معنی نظیری نیشابوری

[ نَ ریِ نَ ] (اِخ) محمدحسین نیشابوری ، متخلص به نظیری. از شعرای قرن دهم هجری قمری است، وی از موطن خویش نیشابور به اگرهٔ هندوستان رفت و مورد محبت عبدالرحیم خان خانان سپه سالار واقع شد و به معرفی او به دربار اکبر شاه راه یافت و سفری به مکه و مدینه کرد و راهزنان غارتش کردند، به هند بازآمد و بقیت عمر را در گجرات احمدآباد توطن گزید. و از راه مداحی امیران و شاهزادگان هندی به ثروت و مکنت رسید تا آنجا که یاء تخلص نظیری مشهدی را به ده هزار روپیه خرید، پس از وفات اکبر، جانشینش جهانگیر شاه او را نزد خویش خواند و گرامی داشت، وی در اواخر عمر ترک دنیا و مداحی شاهان کرد و عزلت گزید و گفت: چندی به غلط بتکده کردیم حرم را وقت است که از کعبه برآریم صنم را. و به تحصیل علوم دینی پرداخت و به سال ۱۰۲۳ هـ . ق. در احمدآباد گجرات درگذشت و در محلهٔ تاجپور مدفون گشت. دیوان وی در حدود ده هزار بیت است. وی زرگری می دانسته و به تجارت هم اشتغال داشته و در عین شاعری در عقیدت مذهبی خویش تعصبی داشته است. او راست: نوازشی ز کرم می کند محبت نیست توان شناختن از دوستی مدارا را. ترک شراب و شاهدم بیمار کرده ست ای طبیب صحت نخواهم یافتن تا نشکنم پرهیز را. گر روز حشر پرده ز رویش برافکند ایزد به روی بنده نیارد گناه را. * از کف نمی دهد دل آسان ربوده را دیدیم زور بازوی ناآزموده را من در پی رهائی و او در پی فریب بر سر گره زند گره ناگشوده را نتوان چشید قند مکرر وز آن لبان بتوان شنود تلخ مکررشنوده را تا منفعل ز رنجش بیجا نسازمش می آرم اعتراف گناه نبوده را. (از حاشیهٔ دکتر سادات ناصری بر آتشکدهٔ آذر ج ۲ صص ۷۱۱ -۷۲۳) (مجمع الفصحا چ مصفا ج ۴ ص ۱۰۱). نیز رجوع به فهرست کتابخانهٔ مدرسهٔ عالی سپه سالار ج ۲ ص ۶۹۰ و شعرالعجم چ تهران ج ۳ ص ۴۱ و تذکرهٔ حسینی ص ۳۵۰ و سروآزاد ص ۲۴ و روز روشن ص ۷۰۸ و شمع انجمن ص ۴۵۳ و نتایج الافکار ص ۷۱۳ و تذکرهٔ میخانه ص ۵۲۴ شود.