جلالالدین محمد بل...
مولانا
دنبال کننده 15
بیان تفسیر و هو معکم اینما کنتم
وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
بحر: رمل مسدّس محذوف
مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1509 تا 1514
نام حکایت : آمدن رسول روم تا امیرالمومنین (رض) و دیدن او ، کرامات عمر
بخش : 6 از 8
بیت ۱: بارِ دیگر ما به قِصّه آمدیم / ما از آن قِصّه بُرون خود ، کِی شدیم ؟
قافیه: آمدیم / شدیم
ردیف: ندارد
آرایه: استفهام انکاری و تجاهلالعارف («ما از آن قصه برون خود کی شدیم؟»؛ اشاره به وحدت داستان ظاهری با حقیقت باطنی که همواره در جریان است).
معنی: بار دیگر به روایت داستان بازگشتیم؛ اما به راستی ما کی از متن و حقیقت آن قصه بیرون رفته بودیم؟ (تمامی این حکمتها عینِ همان داستان است).
بیت ۲: گر به جَهل آییم ، آن زِندانِ اوست / وَر به عِلم آییم ، آن ایوانِ اوست
قافیه: زندان / ایوان
ردیف: ـِ اوست
آرایه: تضاد (جهل / علم، زندان / ایوان)، اضافه تشبیهی («زندان او» و «ایوان او»؛ تشبیه نادانی به زندان و آگاهی به بارگاه و ایوان پروردگار).
معنی: اگر به وادی نادانی و غفلت درافتیم، آنجا نیز زندان و محبس پروردگار است؛ و اگر به ساحت دانش و معرفت برسیم، آن هم بارگاه و ایوان جلال اوست.
بیت ۳: وَر به خواب آییم ، مَستانِ وِییم / وَر به بیداری ، به دَستانِ وِییم
قافیه: مَستان / دَستان
ردیف: ـِ وِییم
آرایه: تضاد (خواب / بیداری)، جناس ناقص اختلافی (مستان / دستان).
معنی: اگر در خواب غفلت یا رویا باشیم، سرمستانِ جام تقدیر او هستیم؛ و اگر در بیداری و هوشیاری به سر بریم، در چنگال مشیت و تدبیر شگفتانگیز او قرار داریم.
بیت ۴: وَر بِگِرییم ، اَبرِ پُر زَرقِ وِییم / وَر بِخَندیم ، آن زمان بَرقِ وِییم
قافیه: زَرق / بَرق
ردیف: ـِ وِییم
آرایه: تضاد (بگرییم / بخندیم)، تشبیه بلیغ («ابر پرزرق» استعاره و تشبیه انسان گریان به ابر بارنده و متلون، و انسان خندان به درخشش آذرخش و برق).
معنی: اگر اشک بریزیم و بگرییم، ابری سرشار از رنگ و نیرنگِ تقدیر او هستیم؛ و اگر بخندیم، در آن لحظه جلوهای از درخشش و برق ارادهٔ او به شمار میآییم.
بیت ۵: وَر به خَشم و جَنگ ، عَکسِ قَهرِ اوست / وَر به صُلح و عُذر ، عَکسِ مِهرِ اوست
قافیه: قَهر / مِهر
ردیف: ـِ اوست
آرایه: تضاد (خشم و جنگ / صلح و عذر، قهر / مهر)، اشاره به تجلی اسماء جلالیه و جمالیهٔ حق در احوال انسان.
معنی: اگر دچار خشم و ستیزه شویم، این حالت بازتابی از صفتِ قهر و جلال الهی است؛ و اگر به آشتی و پوزشخواهی روی آوریم، بازتابی از صفت مهر و جمال اوست.
بیت ۶: ما کیایم اَندَر جَهانِ پیچپیچ ؟ / چون اَلِف ، او خود چه دارَد ؟ هیچ هیچ
قافیه: پیچپیچ / هیچ
ردیف: ندارد
آرایه: تشبیه تمثیلی مشهور («چون الف»؛ حرف الف در خط فارسی بدون نقطه و مستقل است و به تنهایی هیچ داشتهای از خود ندارد و تنها در پیوند با حروف دیگر معنا مییابد).
معنی: ما در این جهان تو در تو و پرپیچوخم چه کارهایم و چه هویت مستقلی داریم؟ همانند حرفِ «الف» هستیم که به تنهایی هیچچیز از خود ندارد؛ هیچِ هیچ!