ترجیح نهادن شیر ، جهد را بر توکل و تسلیم

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 908 تا 911

نام حکایت : نخچیران و شیر

بخش : ۴ از 34

بیت ۱: گفت: آری، گر توکل رهبر است / این سبب هم سنت پیغمبر است

• قافیه: رهبر / پیغمبر

• ردیف: است

• آرایه: تلمیح (اشاره به سیره و سنت رسول خدا در بهره‌گیری از اسباب زندگی در کنار توکل)، تقابل معنایی (توکل / سبب).

• معنی: شیر گفت: آری، سخن شما درست است که توکل راهنما و پیشواست، اما به‌کارگیری اسباب و وسایل طبیعی نیز راه و روش (سنت) پیامبر اکرم (ص) است.

بیت ۲: گفت پیغمبر به آواز بلند / با توکل زانوی اشتر ببند

• قافیه: بلند / ببند

• ردیف: ندارد

• آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به حدیث مشهور نبوی خطاب به مرد بادیه‌نشین: «اعْقِلْهَا وَتَوَکَّلْ»؛ پای شترت را ببند و سپس توکل کن)، جناس ناقص اختلافی (بلند / ببند).

• معنی: پیامبر با صدای رسا فرمود: همگام با توکل قلبی بر خداوند، زانوی شتر را نیز با طناب استوار ببند (تا از اسباب احتیاط و تلاش غافل نمانی).

بیت ۳: رمز الکاسب حبیب‌الله شنو / از توکل در سبب، کاهل مشو

• قافیه: شنو / مشو

• ردیف: ندارد

• آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به حدیث شریف نبوی: «الْکَاسِبُ حَبِیبُ اللَّهِ»؛ تلاش‌گر و اهل کسبِ حلال، محبوب پروردگار است)، جناس ناقص اختلافی (شنو / مشو)، تضاد مفهومی (تلاش و کسب / کاهلی).

• معنی: سرّ و حقیقت این کلام نبوی را بشنو که فرمود «کاسب و تلاش‌گر محبوب خداست»؛ و زنهار که به بهانهٔ توکل، در کاربستِ اسباب و کوشش، سستی و تنبلی پیشه سازی.

کلمات کلیدی لغت‌نامه دهخدا برای سئو