جلال‌الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بل...

جلال‌الدین محمد بلخی

مولانا

دنبال کننده 15

صفحه شخصی
 بیان صفت اجنحه طیور عقول الهی

بیان صفت اجنحه طیور عقول الهی

 بیان صفت اجنحه طیور عقول الهی
1
قِصّهٔ طوطیِّ جان ، زین سان بُوَدکو کَسی ، کو مَحرَمِ مُرغان بُوَد ؟
2
کو یکی مُرغی ، ضَعیفی بی‌گُناهوَاَندَرونِ او ، سُلَیمان با سِپاه ؟
3
چون بِنالَد زار ، بی شُکر و گِلهاُفتَد اَندَر هَفت گَردون ، غُلغُله
4
هَر دَمَش ، صَد نامه ، صَد پِیک از خُدایا رَبّی زو ، شَصت لَبَّیک از خُدا
5
زِلَّتِ او بِه زِ طاعَت نَزدِ حَقپیشِ کُفرَش ، جُمله ایمان‌ها خَلَق
6
هَر دَمی او را یکی مِعراجِ خاصّبَر سَرِ تاجَش نَهَد ، صَد تاجِ خاصّ
7
صورَتَش بَر خاک و جان ، بَر لامَکانلامَکانی فَوقِ وَهمِ سالِکان
8
لامَکانی نِی که در فَهم آیَدَتهَر دَمی در وِی ، خِیالی زایَدَت
9
بَل مَکان و لامَکان ، در حُکمِ اوستهَمچو در حُکمِ بِهِشتی ، چارجو
10
شَرحِ این کوتَه کُن و رُخ زین بِتابدَم مَزَن وَاللهُ اَعلَمُ بِالصَّواب
11
باز می‌گَردیم از این ای دوستانسویِ مُرغ و تاجِر و هِندوستان
12
مَردِ بازَرگان پَذیرُفت این پَیامکو رَسانَد سویِ جِنس از وِی سَلام
بر مبنای نسخه مُصَحَّحِ نیکلسون - نام حکایت :بازرگانی ، طوطی زیبا در قفس داشت . روزی برای تجارت ، آهنگ سفر به هندوستان کرد و پیش از رفتن ، همه اهل خانه را فراخواند و گفت : برای شما از این سفر چه ارمغانی آورم ؟ هر یک از بستگان چیزی درخواست کرد . وقتی نوبت به طوطی رسید بدو گفت : تو چه تحفه ای می خواهی ؟ طوطی گفت : وقتی که به هندوستان رسیدی و طوطیان همنوع مرا دیدی . حال مرا برای آنان بازگو کن و بگو که قضا و قدر مرا در زندان قفس افکنده و اینک از شما استمداد می جوید . آیا این رواست که شما خوش و خرم پرواز کنید و من ، مهجور و غمزده در کنج قفس باشم ؟ بازرگان به هندوستان رفت و
+
+
+

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر: رمل مسدّس محذوف

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1575 تا 1586

نام حکایت : بازرگان که طوطی او را پیغام داد به طوطیان

بخش : 2 از 13

بیت ۱: قِصّهٔ طوطیِّ جان ، زین سان بُوَد / کو کَسی ، کو مَحرَمِ مُرغان بُوَد ؟

  • قافیه: سان / مُرغان

  • ردیف: بُوَد

  • آرایه: اضافه استعاری («طوطیِ جان»؛ استعاره از روح سالک و عارف واصل در قفس تن)، تلمیح به زبان مرغان (منطق‌الطیر حضرت سلیمان و رازگویی اولیا).

  • معنی: داستانِ طوطیِ روح و باطنِ انسان این‌گونه شگفت‌انگیز است؛ اما کجاست آن همدل و رازدانی که زبانِ پرندگان قدسی (اولیای حق) را بفهمد و محرم اسرارشان باشد؟

بیت ۲: کو یکی مُرغی ، ضَعیفی بی‌گُناه / وَاَندَرونِ او ، سُلَیمان با سِپاه ؟

  • قافیه: بی‌گُناه / سِپاه

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تناقض‌نما و تضاد (جثهٔ ضعیف ظاهری در برابر وجودی که گنجایش سلطنت و سپاه سلیمان را در درون خود دارد).

  • معنی: کجاست آن پرندهٔ به‌ظاهر ناتوان و بی‌گناهی (عارف متواضع) که در درون جانش، شکوه و سلطنتِ حضرت سلیمان با تمامی لشکریانش جای گرفته است؟

بیت ۳: چون بِنالَد زار ، بی شُکر و گِله / اُفتَد اَندَر هَفت گَردون ، غُلغُله

  • قافیه: گِله / غُلغُله

  • ردیف: ندارد

  • معنی: هرگاه آن مرغ روحانی از سرِ سوز و اشتیاق، بی‌آنکه لب به شکوه بگشاید یا نیازی به شکر ظاهری داشته باشد، زار بنالد، از نالهٔ او هیاهو و غوغایی در هفت آسمان برپا می‌شود.

بیت ۴: هَر دَمَش ، صَد نامه ، صَد پِیک از خُدا / یا رَبّی زو ، شَصت لَبَّیک از خُدا

  • قافیه: پِیک / لَبَّیک

  • ردیف: از خدا

  • معنی: در هر نفس، صدها پیام و پیکِ رحمت از جانب پروردگار به سوی او می‌آید؛ و در ازای یک «یا رب» گفتنِ او، شصت پاسخِ اجابت و «لبیک» از درگاه خدا دریافت می‌دارد.

بیت ۵: زِلَّتِ او بِه زِ طاعَت نَزدِ حَق / پیشِ کُفرَش ، جُمله ایمان‌ها خَلَق

  • قافیه: حَق / خَلَق (کهنه و فرسوده)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد و پارادوکس عارفانه (برتر دانستن لغزش عاشقانهٔ عارف بر عبادت خشک زاهدان، و برتر شمردن کفرِ طریقتی او بر ایمان تقلیدی عوام).

  • معنی: لغزش و خطای آن عاشق صادق نزد پروردگار از عبادتِ خودبینانهٔ دیگران برتر است، و در برابرِ مستی و بی‌خودی او (کفر طریقت)، تمامی ایمان‌های ظاهری و سطحی مردم کهنه و فرسوده می‌نماید.

بیت ۶: هَر دَمی او را یکی مِعراجِ خاصّ / بَر سَرِ تاجَش نَهَد ، صَد تاجِ خاصّ

  • قافیه: خاصّ (تکرار واژه در جایگاه قافیه)

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: ایطا (تکرار قافیه)، کنایه («تاج بر سرِ تاج نهادن» کنایه از بخشیدن عزت مضاعف و رفعت معنوی بی‌پایان).

  • معنی: در هر لحظه برای او عروج و معراجی ویژه در ساحت قرب الهی رخ می‌دهد، و خداوند بر فراز تاج عزت او، صد تاجِ کرامت و افتخار دیگر می‌نهد.

بیت ۷: صورَتَش بَر خاک و جان ، بَر لامَکان / لامَکانی فَوقِ وَهمِ سالِکان

  • قافیه: لامَکان / سالِکان

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضاد (خاک / لامکان).

  • معنی: پیکر ظاهری او بر روی زمین خاکی است، اما روحش در ساحتِ بی‌نشانِ «لامکان» سیر می‌کند؛ لامکانی که حتی از مرز اندیشه و تصورِ سالکان راه نیز فراتر است.

بیت ۸: لامَکانی نِی که در فَهم آیَدَت / هَر دَمی در وِی ، خِیالی زایَدَت

  • قافیه: آیَدَت / زایَدَت

  • ردیف: ندارد

  • معنی: آن ساحت، لامکانی نیست که در قالب فهم و تصور ذهنی تو بگنجد تا هر لحظه پندار و خیال تازه‌ای دربارهٔ آن در ذهنت شکل بگیرد.

بیت ۹: بَل مَکان و لامَکان ، در حُکمِ اوست / هَمچو در حُکمِ بِهِشتی ، چارجو

  • قافیه: اوست / چارجو

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تشبیه و تلمیح (تشبیه مسخر بودن مکان و لامکان در برابر ارادهٔ انسان کامل به چهار جوی بهشتی [آب، شیر، عسل و شراب] که در اختیار بهشتیان است).

  • معنی: بلکه عالم مکان و لامکان هر دو تحت فرمان و تصرفِ روح او هستند؛ درست همان‌گونه که چهار نهرِ بهشتی در اختیار و فرمانِ اهل بهشت قرار دارند.

بیت ۱۰: شَرحِ این کوتَه کُن و رُخ زین بِتاب / دَم مَزَن وَاللهُ اَعلَمُ بِالصَّواب

  • قافیه: بِتاب / بِالصَّواب

  • ردیف: ندارد

  • آرایه: تضمین و تلمیح به عبارت عربی مشهور («وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِالصَّوَابِ»؛ و خداوند به حقیقت و درستی امور داناتر است).

  • معنی: بیان و توضیح این اسرار را کوتاه کن و روی از ادامهٔ آن بگردان؛ بیش از این سخن مگو که خداوند خود به حقیقتِ صواب داناتر است.

بیت ۱۱: باز می‌گَردیم از این ای دوستان / سویِ مُرغ و تاجِر و هِندوستان

  • قافیه: دوستان / هِندوستان

  • ردیف: ندارد

  • معنی: ای یاران، اکنون از این معارف ژرف بازمی‌گردیم و دوباره به دنبالهٔ داستان طوطی، بازرگان و سفر هندوستان می‌پردازیم.

بیت ۱۲: مَردِ بازَرگان پَذیرُفت این پَیام / کو رَسانَد سویِ جِنس از وِی سَلام

  • قافیه: پَیام / سَلام

  • ردیف: ندارد

  • معنی: مرد بازرگان این پیام را از طوطی پذیرفت تا در هندوستان، درود و پیغام او را به همنوعان و هم‌جنسانش برساند.

قسمت نظرات برای این شعر غیر فعال است.
خارج می‌شوید؟

برای خروج از سایت اطمینان دارید؟

برای دسترسی باید وارد شوید