معنی پیرنه

[ رِ نِ ] (اِخ) نام سلسله جبالی میان مملکت فرانسه و اسپانیا تقریباً بطول ۴۳۰ هزار گز از پرپین یان تا باین . صاحب قاموس الاعلام ترکی آرد: پیرنه، یکی از بزرگترین سلاسل جبال اروپاست و در طرف شمال اسپانیول بین بحر سفید و اقیانوس اطلس از جهت مشرق بسوی مغرب ممتدست، و از دماغهٔ کرئوس واقع در بحرسفید تا دماغهٔ تورنیتانه واقع در انتهای شمال غربی اسپانیول و اقیانوس اطلس بطول هزاروهیجده کیلومتر کشیده شده و در بین «َ۳۰َ۵۵ْ۰» طول شرقی و «َ۵۰ْ۱۱» طول غربی است و از روی خط موهوم ْ۴۳ عرض شمالی عبور مینماید. این سلسلهٔ عظیمه طولاً به دو قسمت منقسم گردد و قسمت اصل در امتداد برزخ واسعی واقع میان اسپانیول و فرانسه کشیده شده است و حدود مرزهای این دو دولت را مشخص میکند، و پیرنهٔ اصلی بهمین قسمت اطلاق میشود و نام دیگرش پیرنهٔ فرانسه -اسپانیول میباشد. و قسمت دوم سلسلهٔ نامبرده قسمتی است که در داخل خاک اسپانیول امتداد یافته و بنام سلسلهٔ کانتابره و یا پیرنهٔ اسپانیول مشهور میباشد، این قسمت نیز بنوبهٔ خود بسه قسمت زیر منقسم میگردد: ۱ -جبال کانتابره ۲ -جبال آستوریا ۳ - جبال گالیچه. طول قسمت اصلی یعنی قسمتی که میان فرانسه و اسپانیول جایگیر شده است بحساب طیران مرغ به ۴۳۵ هزار گز و به انضمام پستی ها و بلندیها تقریباً به ۶۰۰ هزار گز میرسد و اگرچه این قسمت کوتاه تر است ولی بلندتر از دیگر قسمتها میباشد. دامنهٔ شمالی پیرنه اصلی واقع در اندرون فرانسه ساده و مسطح است و بالعکس دامنهٔ جنوبی واقع در کشور اسپانیا برجسته و پرتگاه میباشد و چند شعبه در این ناحیه احداث گردیده، و مرتفعترین قللش در خاک اسپانیول واقع است و خط تقسیم میاه که خطوط مرزی را تشکیل میکند در وسط سلسله واقع نگشته است و به اعتبار عرض از جبال پیرنه اسپانیول بشمار میرود و برعکس دامنهٔ شمال قسمت باقی مرتفع و پرتگاه است اما مائلهٔ جنوبی اش شکل سطح مائل را پدیدار و چند بازو بسوی دو خطهٔ قسطیله و لیون احداث مینماید و در انتهای غربی یعنی در خطهٔ گالیچه بچند بازو منشعب میشود و تا شمال پرتقال و مجرای نهر مینهو امتداد می یابد و مرتفعات بیش از ۲۷۰۰ گز آن در زمستان و تابستان با برف پوشیده میشود و بلندترین نقطه اش عبارت از کوه مالاته (یعنی ملعون) است در اواسط پیرنه که مرتفعترین قلهٔ آن به ۳۴۰۴ گز بالغ گردد، و قلل مرتفع واقع در این قسمت عبارت است از: ۱ -مونت پردو ۳۳۵۱ گز ۲ -وینیاله ۳۲۹۸ " ۳ -تایلون ۳۱۴۶ " ۴ -والیمار ۲۸۴۰ " ۵ -بیگوره ۲۸۷۸ " ۶ -اوسائو ۲۸۸۵ " ۷ -کانیگو ۲۷۸۵ " مرتفعترین نقاط پیرنه کانتابره در اواسط یعنی در خطهٔ آستوریا واقع گشته و قلل لوبریون و سردوی واقع در این جهت بیش از ۲۶۵۰ گز ارتفاع دارند و در اثر امتداد بسوی مشرق و مغرب پست تر شوند و در گالیچه قلل مرتفعتر از هزار گز بسیار کم است و ارتفاع اکثر بین ۶۰۰ و ۷۰۰ گز میباشد، و در طرف مشرق این قطعه قللی به ارتفاع حدود ۲۰۰۰ و ۲۵۰۰ گز دیده میشود و پاره ای از نقاط آن بسیار پست است. در سلسلهٔ اصلی پیرنه قریب ۶۰ گردنه وجود دارد و همگی آنسان مرتفعند که مانع احداث خط آهن میباشند و لذا دو خط آهنی که فرانسه و اسپانیول را بهم می پیوندند از دو طرف مشرق و مغرب این سلسله عبور مینماید. در سلسلهٔ اصلی پیرنه مانند سلسلهٔ آلپ دره های یخی بسیار توان دید ولی در سلسلهٔ کانتابره پیرنه فقط برفهای سرمدی خودنمائی میکند و نیز پیرنهٔ اصلی آبشارهای بسیار دارد و مشهورتر از همه آبشار گاوارنیاست که از ارتفاع ۴۰۵گزی فروریزد. در این قسمت جنگلهای بسیار هست و همچنین نهرها چه در جانب فرانسه و چه در طرف اسپانیول و اکثر انهاری که بفرانسه سرازیر میشوند بنهر گارن و بیشتر آبهائی که به اسپانیا سرازیر میشوند، بنهر ابره میریزند که بعداً اولی به اقیانوس اطلس، و دومی ببحر سفید منصب شود. اما پیرنهٔ کانتابره بادهای مرطوب اوقیانوس اطلس را جذب مینماید و از این رو بارانهای فراوان دارد و مخصوصاً آب مائلهٔ شمالی آن بسیار و هوایش معتدل و بهترین قطعه از اسپانیول است. در جبال پیرنه خرس و دیگر حیوانات شکاری بسیارست و نوع مخصوصی از اسب و سگ هم آنجاست و معادن آنجا نیز کم نیست: آهن، مس، سرب، قلع، نقره، شوره، نمک و غیره و آبهای معدنی فراوان دارد. اعراب اندلس سلسلهٔ پیرنه را «برنات» می نامیدند که صیغهٔ جمع از پیرنه میباشد.[ رِ نِ ] (اِخ) (... سفلی) نام ایالتی از فرانسه متشکل از بِآرن و ناوار علیا، دارای ۳ آرندیسمان و ۴۱ کانتون و ۵۶۰ کمون و ۴۱۵۷۹۷ تن سکنه. || (... علیا) نام ایالتی از فرانسه متشکل از بیگور و قسمتی از گاسکُنْی ، دارای ۳ آرندیسمان و ۲۶ کانتون و ۴۸۰ کمون و ۲۰۱۹۵۴ تن سکنه. || (... شرقی) نام ایالتی از فرانسه، دارای ۳ آرندیسمان و ۱۸ کانتون و ۲۳۴ کمون و ۲۲۸۷۷۶ تن سکنه. || (... آستوریک)کانتابرس.