معنی کاتب مسبحی

[ تِ بِ مُ سَ بْ بِ حی ی ] (اِخ) محمدبن ابی القاسم عبداللََّه یا عبداللََّه بن احمدبن اسماعیل بن عبدالعزیز کاتب حرانی الاصل مصری المولد ملقب به عزالملک و معروف به مسبحی و امیر مختار از فضلای نامدار و مشاهیر مورخین بود و در سال ۳۹۸ هـ . ق. بعمل کتابت حاکم بن عزیز از ملوک فاطمیه منصوب شد. سپس بحکومت بعضی از بلاد مصر رسید و محرم اسرار حاکم مذکور گردید و تشیع او از کتاب شذور الذهب غیره منقول است و با اینکه در زیّ لشکریان و اهل نظام بوده دارای کمالات و معارف بسیار و تألیفات مفیده میباشد: ۱ -الامثلةللدول المقبلة فی الحساب والنجوم. ۲ -تاریخ مصر که بسیار مبسوط و سیزده هزار ورق در دوازده مجلد و تمامی احوال مصر و خلفا و امرا و ملوک و ادبا و نیل و عجائب آن را حاوی است. ۳ -درک البغیة فی وصف الادیان والعبادات. ۴ -الراح والارتیاح. ۵ -الشجن والسکن فی اخبار اهل الهوی ۶ -الطعام والادام. ۷ -قصص الانبیاء و احوالهم. ۸ -مختارالاغانی. ۹ -المفاتحة والمناکحة فی انواع الجماع. ۱۰ -نوادرالاخبار و غرائب الآثار و غیرها. و وفات مسبحی در ماه ربیع الآخر چهارصد و بیستم هجرت واقع گردید و در ذریعه و روضات و چند جا از کشف الظنون نیز به همین سال تصریح کرده و در عنوان مفاتحة از کشف الظنون چهارصد و بیست و سیم و در عنوان امثله سیصد و نود و پنجم ضبط کرده و این آخری اشتباه است و بیست و سیم بودن نیز علاوه بر دیگران مخالف تصریحات عدیدهٔ خود کشف الظنون است و مدت عمر او نیز بنوشتهٔ روضات نود وسه سال بوده لیکن کلام قاموس الاعلام و عنوان امثله از ذریعه در پنجاه و پنج بودن عمرش صریح است. باری از سمعانی نقل شده که لفظ مسبحی بصیغهٔ فاعل از تسبیح منسوب به جد است (یعنی حرف سیم آن حرف «ب» ابجدی است) پس اینکه در قاموس الاعلام صاحب ترجمه را به مسیحی عنوان کرده که حرف سیم آن (ی) حطی باشد اشتباه محض و مخالف سمعانی و کتب تراجم است. (ریحانة الادب ج ۳ ص ۳۳۴ و ج ۴ ص ۱۸). و نیز رجوع شود به الذریعه و کشف الظنون و روضات الجنات ص ۷۱۷ و تاریخ ابن خلکان چ تهران ج ۲ ص ۹۴ و قاموس الاعلام ترکی ج ۶ ص ۴۲۸۵.