جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
سوال کردن رسول روم از عمر

سوال کردن رسول روم از عمر

سوال کردن رسول روم از عمر
1
گفت : یا عُمَر ، چه حِکمَت بود و سِرحَبسِ آن صافی ، در این جایِ کَدِر
2
آبِ صافی ، در گِلی پِنهان شدهجانِ صافی ، بَستهٔ اَبدان شده
3
گفت : تو بَحثی شِگَرفی می‌کنیمَعنِئی را بَندِ حَرفی می‌کنی
4
حَبس کردی مَعنِئی آزاد رابَندِ حَرفی کرده‌ای تو باد را
5
از برایِ فایده این کرده‌ایتو که خود از فایده در پَرده‌ای
6
آنکه از وی فایده زاییده شدچون نَبینَد آنچه ما را دیده شد ؟
7
صَد هزاران فایده‌ست و هَر یکیصَد هزاران پیشِ آن یِک ، اَندَکی
8
آن دَمِ نُطقَت که جُزْوِ جُزوهاستفایده شد ، کُلِّ کُل ، خالی چِراست ؟
9
تو که جُزْوی ، کارِ تو با فایده‌ستپَس چِرا در طَعنِ کُل ، آری تو دَست ؟
10
گُفت را ، گَر فایده نَبْوَد ، مَگووَر بُوَد ، هِل اِعتِراض و شُکر جو
11
شُکرِ یَزدان ، طَوقِ هَر گَردون بُوَدنِی جِدال و رو تُرُش کردن بُوَد
12
گَر تُرُش‌رو بودن آمد شُکر و بَسپَس چو سِرکه ، شُکرگویی نیست کَس
13
سِرکه را گَر راه بایَد در جِگَرگو : بِشَو سِرکَنگَبین ، او از شِکَر
14
مَعنی اَندَر شِعر ، جُز با خَبط نیستچون فَلاسَنگ است ، اَندَر خَبط نیست
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت : آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر : فرستاده‌ای از سوی امپراتور روم به دیدار عمر، خلیفه دوم، فرستاده شد. او پس از طی کردن راه‌های دور و دراز و پرپیچ‌وخم، به سرزمین مسلمانان رسید و سراغ قصر و بارگاه خلیفه را گرفت. به او پاسخ دادند: «عمر قصری ندارد؛ قصر واقعی او روح روشن و پاک اوست و خودش در خانه‌ای بسیار ساده زندگی می‌کند. ای فرستاده، در حالی که پرده‌ای بر چشمانت افتاده و مانع دیدن حقیقت می‌شود، چگونه می‌خواهی قصر باطنی او را ببینی؟» فرستاده روم در جست‌وجوی عمر برآمد تا اینکه سرانجام زنی بادیه‌نشین به او گفت که عمر زیر سایه درخت خرمایی استراحت کرده است. فرستاده به آنجا نزدیک شد، اما دیگر نتوانست جلوتر برود؛ زیرا شکوه و هیبت عمر ناگهان دلش را فرا گرفته بود...
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1515 تا 1528

نام حکایت :  آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر

بخش : 7 از 8

بیت ۱: گفت : یا عُمَر ، چه حِکمَت بود و سِر / حَبسِ آن صافی ، در این جایِ کَدِر

  • قافیه: سِرّ / کَدِر

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (صافی / کَدِر).

  • معنی: فرستادهٔ روم گفت: ای عمر، چه حکمت و راز پنهانی در این کار بود که روحِ زلال و پاک (صافی) در این جهان و کالبدِ تیره و گل‌آلود (کدر) زندانی شود؟

بیت ۲: آبِ صافی ، در گِلی پِنهان شده / جانِ صافی ، بَستهٔ اَبدان شده

  • قافیه: پِنهان / اَبدان

  • ردیف: شده

  • آرایه: تشبیه تمثیلی (تشبیه قرار گرفتن روح پاک در جسم خاکی به آمیختن و پنهان شدن آب زلال در میان گِل).

  • معنی: همچون آب زلالی که در میان لایه‌های گِل نهفته و پوشیده شده، روحِ پاک و آسمانی نیز اسیر و وابستهٔ کالبدهای جسمانی گشته است.

بیت ۳: گفت : تو بَحثی شِگَرفی می‌کنی / مَعنِئی را بَندِ حَرفی می‌کنی

  • قافیه: شِگَرفی / حَرفی

  • ردیف: می‌کنی

  • آرایه: تضاد مفهومی (تقابل معنای آزاد و بیکران با قید و حبسِ حروف و واژگان).

  • معنی: عمر پاسخ داد: تو خود به پرسشی بسیار شگفت‌انگیز دست زده‌ای؛ چرا که هم‌اکنون در همین پرسش، معنایی بلند و آزاد را در زندانِ حروف و الفاظ محبوس می‌سازی.

بیت ۴: حَبس کردی مَعنِئی آزاد را / بَندِ حَرفی کرده‌ای تو باد را

  • قافیه: آزاد / باد

  • ردیف: را

  • آرایه: استعاره مصرحه («باد» استعاره از نفس، صوت یا روح و معنای لطیف و ناپیدا که در قالب کلمات به بند کشیده می‌شود).

  • معنی: تو یک معنای آزاد و مجرد را در قفس واژه‌ها زندانی کردی، و هوا و معنای لطیف و رها را در بندِ حروف و کلمات درآوردی.

بیت ۵: از برایِ فایده این کرده‌ای / تو که خود از فایده در پَرده‌ای

  • قافیه: کرده‌ای / پَرده‌ای

  • ردیف: ندارد

  • معنی: این کار را (زندانی کردن معنا در لفظ) به خاطر رساندنِ سود و فایده‌ای انجام داده‌ای؛ در حالی که خودِ تو نیز از درک تمام فواید هستی در حجاب و پرده‌ای.

بیت ۶: آنکه از وی فایده زاییده شد / چون نَبینَد آنچه ما را دیده شد ؟

  • قافیه: زاییده / دیده

  • ردیف: شد

  • آرایه: استفهام انکاری («چون نبیند؟»؛ استدلال از طریق قیاس اولویت: وقتی مخلوقِ ناقص برای کار خود فایده‌ای در نظر می‌گیرد، چگونه خالق مطلقِ فواید، حکمتی ندیده باشد؟).

  • معنی: آن پروردگاری که اصلِ هر سود و منفعتی از او آفریده شده است، چگونه ممکن است فایده و حکمتی را که به چشم ما آمده، ندیده و در نظر نگرفته باشد؟

بیت ۷: صَد هزاران فایده‌ست و هَر یکی / صَد هزاران پیشِ آن یِک ، اَندَکی

  • قافیه: یکی / اَندَکی

  • ردیف: ندارد

  • معنی: در این آفرینش صدهزاران سود و حکمت نهفته است که در برابر عظمتِ هر یک از آن‌ها، صدهزار حکمت دیگر ناچیز و اندک به شمار می‌آید.

بیت ۸: آن دَمِ نُطقَت که جُزْوِ جُزوهاست / فایده شد ، کُلِّ کُل ، خالی چِراست ؟

  • قافیه: جُزوهاست / چِراست

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (جُزوِ جُزوها / کُلِّ کُل).

  • معنی: همین دمِ سخن گفتن تو که خود جزئی کوچک از اجزای جهان است، با هدف و فایده‌ای همراه بوده است؛ پس چرا گمان می‌بری کارِ آفرینندهٔ کلِّ هستی از حکمت و فایده خالی است؟

بیت ۹: تو که جُزْوی ، کارِ تو با فایده‌ست / پَس چِرا در طَعنِ کُل ، آری تو دَست ؟

  • قافیه: فایده‌ست / دَست

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: کنایه («دست در چیزی آوردن» کنایه از اقدام کردن، تعرض نمودن و آغاز کردن).

  • معنی: تو که تنها جزئی ناچیز هستی، عملت همراه با مصلحت و هدف است؛ پس چرا دست به اعتراض و خرده گرفتن بر کارِ آفریدگارِ کلِّ جهان می‌گشایی؟

بیت ۱۰: گُفت را ، گَر فایده نَبْوَد ، مَگو / وَر بُوَد ، هِل اِعتِراض و شُکر جو

  • قافیه: مَگو / جو (شُکر جو)

  • ردیف: ندارد

  • معنی: اگر سخن گفتنِ تو هیچ سودی ندارد، پس لب فروبند و مگو؛ و اگر دارای فایده است، دست از اعتراض بردار و شکرگزاری را پیشه کن.

بیت ۱۱: شُکرِ یَزدان ، طَوقِ هَر گَردون بُوَد / نِی جِدال و رو تُرُش کردن بُوَد

  • قافیه: گَردون / کردن (جواز قافیه و هم‌آوایی در مصوت و صامت پایانی مثنوی)

  • ردیف: بُوَد

  • آرایه: استعاره مصرحه («طوق هر گردون» استعاره از زینت، افتخار و نشانهٔ بندگی در سراسر افلاک).

  • معنی: سپاسگزاری از درگاه پروردگار، زیور و طوق افتخار بر گردن تمام افلاک و عالمیان است؛ شکر هرگز با مجادله و چهره در هم کشیدن (ترش‌رویی) سازگار نیست.

بیت ۱۲: گَر تُرُش‌رو بودن آمد شُکر و بَس / پَس چو سِرکه ، شُکرگویی نیست کَس

  • قافیه: بَس / کَس

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تشبیه و طنز حکیمانه (تشبیه انسانِ عبوس و معترض به سرکهٔ ترش).

  • معنی: اگر قرار باشد شکرگزاری تنها به عبوس بودن و ترش‌رویی خلاصه شود، در آن صورت هیچ کس در جهان به اندازهٔ سرکه، شکرگزار نخواهد بود!

بیت ۱۳: سِرکه را گَر راه بایَد در جِگَر / گو : بِشَو سِرکَنگَبین ، او از شِکَر

  • قافیه: جِگَر / شِکَر

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح به مبانی طب سنتی و اخلاط (سرکهٔ خالص برای کبد زیان‌آور است، اما با ترکیب شدن با عسل یا شکر به «سکنجبین» تبدیل شده و درمان‌بخش و گوارا برای جگر می‌گردد).

  • معنی: اگر سرکه بخواهد به جگر راه یابد و سودمند افتد، باید با شکر و شیرینی درآمیزد و به «سکنجبین» تبدیل شود.

بیت ۱۴: مَعنی اَندَر شِعر ، جُز با خَبط نیست / چون فَلاسَنگ است ، اَندَر خَبط نیست (نکتهٔ نسخه: در نسخ معتبر مثنوی مانند نیکلسون و استعلامی، مصراع دوم به صورت «چون فلاسنگ است و اندر ضبط نیست» ضبط شده است).

  • قافیه: خَبط / ضَبط (در نسخهٔ مشهور: خبط / ضبط)

  • ردیف: نیست

  • آرایه: تشبیه (تشبیه گنجاندن معانی بلند و بیکران در قالب تنگِ وزن و قافیهٔ شعر به سنگ‌اندازی با فلاخن که در کنترل کامل پرتابگر نیست).

  • معنی: بیان معانی لطیف عرفانی در قالب شعر خالی از لغزش و محدودیت نیست؛ زیرا سخن همچون سنگی در فلاخن (فلاسنگ) است که با شتاب رها می‌شود و تماماً در مهار و ضبط گوینده نمی‌ماند.

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید