جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
سلام کردن رسول روم امیرالمومنین را

سلام کردن رسول روم امیرالمومنین را

سلام کردن رسول روم امیرالمومنین را
1
کرد خِدمَت مَر عُمَر را وَالسَّلامگفت پِیغَمبَر : سَلام ، آنگَه کَلام
2
پس عَلَیکَش گفت او را ، پیش خواندایمِنَش کرد و به پیشِ خود نِشاند
3
«لا تَخافوا» هست نُزلِ خایِفانهست دَرخور از برایِ خایِف ، آن
4
هر که تَرسَد ، مَر وَرا ایمِن کنندمَر ، دلِ تَرسَنده را ساکِن کنند
5
آنکه خَوفَش نیست چون گویی مَتَرس ؟درس چه دِهی ؟ نیست او مُحتاجِ درس
6
آن دلِ از جا رفته را دلشاد کردخاطِرِ ویرانَش را آباد کرد
7
بعد از آن گُفتَش سُخَن‌هایِ دَقیقوَز صِفاتِ پاکِ حَق ، «نِعمَ الرَّفیق»
8
وَز نَوازِش‌هایِ حَق ، اَبدال راتا بِدانَد او مَقام و حال را
9
حال ، چون جِلوه‌ست آن زیبا عَروسوین مَقام ، آن خَلوَت آمد با عَروس
10
جِلوه بیند شاه و غِیرِ شاه نیزوقتِ خَلوَت ، نیست جُز شاهِ عَزیز
11
جِلوه کرده عامّ و خاصّان را عَروسخَلوَت اَندَر شاه باشد با عَروس
12
هست بسیار اَهلِ حال از صوفیاننادِر است اَهلِ مَقام اَندَر میان
13
از مَنازِل‌هایِ جانَش یاد دادوَز سَفَرهایِ رَوانَش یاد داد
14
وَز زَمانی کَز زَمان ، خالی بُده‌ستوَز مَقامِ قُدس که اِجلالی بُده‌ست
15
وَز هَوایی کَاندَر او سیمُرغِ روحپیش از این دیده‌ست پَرواز و فُتوح
16
هر یکی پَروازَش از آفاق ، بیشوَز اُمید و نُهمَتِ مُشتاق ، بیش
17
چون عُمَر اَغیاررو را یار یافتجانِ او را طالِبِ اَسرار یافت
18
شِیخ ، کامِل بود و طالِب ، مُشتَهیمَرد ، چابُک بود و مَرکَب ، دَرگَهی
19
دید آن مُرشِد که او اِرشاد داشتتُخمِ پاک ، اَندَر زمینِ پاک کاشت
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت : آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر : فرستاده‌ای از سوی امپراتور روم به دیدار عمر، خلیفه دوم، فرستاده شد. او پس از طی کردن راه‌های دور و دراز و پرپیچ‌وخم، به سرزمین مسلمانان رسید و سراغ قصر و بارگاه خلیفه را گرفت. به او پاسخ دادند: «عمر قصری ندارد؛ قصر واقعی او روح روشن و پاک اوست و خودش در خانه‌ای بسیار ساده زندگی می‌کند. ای فرستاده، در حالی که پرده‌ای بر چشمانت افتاده و مانع دیدن حقیقت می‌شود، چگونه می‌خواهی قصر باطنی او را ببینی؟» فرستاده روم در جست‌وجوی عمر برآمد تا اینکه سرانجام زنی بادیه‌نشین به او گفت که عمر زیر سایه درخت خرمایی استراحت کرده است. فرستاده به آنجا نزدیک شد، اما دیگر نتوانست جلوتر برود؛ زیرا شکوه و هیبت عمر ناگهان دلش را فرا گرفته بود...
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات  1427 تا 1445

نام حکایت :  آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر

بخش : 3 از 8

بیت ۱: کرد خِدمَت مَر عُمَر را وَالسَّلام / گفت پِیغَمبَر : سَلام ، آنگَه کَلام

  • قافیه: وَالسَّلام / کَلام

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به حدیث نبوی: «السَّلَامُ قَبْلَ الْكَلَامِ»؛ نخست سلام کردن و سپس آغاز سخن).

  • معنی: فرستادهٔ روم به عمر ادای احترام و سلام کرد؛ چنان‌که پیامبر اکرم (ص) فرموده است: نخست سلام، و آن‌گاه آغاز سخن گفتن.

بیت ۲: پس عَلَیکَش گفت او را ، پیش خواند / ایمِنَش کرد و به پیشِ خود نِشاند

  • قافیه: خواند / نِشاند

  • ردیف: ندارد

  • معنی: پس عمر پاسخ سلامش را داد، او را به نزد خود فراخواند، از ترس و هراس امانش بخشید و در کنار خویش نشاند.

بیت ۳: «لا تَخافوا» هست نُزلِ خایِفان / هست دَرخور از برایِ خایِف ، آن

  • قافیه: خایِفان / خایِف آن

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به آیات قرآنی نظیر «لَا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا» در سوره فصلت)، استعاره مصرحه («نُزل» به معنی پیش‌غذا و هدیهٔ پذیرایی مهمان که به مژدهٔ ایمنی استعاره شده است).

  • معنی: مژدهٔ «نترسید» (لا تخافوا) همچون نخستین پیش‌غذای پذیرایی برای دل‌های ترسان و هراسان است، و چنین تسلایی دقیقاً شایستهٔ حال کسی است که بیمناک است.

بیت ۴: هر که تَرسَد ، مَر وَرا ایمِن کنند / مَر ، دلِ تَرسَنده را ساکِن کنند

  • قافیه: ایمِن / ساکِن

  • ردیف: کنند

  • معنی: رسم بر این است که هر کس دچار وحشت و نگرانی باشد، به او آرامش و امنیت می‌بخشند و دلِ بیمناک او را تسکین می‌دهند.

بیت ۵: آنکه خَوفَش نیست چون گویی مَتَرس ؟ / درس چه دِهی ؟ نیست او مُحتاجِ درس

  • قافیه: مَتَرس / دَرس

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استفهام انکاری («چون گویی مترس؟»، «درس چه دهی؟»).

  • معنی: به کسی که هیچ هراسی در دل ندارد چگونه می‌توان گفت «مترس»؟ به چنین کسی چه درسی می‌توان آموخت، در حالی که او اصلاً نیازی به آموختن این درس ندارد؟

بیت ۶: آن دلِ از جا رفته را دلشاد کرد / خاطِرِ ویرانَش را آباد کرد

  • قافیه: دلشاد / آباد

  • ردیف: کرد

  • آرایه: تضاد (ویران / آباد)، کنایه («دل از جا رفتن» کنایه از شدت وحشت و پریشانی خاطر).

  • معنی: عمر آن دلِ از جا کنده و پریشانِ فرستاده را آرامش و شادی بخشید، و خاطر ویران و آشفتهٔ او را آباد و استوار ساخت.

بیت ۷: بعد از آن گُفتَش سُخَن‌هایِ دَقیق / وَز صِفاتِ پاکِ حَق ، «نِعمَ الرَّفیق»

  • قافیه: دَقیق / الرَّفیق

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به آیه ۶۹ سوره نساء: «وَحَسُنَ أُولَٰئِكَ رَفِيقًا» و عبارت عربی «نِعْمَ الرَّفِيقُ»).

  • معنی: پس از آن، عمر نکات باریک و ژرف معنوی را برای او بازگفت و از صفات پاک پروردگاری سخن راند که بهترین یار و همراه بندگان است.

بیت ۸: وَز نَوازِش‌هایِ حَق ، اَبدال را / تا بِدانَد او مَقام و حال را

  • قافیه: اَبدال / حال

  • ردیف: را

  • معنی: و از لطف‌ها و عنایت‌های ویژهٔ پروردگار نسبت به اولیای خاص (ابدال) سخن گفت تا آن فرستاده تفاوت میان «مقام» و «حال» عرفانی را دریابد.

بیت ۹: حال ، چون جِلوه‌ست آن زیبا عَروس / وین مَقام ، آن خَلوَت آمد با عَروس

  • قافیه: زیبا / با

  • ردیف: عَروس

  • آرایه: تشبیه تمثیلی کلیدی (تشبیه «حال» عرفانی به لحظهٔ کوتاه جلوه‌گری عروس در جمع، و تشبیه «مقام» به خلوتِ دائم و هم‌نشینی با عروس).

  • معنی: حالِ عرفانی همانند جلوه‌گری کوتاه و گذرای یک عروس زیباست؛ اما مقام، هم‌نشینی پایدار و خلوت گزیدن همیشگی با آن عروس است.

بیت ۱۰: جِلوه بیند شاه و غِیرِ شاه نیز / وقتِ خَلوَت ، نیست جُز شاهِ عَزیز

  • قافیه: نیز / عزیز

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: ادامهٔ تمثیل عروس و پادشاه برای تبیین تمایز حال و مقام.

  • معنی: جلوه‌گری عروس را هم پادشاه می‌بیند و هم دیگر حاضران (بیگانگان)؛ اما در هنگام خلوت، جز آن پادشاه ارجمند و محبوب هیچ کس دیگری حضور ندارد.

بیت ۱۱: جِلوه کرده عامّ و خاصّان را عَروس / خَلوَت اَندَر شاه باشد با عَروس

  • قافیه: عامّ و خاصّان را / شاه باشد با

  • ردیف: عَروس

  • آرایه: تضاد (عامّ / خاصّان)، ادامهٔ تمثیل عرفانی.

  • معنی: عروسِ حقیقت برای همگان، چه عوام و چه خواص، جلوه‌ای می‌نماید (تجلی حال برای بسیاری رخ می‌دهد)؛ اما خلوت و وصال همیشگی تنها ویژهٔ پادشاه (سالک واصل) است.

بیت ۱۲: هست بسیار اَهلِ حال از صوفیان / نادِر است اَهلِ مَقام اَندَر میان

  • قافیه: صوفیان / میان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد مفهومی (بسیار بودن اهل حال در برابر نادر بودن اهل مقام).

  • معنی: در میان صوفیان و سالکان، کسانی که دچار «حال» (واردات گذرای قلبی) می‌شوند بسیارند؛ اما کسانی که به «مقام» (ثبات، تمکین و پایداری معنوی) رسیده باشند، بسیار کمیاب و نادرند.

بیت ۱۳: از مَنازِل‌هایِ جانَش یاد داد / وَز سَفَرهایِ رَوانَش یاد داد

  • قافیه: جان / رَوان

  • ردیف: ـَش یاد داد

  • معنی: عمر او را از منزلگاه‌های سیر و سلوک روحانی آگاه ساخت و سفرهای معنوی و عروج جان را به یادش آورد.

بیت ۱۴: وَز زَمانی کَز زَمان ، خالی بُده‌ست / وَز مَقامِ قُدس که اِجلالی بُده‌ست

  • قافیه: خالی / اِجلالی

  • ردیف: بُده‌ست

  • آرایه: تناقض‌نما یا پارادوکس («زمانی کز زمان خالی بده‌ست»؛ اشاره به ساحت بی‌زمانی و لاوقت در عالم قدس).

  • معنی: و از آن هنگام و ساحتی سخن گفت که از قید زمان و مکانِ مادی تهی بوده است (عالم ازل)، و از جایگاه قدسی که سرشار از شکوه و جلال الهی است.

بیت ۱۵: وَز هَوایی کَاندَر او سیمُرغِ روح / پیش از این دیده‌ست پَرواز و فُتوح

  • قافیه: روح / فُتوح

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: اضافه تشبیهی و استعاره («سیمرغِ روح»؛ تشبیه روح انسانی به سیمرغ بلندپرواز).

  • معنی: و از آن فضای قدسی و بیکرانی یاد کرد که سیمرغِ روح پیش از هبوط به این جهان خاکی، در آن اوج می‌گرفت و گشایش‌ها و پیروزی‌های معنوی را تجربه می‌کرد.

بیت ۱۶: هر یکی پَروازَش از آفاق ، بیش / وَز اُمید و نُهمَتِ مُشتاق ، بیش

  • قافیه: آفاق / مُشتاق

  • ردیف: بیش

  • آرایه: اغراق و تعالی معنوی (فراتر بودن پرواز روح از آفاق هستی و نهایت آرزوی مشتاقان).

  • معنی: هر یک از آن پروازهای روحانی، از پهنهٔ همهٔ افق‌ها و کرانه‌های هستی فراتر، و از نهایت امید، آرزو و همتِ دلدادگان نیز برتر و شکوهمندتر بود.

بیت ۱۷: چون عُمَر اَغیاررو را یار یافت / جانِ او را طالِبِ اَسرار یافت

  • قافیه: یار / اَسرار

  • ردیف: یافت

  • آرایه: تضاد (اغیار [بیگانه] / یار).

  • معنی: هنگامی که عمر آن فردِ به‌ظاهر بیگانه و بیگانه‌چهره را یار و همدلی صادق یافت، و دریافت که جان او حقیقتاً تشنهٔ شنیدن اسرار الهی است...

بیت ۱۸: شِیخ ، کامِل بود و طالِب ، مُشتَهی / مَرد ، چابُک بود و مَرکَب ، دَرگَهی

  • قافیه: مُشتَهی / دَرگَهی

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل و تشبیه (تشبیه مرشد به سوارکار چابک و سالکِ مستعد به مرکب نجیب و شاهانه).

  • معنی: ...پیر و راهنما (عمر) کامل و پخته بود و شاگرد و سالک (فرستاده) بسیار مشتاق و بااستعداد؛ سوارکار چالاک بود و مرکب نیز نجیب و شایستهٔ درگاه پادشاهان.

بیت ۱۹: دید آن مُرشِد که او اِرشاد داشت / تُخمِ پاک ، اَندَر زمینِ پاک کاشت

  • قافیه: اِرشاد داشت / پاک کاشت

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل («تخم پاک در زمین پاک کاشتن»؛ تشبیه آموزش حقایق ناب به بذر افشاندن در دلِ مستعد و پاکیزه).

  • معنی: آن راهنمای آگاه دریافت که فرستادهٔ روم قابلیت هدایت‌پذیری دارد؛ از این رو بذر پاک معرفت و حقیقت را در سرزمین مستعد و پاکیزهٔ جان او افشاند.

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید