جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان
1
بود بازَرگان و ، او را طوطییدر قَفَص مَحبوس ، زیبا طوطیی
2
چونکه بازَرگان ، سَفَر را ساز کردسویِ هِندُستان شُدَن آغاز کرد
3
هر غُلام و هر کَنیزَک را زِ جودگفت : بَهرِ تو چه آرَم ؟ گوی زود
4
هر یکی از وِی مُرادی خواست کردجُمله را وَعده بِداد آن نیک‌مَرد
5
گفت طوطی را چه خواهی اَرمَغان ؟کآرَمَت از خِطّهٔ هِندوستان
6
گفت آن طوطی که آنجا طوطیانچون بِبینی ، کُن زِ حالِ ما بَیان
7
کان فُلان طوطی که مُشتاقِ شُماستاز قَضایِ آسمان ، در حَبسِ ماست
8
بر شُما کرد او سَلام و دادخواستوَز شُما چاره و رَهِ اِرشاد خواست
9
گفت می‌شایَد که من در اِشتیاقجان دَهَم اینجا ، بِمیرَم از فِراق ؟
10
این رَوا باشَد که من در بَندِ سَختگَه شُما بر سَبزه ، گاهی بر دِرَخت ؟
11
این چنین باشَد وَفایِ دوستانمن در این حَبس و شُما در گُلِستان ؟
12
یاد آرید ای مِهان زین مُرغِ زاریک صَبوحی در میانِ مَرغزار
13
یادِ یاران ، یار را مِیمون بُوَدخاصّه کان لِیلی و این مَجنون بُوَد
14
ای حَریفانِ بُتِ مَوزونِ خودمن قَدَح‌ها می‌خورَم پُر خونِ خود
15
یک قَدَح مَی نوش کُن بر یادِ منگر هَمی‌خواهی که بِدْهی دادِ من
16
یا به یادِ این فُتادهٔ خاک‌بیزچونکه خُوردی ، جُرعه‌یی بر خاک ریز
17
ای عَجَب آن عَهد و آن سَوگَند کو ؟وَعده‌هایِ آن لَبِ چون قَند کو ؟
18
گر فِراقِ بَنده از بَدبَندِگی‌ستچون تو با بَد ، بَد کُنی ، پَس فَرق چیست ؟
19
ای بَدی که تو کُنی در خَشم و جَنگباطَرَب‌تر از سَماع و بانگِ چَنگ
20
ای جَفایِ تو ، زِ دَولَت ، خوب‌تروَاِنتِقامِ تو ، زِ جان ، مَحبوب‌تر
21
نارِ تو این است ، نورَت چون بُوَد ؟ماتَم این ، تا خود که سورَت چون بُوَد ؟
22
از حَلاوَت‌ها که دارَد جَورِ تووَز لَطافَت کَس نَیابَد غَورِ تو
23
نالَم و تَرسَم که او باوَر کُنَدوَز کَرَم آن جَور را کَمتَر کُنَد
24
عاشِقَم بر قَهر و بر لُطفَش به جِدبُوالعَجَب ، من عاشِقِ این هر دو ضِد
25
وَالله اَر زین خار ، در بُستان شَوَمهَمچو بُلبُل ، زین سَبَب نالان شَوَم
26
این عَجَب بُلبُل که بُگشایَد دَهانتا خُورَد او خار را با گُلِستان
27
این چه بُلبُل ؟ این نَهَنگِ آتَشی‌ستجُمله ناخوش‌ها زِ عِشق ، او را خوَشی‌ست
28
عاشِقِ کُلّ است و خود کُلّ است اوعاشِقِ خویش است و عِشقِ خویش‌جو
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت :بازرگانی ، طوطی زیبا در قفس داشت . روزی برای تجارت ، آهنگ سفر به هندوستان کرد و پیش از رفتن ، همه اهل خانه را فراخواند و گفت : برای شما از این سفر چه ارمغانی آورم ؟ هر یک از بستگان چیزی درخواست کرد . وقتی نوبت به طوطی رسید بدو گفت : تو چه تحفه ای می خواهی ؟ طوطی گفت : وقتی که به هندوستان رسیدی و طوطیان همنوع مرا دیدی . حال مرا برای آنان بازگو کن و بگو که قضا و قدر مرا در زندان قفس افکنده و اینک از شما استمداد می جوید . آیا این رواست که شما خوش و خرم پرواز کنید و من ، مهجور و غمزده در کنج قفس باشم ؟ بازرگان به هندوستان رفت و
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1547 تا 1574

نام حکایت : بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بخش : 1 از 13

بیت ۱: بود بازَرگان و ، او را طوطیی / در قَفَص مَحبوس ، زیبا طوطیی

  • قافیه: طوطیی (ردیف قافیه) / زیبا طوطیی

  • ردیف: ندارد

  • معنی: بازرگانی بود که طوطی بسیار زیبایی داشت، و آن طوطی در قفسی محبوس و زندانی بود.

