از حِرص و ، این حَلوا مَخوَر

  • قافیه: شِکَر / مَخوَر

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تشبیه («سخن چون شکر»)، استعاره مصرحه («حلوا» استعاره از لذت پرگویی و خودنمایی در کلام).

  • معنی: اگر آرزو داری که سخنانی شیرین، اثرگذار و دلنشین بر زبان آوری، در برابر حرصِ سخن گفتن شکیبایی بورز و از خوردن این حلوای پرگویی بپرهیز.

بیت ۱۵: صَبر ، باشَد مُشتَهایِ زیرَکان / هَست حَلوا ، آرزویِ کودَکان

  • قافیه: زیرَکان / کودَکان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد و تمثیل (مقایسهٔ صبر و خویشتن‌داری عاقلان با شیرینی‌پرستیِ کودکان).

  • معنی: شکیبایی و خودنگهداری غذای دلخواه خردمندان و زیرکان است، در حالی که شیرینی و حلوا (لذت‌های زودگذر و خودنمایی) آرزوی کودکانِ خام است.

بیت ۱۶: هَر که صَبر آرَد ، گَردون بَر رَوَد / هَر که حَلوا خورَد ، واپَس‌تر شَوَد

  • قافیه: بَر رَوَد / واپَس‌تر شَوَد (هم‌آوایی قافیه در مثنوی)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (بر رفتن به آسمان / واپس‌تر شدن و عقب ماندن).

  • معنی: هر انسانی که صبر و خویشتن‌داری پیشه سازد، به اوج آسمان و کمال عروج می‌کند؛ و هر کس که در پی شیرینیِ هوس و پرگویی برود، در مسیر رشد واپس‌تر می‌ماند و سقوط می‌کند.

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید