جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
در سر آنکه من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوف

در سر آنکه من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوف

در سر آنکه من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوف
1
آن رَسول از خود بِشُد زین یک دو جامنِی رِسالَت یاد ماندَش نه پَیام
2
والِه اَندَر قُدرَتِ الله شدآن رَسول اینجا رسید و شاه شد
3
سِیل ، چون آمد به دریا ، بَحر گشتدانه چون آمد به مَزرَع ، کِشت شد
4
چون تَعَلُّق یافت نان با جانْوَرنانِ مُرده زِنده گشت و باخَبَر
5
موم و هیزُم ، چون فَدایِ نار شدذاتِ ظُلمانیِّ او اَنوار شد
6
سَنگِ سُرمه ، چونکه شد در دیدگانگشت بینانی ، شد آنجا دیدبان
7
ای خُنُک آن مَرد کَز خود رَسته شددر وُجودِ زِندهٔ پاینده شد
8
وای آن زِنده که با مُرده نِشَستمُرده گشت و زِندِگی از وی بِجَست
9
چونکه در قُرآنِ حَق بِگُریختبا رَوانِ اَنبیا آمیختی
10
هست قُرآن ، حال‌هایِ اَنبیاماهیانِ بَحرِ پاکِ کِبریا
11
وَر بِخوانی و ، نِه‌ای قُرآن‌پَذیراَنبیا و اَولیا را دیده گیر
12
وَر پَذیرایی ، چو بَرخوانی قَصَصمُرغِ جانَت تَنگ آیَد در قَفَص
13
مُرغ ، کو اَندَر قَفَص زِندانی استمی‌نَجویَد رَستَن از نادانی است
14
روح‌هایی کَز قَفَص‌ها رَسته‌انداَنبیایِ رَهبَرِ شایِسته‌اند
15
از بُرون ، آوازِشان آیَد زِ دینکه رَهِ رَستَن ، تو را این است این
16
ما به دین رَستیم ، زین تَنگین قَفَصجُز که این رَه نیست چارهٔ این قَفَص
17
خویش را رَنجور سازی ، زار زارتا تو را بیرون کُنَند از اِشتِهار
18
که اِشتِهارِ خَلق ، بَندِ مُحکَم استدر رَه ، این از بَندِ آهَن کِی کَم است ؟
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت : آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر : فرستاده‌ای از سوی امپراتور روم به دیدار عمر، خلیفه دوم، فرستاده شد. او پس از طی کردن راه‌های دور و دراز و پرپیچ‌وخم، به سرزمین مسلمانان رسید و سراغ قصر و بارگاه خلیفه را گرفت. به او پاسخ دادند: «عمر قصری ندارد؛ قصر واقعی او روح روشن و پاک اوست و خودش در خانه‌ای بسیار ساده زندگی می‌کند. ای فرستاده، در حالی که پرده‌ای بر چشمانت افتاده و مانع دیدن حقیقت می‌شود، چگونه می‌خواهی قصر باطنی او را ببینی؟» فرستاده روم در جست‌وجوی عمر برآمد تا اینکه سرانجام زنی بادیه‌نشین به او گفت که عمر زیر سایه درخت خرمایی استراحت کرده است. فرستاده به آنجا نزدیک شد، اما دیگر نتوانست جلوتر برود؛ زیرا شکوه و هیبت عمر ناگهان دلش را فرا گرفته بود... بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت : آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر : فرستاده‌ای از سوی امپراتور روم به دیدار عمر، خلیفه دوم، فرستاده شد. او پس از طی کردن راه‌های دور و دراز و پرپیچ‌وخم، به سرزمین مسلمانان رسید و سراغ قصر و بارگاه خلیفه را گرفت. به او پاسخ دادند: «عمر قصری ندارد؛ قصر واقعی او روح روشن و پاک اوست و خودش در خانه‌ای بسیار ساده زندگی می‌کند. ای فرستاده، در حالی که پرده‌ای بر چشمانت افتاده و مانع دیدن حقیقت می‌شود، چگونه می‌خواهی قصر باطنی او را ببینی؟» فرستاده روم در جست‌وجوی عمر برآمد تا اینکه سرانجام زنی بادیه‌نشین به او گفت که عمر زیر سایه درخت خرمایی استراحت کرده است. فرستاده به آنجا نزدیک شد، اما دیگر نتوانست جلوتر برود؛ زیرا شکوه و هیبت عمر ناگهان دلش را فرا گرفته بود...
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1529 تا 1546

نام حکایت :  آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر

بخش : 8 از 8

بیت ۱: آن رَسول از خود بِشُد زین یک دو جام / نِی رِسالَت یاد ماندَش نه پَیام

  • قافیه: جام / پَیام

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: استعاره مصرحه («یک دو جام» استعاره از چند سخن حکیمانه و روح‌بخش عمر که همچون باده مستی‌آور بود)، کنایه («از خود شدن» کنایه از بیخودی، فنای صفات بشری و وجد روحانی).

  • معنی: فرستادهٔ روم با نوشیدن همین یک دو جامِ معرفت از سخنان عمر، از خویشتن بیخود شد؛ به گونه‌ای که دیگر نه مأموریت سفارت به یادش ماند و نه پیام پادشاه روم.

بیت ۲: والِه اَندَر قُدرَتِ الله شد / آن رَسول اینجا رسید و شاه شد

  • قافیه: الله / شاه

  • ردیف: شد

  • معنی: او سرگشته و شیدای قدرت پروردگار گردید؛ به عنوان فرستاده و مأمور به این سرزمین آمد، اما با رسیدن به مقام معرفت، پادشاهِ اقلیم جان شد.

بیت ۳: سِیل ، چون آمد به دریا ، بَحر گشت / دانه چون آمد به مَزرَع ، کِشت شد

  • قافیه: بَحر گشت / کِشت شد (هم‌آوایی قافیه در وزن مثنوی)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل (فنای جزء در کل و رشد استعداد نهفته با پیوستن به اصل).

  • معنی: سیلابِ سرگردان هنگامی که به دریا پیوست، خود تبدیل به دریای بیکران شد؛ و دانهٔ کوچک چون در زمین کشتزار جای گرفت، به مزرعه‌ای پرمحصول مبدل گشت.

بیت ۴: چون تَعَلُّق یافت نان با جانْوَر / نانِ مُرده زِنده گشت و باخَبَر

  • قافیه: جانْوَر / باخَبَر

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (مُرده / زنده)، تمثیل استحاله (پیوستن جماد به موجود زنده و کسب حیات و آگاهی).

  • معنی: هنگامی که نان با وجودِ یک انسان یا جاندار درآمیخت و خورده شد، آن نانِ بی‌جان و مرده در کالبد او زنده گشت و به ساحت حیات و آگاهی راه یافت.

بیت ۵: موم و هیزُم ، چون فَدایِ نار شد / ذاتِ ظُلمانیِّ او اَنوار شد

  • قافیه: نار / اَنوار

  • ردیف: شد

  • آرایه: تضاد (ظُلمانی / انوار)، تمثیل فنا و بقا (سوختنِ هستیِ تیرهٔ موم و هیزم در آتش عشق و تبدیل شدن به نور).

  • معنی: موم و هیزم هنگامی که در آتش سوختند و فدا شدند، گوهر تیره و تاریکشان به روشنایی و انوار درخشان تبدیل گشت.

بیت ۶: سَنگِ سُرمه ، چونکه شد در دیدگان / گشت بینانی ، شد آنجا دیدبان (نکتهٔ نسخه: «بینانی» در متن ارسالی، در نسخ معتبر مثنوی به صورت «بینایی» ضبط شده است).

  • قافیه: دیدگان / دیدبان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل (تبدیل سنگ تیرهٔ سرمه به نور و قدرت بینایی پس از قرار گرفتن در چشم؛ تمثیل فنای سالک در چشم بصیرت ولیّ حق).

  • معنی: سنگ تیرهٔ سرمه هنگامی که در چشم کشیده شد، خود تبدیل به قوهٔ بینایی گشت و در جایگاه دیدهٔ انسان، دیده‌بان و نگهبان نگاه شد.

بیت ۷: ای خُنُک آن مَرد کَز خود رَسته شد / در وُجودِ زِندهٔ پاینده شد

  • قافیه: رَسته / پاینده

  • ردیف: شد

  • معنی: خوشا به حال آن انسانی که از بندِ خودیت و منیت رهایی یافت، و در هستیِ زنده و جاودانهٔ پروردگار فانی و ماندگار گشت.

بیت ۸: وای آن زِنده که با مُرده نِشَست / مُرده گشت و زِندِگی از وی بِجَست

  • قافیه: نِشَست / بِجَست

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (زنده / مُرده)، تقابل مفهومی با بیت قبل (تأثیر هم‌نشینی با دل‌مردگان غافل).

  • معنی: و افسوس بر آن انسان زنده و مستعدی که با دل‌مردگان و غافلان هم‌نشین شد؛ چرا که او نیز مرده‌دل گشت و حیات معنوی از وجودش رخت بربست.

بیت ۹: چونکه در قُرآنِ حَق بِگُریختی / با رَوانِ اَنبیا آمیختی (نکتهٔ نسخه: در متن ارسالی فعل به صورت «بگریخت» آمده که بر اساس قافیه و وزن به صورت «بگریختی» خوانده می‌شود).

  • قافیه: بِگُریختی / آمیختی

  • ردیف: ندارد

  • معنی: هنگامی که به قرآنِ خداوند پناه بردی و در آن غرق شدی، در حقیقت با روح و باطنِ پیامبران الهی درآمیخته و هم‌نفس گشته‌ای.

بیت ۱۰: هست قُرآن ، حال‌هایِ اَنبیا / ماهیانِ بَحرِ پاکِ کِبریا

  • قافیه: اَنبیا / کِبریا

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تشبیه بلیغ (تشبیه آیات و مضامین قرآن به احوال باطنی پیامبران، و تشبیه پیامبران به ماهیانِ دریای بیکران جلال الهی).

  • معنی: قرآن چیزی جز تجلی احوال و مقامات معنوی پیامبران نیست؛ پیامبرانی که همچون ماهیان شناور در دریای پاک و بیکران عظمت الهی‌اند.

بیت ۱۱: وَر بِخوانی و ، نِه‌ای قُرآن‌پَذیر / اَنبیا و اَولیا را دیده گیر

  • قافیه: قُرآن‌پَذیر / دیده گیر

  • ردیف: ندارد

  • معنی: و اگر قرآن را بخوانی اما دل تو پذیرای حقایق آن نباشد، در آن صورت حتی اگر پیامبران و اولیا را به چشم ظاهر دیده باشی، چنان بینگار که گویی هرگز ندیده‌ای.

بیت ۱۲: وَر پَذیرایی ، چو بَرخوانی قَصَص / مُرغِ جانَت تَنگ آیَد در قَفَص

  • قافیه: قَصَص / قَفَص

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: اضافه تشبیهی («مرغِ جان»؛ تشبیه روح به پرنده و تن به قفس).

  • معنی: اما اگر دلِ تو پذیرا و مستعد باشد، هنگامی که داستان‌های پیامبران را در قرآن می‌خوانی، پرندهٔ جانت در قفس تنگِ این جسم و جهان دلتنگ و بی‌تاب می‌شود.

بیت ۱۳: مُرغ ، کو اَندَر قَفَص زِندانی است / می‌نَجویَد رَستَن از نادانی است

  • قافیه: زِندانی / نادانی

  • ردیف: است

  • معنی: پرنده‌ای که درون قفس محبوس است، اگر در پی رهایی و پرواز نباشد، این بی‌تفاوتی تنها از روی ناآگاهی و نادانیِ اوست.

بیت ۱۴: روح‌هایی کَز قَفَص‌ها رَسته‌اند / اَنبیایِ رَهبَرِ شایِسته‌اند

  • قافیه: رَسته‌اند / شایِسته‌اند

  • ردیف: ندارد

  • معنی: ارواح پاک و آزاده‌ای که از قفس تن و تعلقات مادی رهایی یافته‌اند، همان پیامبران و راهنمایان شایستهٔ بشریت‌اند.

بیت ۱۵: از بُرون ، آوازِشان آیَد زِ دین / که رَهِ رَستَن ، تو را این است این

  • قافیه: دین / این (این است این)

  • ردیف: ندارد

  • معنی: از بیرون این قفس (عالم قدس و آزادی)، ندای هدایت و دین آنان به گوش می‌رسد که فریاد می‌زنند: راه رهایی و نجات تو همین است، همین!

بیت ۱۶: ما به دین رَستیم ، زین تَنگین قَفَص / جُز که این رَه نیست چارهٔ این قَفَص

  • قافیه: تَنگین قَفَص / این قَفَص

  • ردیف: قَفَص

  • معنی: ما نیز به وسیلهٔ همین آیین و سلوک معنوی از این قفس تنگِ دنیا رهایی یافتیم؛ و جز این راه، هیچ چارهٔ دیگری برای گشودن درِ این قفس وجود ندارد.

بیت ۱۷: خویش را رَنجور سازی ، زار زار / تا تو را بیرون کُنَند از اِشتِهار

  • قافیه: زار / اِشتِهار

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تمثیل و کنایه (اشاره به داستان طوطی و بازرگان که طوطی برای رهایی از قفس خود را به مردن و بیماری زد؛ کنایه از ترک شهرت و نام‌آوری دنیوی).

  • معنی: باید خود را در نگاه اهل دنیا ناتوان، بیمار و زار نشان دهی، تا تو را از بندِ شهرت و نام‌آوری بیرون بیندازند (و آزاد شوی).

بیت ۱۸: که اِشتِهارِ خَلق ، بَندِ مُحکَم است / در رَه ، این از بَندِ آهَن کِی کَم است ؟

  • قافیه: مُحکَم / کَم

  • ردیف: است

  • آرایه: تشبیه بلیغ (تشبیه شهرت و مقبولیت نزد مردم به زنجیر و بند محکم آهنین)، استفهام انکاری («از بند آهن کی کم است؟»).

  • معنی: زیرا شهرت و خوشایندِ مردم زنجیری بسیار محکم بر پای سالک است؛ و این قید و بند در راه سلوک معنوی، هرگز از زنجیر آهنین کمتر نیست!

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید