معنی گل‌پایگان

[ گُ ] (اِخ) دهی است از دهستان رستم بخش فهلیان و ممسنی شهرستان کازرون واقع در ۴۷۰۰۰گزی شمال باختری فهلیان، کنار راه عمومی تنگ تامرادی. هوای آن گرم و دارای ۱۳۶ تن سکنه است. آب آن از چشمه و رودخانهٔ تنگ و محصول آن غلات و برنج است. شغل اهالی زراعت و راه آن مالرو است. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۷).[ گُ یِ ] (اِخ) یکی از شهرستانهای استان ششم خوزستان خلاصهٔ مشخصات آن بشرح زیر است: حدود: از شمال به شهرستان اراک، از جنوب به شهرستان اصفهان و فریدن، از خاور به بخش میمه شهرستان کاشان و از باختر به بخش الیگودرز از شهرستان بروجرد. هوای شهرستان نسبت به پستی و بلندیهایی که دارد متغیر است، بدین معنی که هوای قسمت های کوهستانی بخش مرکزی و بخش خوانسار سردسیر و قسمتهای جلگه ای معتدل است. سلسله جبال مرکزی ایران از این شهرستان میگذرد و جهت ارتفاعات از شمال باختر به جنوب خاوری است و مرتفعترین قسمت کوهها در جنوب شهرستان قرار گرفته و خطالرأس آنها حد طبیعی این شهرستان با شهرستان های فریدن و اصفهان است. مرتفعترین قله کوههای مذکور معروف به قله حاجی قارا به ارتفاع ۳۶۵۹ گز است. مهمترین رودخانهٔ شهرستان رودخانهٔ مشهور به قبله است که از کوههای جنوبی خوانسار و دره های دایی، دربند و دره دراز سرچشمه گرفته و پس از عبور از بخش خوانسار وارد بخش مرکزی گلپایگان میشود و رودخانهٔ دیگری به نام لعل بار یا اناربار نیز دارد که از کوههای بختیاری سرچشمه گرفته و اخیراً در نزدیکی قریهٔ اختخوان سد مهمی روی این رودخانه بنا شده. رودخانه مذکور پس از گذشتن از گلپایگان به رودخانهٔ لعل بار معروف قسمتی از قرای کنار رودخانهٔ شهرستان محلات و بخش دلیجان و بخش حومهٔ شهرستان قم را مشروب و در خاور شهرستان قم به مسیله منتهی میشود. طغیان آن مانند سایر رودهای کشور اواخر زمستان و اوایل بهار و موقع بارندگی است. محصول عمدهٔ شهرستان عبارت است از غلات، پنبه، حبوبات، میوه جات و لبنیات. شهر گلپایگان بوسیلهٔ راه شوسه از طریق خمین به قم، اراک و خوانسار مربوط است. این شهرستان از دو بخش مرکزی گلپایگان و بخش خوانسار تشکیل شده است. این شهر از چهار دهستان و ۱۰ آبادی تشکیل شده که جمعیت آن به اضافهٔ سکنهٔ شهر ۲۲۰۰۰ تن است. ۱- دهستان جلگه دارای ۱۸ آبادی که جمعیت آن به اضافهٔ سکنهٔ مرکز ده ۱۶۵۰۰ تن است. ۲- دهستان پشتکوه دارای ۹ آبادی که جمعیت آن به اضافهٔ سکنهٔ مرکز ده ۶۳۰۰ تن است. ۳- دهستان عربستان دارای ۸ آبادی که جمعیت آن به اضافهٔ سکنهٔ مرکز ده ۶۵۰۰ تن است. ۴- دهستان حومهٔ کنار رودخانه دارای ۲۴ آبادی به اضافهٔ سکنهٔ مرکز ده ۳۵۰۰ تن است و جمع ۶۹ آبادی ۵۴۸۰۰ تن. بخش خوانسار دارای ۱۴ آبادی و دارای ۱۲۰۰۰ نفر سکنه است. بنابر آمار فوق شهرستان گلپایگان از ۸۳ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل شده، جمعیت آن ۶۶۸۰۰ تن است. مذهب ساکنین بخش مسلمان و زبان مادری آنها فارسی است. شهر گلپایگان در ۱۰۶هزارگزی جنوب خاوری اراک و ۲۱۳هزارگزی جنوب باختری قم واقع و مختصات جغرافیائی آن بشرح زیر است. طول ۵۰ درجه و ۱۸ دقیقه و عرض ۳۳ درجه و ۲۶ دقیقه، اختلاف ساعت با تهران ۴ دقیقه و ۳۰ ثانیه است، یعنی وقتی طهران ساعت ۱۲ است گلپایگان ساعت ۱۱ و ۵۵ دقیقه و ۳۰ ثانیه است. ارتفاع شهر از سطح اقیانوس ۱۹۲۴ گز است. بنابراین ۷۲۴ متر از تهران و ۹۵۰ متر از قم مرتفعتر و به همین لحاظ هوای آن نیز از دو شهر مذکور سردتر است. شهر گلپایگان یکی از شهرهای قدیمی کشور بوده و دارای ابنیه و عمارات قدیمی از جمله مسجد و مناری از دوره سلاجقه است. بنای امامزاده ۱۷ تن و از دوره صفویه و کتیبه آن بنام امامقلی خان منقوش است. سکنهٔ شهر به اضافهٔ ۹ آبادی نزدیک در حدود ۲۲هزار تن است. این شهر یک دانشسرا، یک دبیرستان و شش باب دبستان دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۶). نام شهری است به عراق در میان اسپاهان و همدان و بانی آن همای چهره آزاد بنت بهمن درازدست پسر اسپندیار روئین تن بوده و آنرا چهرزادگان مینامیدند و جرفادقان معرب آن است. (آنندراج): تا بخت جاودان بتو داده ست فر و جاه گل پایگان بهشت کند فر و جاه تو. امیرمعزی (دیوان ص ۶۷۸).