بیت ۲: چونکه بازَرگان ، سَفَر را ساز کرد / سویِ هِندُستان شُدَن آغاز کرد

  • قافیه: ساز کرد / آغاز کرد

  • ردیف: ندارد

  • معنی: هنگامی که بازرگان اسباب و تدارک سفر را فراهم آورد و آهنگ رفتن به سوی سرزمین هندوستان کرد،

بیت ۳: هر غُلام و هر کَنیزَک را زِ جود / گفت : بَهرِ تو چه آرَم ؟ گوی زود

  • قافیه: جود / زود

  • ردیف: ندارد

  • معنی: از سر بخشندگی و کرم، از یکایک غلامان و کنیزکان خود پرسید: زود بگو تا از این سفر برای تو چه سوغاتی بیاورم؟

بیت ۴: هر یکی از وِی مُرادی خواست کرد / جُمله را وَعده بِداد آن نیک‌مَرد

  • قافیه: خواست کرد / نیک‌مرد

  • ردیف: ندارد

  • معنی: هر کدام از آنان آرزو و هدیه‌ای از او درخواست کردند، و آن مرد نیکوسرشت به همگی وعده داد که خواسته‌شان را برآورده سازد.

بیت ۵: گفت طوطی را چه خواهی اَرمَغان ؟ / کآرَمَت از خِطّهٔ هِندوستان

  • قافیه: اَرمَغان / هِندوستان

  • ردیف: ندارد

  • معنی: آن‌گاه رو به طوطی کرد و پرسید: تو چه سوغاتی و هدیه‌ای می‌خواهی تا برایت از سرزمین هندوستان بیاورم؟

بیت ۶: گفت آن طوطی که آنجا طوطیان / چون بِبینی ، کُن زِ حالِ ما بَیان

  • قافیه: طوطیان / بَیان

  • ردیف: ندارد

  • معنی: طوطی گفت: هنگامی که در آنجا طوطیان آزاد را دیدی، شرح حال و اسارت مرا برایشان بازگو کن؛

بیت ۷: کان فُلان طوطی که مُشتاقِ شُماست / از قَضایِ آسمان ، در حَبسِ ماست

  • قافیه: شُماست / ماست

  • ردیف: ندارد

  • معنی: و بگو که فلان طوطی که آرزومند دیدار شماست، به حکم تقدیر و سرنوشت، در اسارت و زندان ما به سر می‌برد.

بیت ۸: بر شُما کرد او سَلام و دادخواست / وَز شُما چاره و رَهِ اِرشاد خواست

  • قافیه: دادخواست / اِرشاد خواست

  • ردیف: ندارد

  • معنی: او به شما درود فرستاد و طلب دادرسی و یاری کرد، و از شما چارهٔ کار و راه رهایی و هدایت را جویا شد.

بیت ۹: گفت می‌شایَد که من در اِشتیاق / جان دَهَم اینجا ، بِمیرَم از فِراق ؟

  • قافیه: اِشتیاق / فِراق

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استفهام انکاری («می‌شاید که...؟» به معنای آیا سزاوار و رواست که من در آرزوی دیدار بمیرم؟).

  • معنی: پرسید آیا سزاوار است که من در این دیار غربت، از شدت اشتیاق دیدار و درد جدایی جان بسپارم و بمیرم؟

بیت ۱۰: این رَوا باشَد که من در بَندِ سَخت / گَه شُما بر سَبزه ، گاهی بر دِرَخت ؟

  • قافیه: سَخت / دِرَخت

  • ردیف: ندارد

  • معنی: آیا این انصاف است که من در زندانی تنگ و سخت گرفتار باشم، و شما آزادانه گاهی بر سبزه و گاهی بر شاخسار درختان بنشینید؟

بیت ۱۱: این چنین باشَد وَفایِ دوستان / من در این حَبس و شُما در گُلِستان ؟

  • قافیه: دوستان / گُلِستان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (حبس / گلستان).

  • معنی: آیا رسم وفاداری دوستان این‌گونه است که من در این محبس تنگ اسیر باشم و شما در باغ و گلستان به خوشی بگذرانید؟

بیت ۱۲: یاد آرید ای مِهان زین مُرغِ زار / یک صَبوحی در میانِ مَرغزار

  • قافیه: زار / مَرغزار

  • ردیف: ندارد

  • معنی: ای بزرگان و آزادگان، هنگام نوشیدن بادهٔ بامدادی (صبوحی) در میان چمنزار، یادی هم از این پرندهٔ ناتوان و گرفتار بکنید.

بیت ۱۳: یادِ یاران ، یار را مِیمون بُوَد / خاصّه کان لِیلی و این مَجنون بُوَد

  • قافیه: مِیمون / مَجنون

  • ردیف: بُوَد

  • آرایه: تلمیح (اشاره به داستان عاشقانه لیلی و مجنون؛ تشبیه معشوقان آزاد به لیلی و عاشق دربند به مجنون).

  • معنی: یادآوری دوستان برای دوست خجسته و مبارک است؛ به ویژه آنگاه که آن طرف همچون لیلی زیبا و آزاد، و این طرف همانند مجنونِ شیدا و اسیر باشد.

بیت ۱۴: ای حَریفانِ بُتِ مَوزونِ خود / من قَدَح‌ها می‌خورَم پُر خونِ خود

  • قافیه: مَوزون / خون

  • ردیف: خود

  • آرایه: کنایه («قدح پُر خون خوردن» کنایه از غصه خوردن، خون دل خوردن و تحمل اندوه فراوان).

  • معنی: ای کسانی که هم‌نشین و هم‌پیالهٔ معشوق دلربای خویش هستید، من در اینجا پیاله‌هایی لبریز از خون دل و اندوه می‌نوشم.

بیت ۱۵: یک قَدَح مَی نوش کُن بر یادِ من / گر هَمی‌خواهی که بِدْهی دادِ من

  • قافیه: یاد / داد

  • ردیف: من

  • معنی: اگر می‌خواهی حق مرا ادا کنی و به دادم برسی، یک پیاله باده را به یاد منِ دورمانده بنوش؛

بیت ۱۶: یا به یادِ این فُتادهٔ خاک‌بیز / چونکه خُوردی ، جُرعه‌یی بر خاک ریز

  • قافیه: خاک‌بیز / خاک ریز

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح به رسم کهن «جرعه‌فشانی» (ریختن ته‌مانده جام شراب بر زمین به یاد درگذشتگان و یاران غایب).

  • معنی: یا آنکه به یاد این عاشق افتاده و خاک‌نشین، پس از نوشیدن باده، جرعه‌ای از آن را بر زمین بریز.

بیت ۱۷: ای عَجَب آن عَهد و آن سَوگَند کو ؟ / وَعده‌هایِ آن لَبِ چون قَند کو ؟

  • قافیه: سَوگَند / قَند

  • ردیف: کو

  • آرایه: تشبیه (تشبیه لب معشوق به قند در شیرینی کلام و وعده‌ها).

  • معنی: شگفتا! آن پیمان و سوگندهای پیشین کجا رفت؟ وعده‌های شیرینِ آن لبِ چون قند چه شد؟

بیت ۱۸: گر فِراقِ بَنده از بَدبَندِگی‌ست / چون تو با بَد ، بَد کُنی ، پَس فَرق چیست ؟

  • قافیه: بَدبَندِگی / فِرق (در وزن مثنوی: بَدبَندِگی‌ست / فِرق چیست)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (بنده / معشوق، بد / نیک).

  • معنی: (مناجات عاشقانه با معشوق ازلی): اگر جدایی این بنده از درگاه تو به سبب کوتاهی و بدبندگیِ من است، اگر تو هم در برابر بدیِ ما به ما بدی کنی، پس تفاوت میان بنده و پروردگار چیست؟

بیت ۱۹: ای بَدی که تو کُنی در خَشم و جَنگ / باطَرَب‌تر از سَماع و بانگِ چَنگ

  • قافیه: جَنگ / چَنگ

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: پارادوکس یا تناقض‌نما («بدیِ باطرب‌تر از سماع»؛ لذت بردن عاشق از قهر و جفای معشوق).

  • معنی: ای معشوقی که حتی قهر و سخت‌گیری تو در هنگام خشم، از نغمهٔ چنگ و شورِ سماع شادمانه‌تر و دلپذیرتر است!

بیت ۲۰: ای جَفایِ تو ، زِ دَولَت ، خوب‌تر / وَاِنتِقامِ تو ، زِ جان ، مَحبوب‌تر

  • قافیه: خوب‌تر / مَحبوب‌تر

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: پارادوکس عاشقانه (برتر دانستن جفا بر دولت و انتقام بر جان).

  • معنی: ای معشوقی که ستم و جفای تو از نیکبختی و اقبال زیباتر است، و کیفردادنِ تو از جانِ شیرین نیز دوست‌داشتنی‌تر است.

بیت ۲۱: نارِ تو این است ، نورَت چون بُوَد ؟ / ماتَم این ، تا خود که سورَت چون بُوَد ؟

  • قافیه: چون بُوَد (ردیف قافیه) / چون بُوَد

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (نار / نور، ماتم / سور).

  • معنی: اگر آتش قهر و غضب تو این‌چنین زیبا و دلنشین است، پس نورِ لطف و رحمتت چگونه خواهد بود؟ و اگر ماتمِ تو این‌گونه شادی‌آفرین است، جشن و سرورِ وصالت چه حال‌وهوایی دارد؟

بیت ۲۲: از حَلاوَت‌ها که دارَد جَورِ تو / وَز لَطافَت کَس نَیابَد غَورِ تو

  • قافیه: جَور / غَور

  • ردیف: تو

  • معنی: از بس که ستم و سخت‌گیری تو سرشار از شیرینی است، هیچ کس از فرط ظرافت به ژرفا و حقیقت کار تو پی نمی‌برد.

بیت ۲۳: نالَم و تَرسَم که او باوَر کُنَد / وَز کَرَم آن جَور را کَمتَر کُنَد

  • قافیه: باوَر / کَمتَر

  • ردیف: کُنَد

  • آرایه: حسن تعلیل عاشقانه و پارادوکس (نالیدن از درد و هم‌زمان بیم داشتن از اینکه مبادا معشوق به ناله توجه کند و جفا را کم نماید).

  • معنی: از درد هجران می‌نالم، اما هم‌زمان بیم آن دارم که معشوق ناله‌ام را باور کند و از سر بخشندگی، آن جفا و بلای شیرین را بر من کمتر سازد!

بیت ۲۴: عاشِقَم بر قَهر و بر لُطفَش به جِد / بُوالعَجَب ، من عاشِقِ این هر دو ضِد

  • قافیه: جِدّ / ضِدّ

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: جمع اضداد (عاشق قهر و لطف بودن به طور هم‌زمان).

  • معنی: من به راستی و با تمام وجود هم عاشق قهر او هستم و هم عاشق لطفش؛ شگفتا که دلباختهٔ این دو صفتِ متضاد شده‌ام!

بیت ۲۵: وَالله اَر زین خار ، در بُستان شَوَم / هَمچو بُلبُل ، زین سَبَب نالان شَوَم

  • قافیه: بُستان / نالان

  • ردیف: شَوَم

  • آرایه: استعاره مصرحه («خار» استعاره از رنج، بلا و فراق؛ «بستان» استعاره از آسایش و وصال ظاهری)، تشبیه («همچو بلبل»).

  • معنی: به خدا سوگند اگر از این خارِ بلا و رنج رهایی یابم و به گلستانِ آسایش راه پیدا کنم، باز هم از دلتنگیِ همان خار، همانند بلبل به ناله و زاری خواهم افتاد!

بیت ۲۶: این عَجَب بُلبُل که بُگشایَد دَهان / تا خُورَد او خار را با گُلِستان

  • قافیه: دَهان / گُلِستان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («بلبل» استعاره از عاشق صادق و عارف واصل).

  • معنی: شگفتا از این بلبلِ عاشق که دهان می‌گشاید تا خارِ رنج را یکجا با گلستانِ وصال در کام کشد و از هر دو لذت ببرد.

بیت ۲۷: این چه بُلبُل ؟ این نَهَنگِ آتَشی‌ست / جُمله ناخوش‌ها زِ عِشق ، او را خوَشی‌ست

  • قافیه: آتَشی‌ست / خوَشی‌ست

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («نهنگ آتشی» استعاره از عارفِ از خود گذشته و شیدا که بلاهای عظیم را می‌بلعد)، تضاد (ناخوش‌ها / خوشی).

  • معنی: او دیگر چه بلبلی است؟ او نهنگِ آتشینی است که به نیروی عشق، تمامی رنج‌ها و ناخوشی‌های جهان در کام او به شیرینی و خوشی مبدل شده است.

بیت ۲۸: عاشِقِ کُلّ است و خود کُلّ است او / عاشِقِ خویش است و عِشقِ خویش‌جو

  • قافیه: او / خویش‌جو

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تلمیح به وحدت وجود و فنا فی‌الله (اتحاد عاشق، معشوق و عشق در مرتبهٔ کمال).

  • معنی: او دلباختهٔ حقیقت مطلق (کلّ هستی) است و خود نیز در آن کل فانی و یکپارچه گشته؛ از این رو گویی عاشق حقیقتِ خویش است و جویای عشقِ درونی خود.

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید