درخواست نخچیران از خرگوش سر اندیشه او را

مثنوی معنوی مولوی دفتر اول ابیات 1041 تا 1044

نام حکایت : نخچیران و شیر

بخش : ۱۶ از 34

بیت ۱: بعد از آن گفتند کای خرگوش چست / در میان آر آنچه در ادراک توست

• قافیه: چُست / توست

• ردیف: ندارد

• آرایه: کنایه («در میان آوردن» کنایه از آشکار ساختن، بازگو کردن و در میان نهادن راز).

• معنی: پس از آن، نخچیران گفتند: ای خرگوشِ چابک و زیرک! آنچه را که در فهم و اندیشه‌ات می‌گذرد آشکار ساز و با ما در میان بگذار.

بیت ۲: ای که با شیری تو درپیچیده ای / بازگو رایی که اندیشیده ای

• قافیه: درپیچیده / اندیشیده

• ردیف: ای

• آرایه: کنایه («با کسی درپیچیدن» کنایه از درافتادن، هماوردی و پنجه درافکندن با حریفی قدرتمند).

• معنی: ای کسی که جرئت کرده‌ای با شیری سهمگین دربیفتی و پنجه در پنجه او نهی، بگو چه تدبیر و چاره‌ای در سر پرورانده‌ای؟

بیت ۳: مشورت ، ادراک و هشیاری دهد / عقل ها ، مر عقل را یاری دهد

• قافیه: هشیاری / یاری

• ردیف: دهد

• آرایه: اشتقاق و جناس ناقص (هشیاری / یاری)، تکرار (عقل).

• معنی: هم‌فکری و رایزنی سبب فزونی آگاهی و بیداری خرد می‌شود؛ و پیوستن عقل‌های دیگر به یکدیگر، اندیشه و عقل آدمی را تقویت و یاری می‌بخشد.

بیت ۴: گفت پیغمبر : بکن ای رای زن / مشورت کالمستشار موتمن

• قافیه: رای‌زن / مؤتَمَن

• ردیف: ندارد

• آرایه: تضمین و تلمیح (اشاره به حدیث نبوی: «الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ»)، تلمیع (آوردن مصراع دوم به زبان عربی).

• معنی: پیامبر اکرم (ص) فرمود: ای اهل تدبیر و نظر، مشورت کن؛ چرا که کسی که با او رایزنی می‌شود، امین و مورد اعتماد است (و خیانت نمی‌ورزد).