اگر یار مرا دیدی به خلوت

تحلیل ساختاری و فنی

• قافیه: واژگان «خلوت»، «مروت» و «قیامت».

• ردیف: ندارد.

• وزن اصلی: مفاعیلن مفاعیلن فعولن

• نام بحر: هزج مسدّس محذوف

تحلیل معنایی و مفهومی بیت به بیت

بیت اول: اگر یار مرا دیدی به خلوت / بگو ای بی‌وفا ای بی‌مروت

معنی: اگر محبوب و یار مرا در تنهایی و دور از چشم اغیار دیدی، (از جانب من) به او بگو که ای یارِ عهدشکن و ای کسی که انصاف و جوانمردی نداری.

آرایه‌های ادبی:

• ندا و منادا: در عبارت «ای بی‌وفا» و «ای بی‌مروت».

• مراعات نظیر (تناسب): میان واژگان «یار»، «بی‌وفا» و «خلوت» (اشاره به گلایه عاشقانه).

بیت دوم: گریبانم ز دستت چاک چاکو [چاک‌چاک است] / نخواهم دوخت تا روز قیامت

معنی: یقه و پیراهن من از دست غم تو (یا مستقیماً توسط تو) پاره‌پاره شده است و من به نشانه اعتراض و شدتِ اندوه، این پیراهن پاره را تا روز رستاخیز نخواهم دوخت (همیشه عزادار و آشفته خواهم ماند).

آرایه‌های ادبی:

• کنایه: «گریبان چاک بودن» کنایه از اوج بی‌قراری، رسوایی و شدت اندوه عاشقی است.

• تکرار: در واژه «چاک چاک» برای تأکید بر شدت پارگی و آسیب.

• اغراق: «نخواهم دوخت تا روز قیامت» بیانگر شدت و ابدیتِ غم است که با بزرگ‌نمایی همراه شده.

مضامین و درون‌مایه‌های اصلی

• گلایه از بی‌عهدی و ستمگری معشوق (واسوخت).

• بیان آشفتگی و پریشانی حال عاشق.

• تأکید بر پایداری بر عشق و اندوه تا ابدیت.