معنی نظامیه

[ نِ می یَ / یِ ] (اِخ) نام مدارسی است که به امر خواجه نظام الملک وزیر دانشمند و مقتدر دولت سلجوقیان، در قرن پنجم هجری قمری، در ولایات مهم قلمرو سلجوقی تأسیس شد، و ظاهراً نظامیه ها نخستین مدارسی بوده است که برای طلاب و دانشجویان آنها راتبه و شهریهٔ معین و مداومی مقرر شده است. این مدارس به صورت آموزشگاههای مرتب شبانه روزی مخصوص شافعی مذهبان اداره می شده و وسایل آسایش طلاب آنها از هر حیث فراهم بوده است. معروفترین نظامیه ها عبارت است از: ۱ -نظامیهٔ نیشابور، این مدرسه در اواخر نیمهٔ اول قرن پنجم هجری قمری به امر خواجه نظام الملک برای امام الحرمین ابوالمعالی عبدالملک بن عبداللََّه جوینی متوفی به سال ۴۸۷ هـ . ق. بنا شد و ابوالمعالی سی سال در آنجا به تدریس و خطابه و ذکر می پرداخت و روزانه سیصد مرد در آنجا به دانش آموزی جمع می شدند، از طلاب و دانش آموزان نامدار این مدرسه اند: امام محمد غزالی و اوحدالدین انوری ابیوردی. ۲ -نظامیهٔ بغداد، بنای این مدرسه در سال ۴۵۹ هـ . ق. پایان گرفت، نظام الملک برای ساختمان این مدرسه ۲۰۰۰۰۰ دینار از مال خود خرج کرد و موقوفات متعدد و پردرآمدی بدان تخصیص داد، در نظامیهٔ بغداد حجره هائی به سکونت طلاب اختصاص داشت و کتابخانهٔ معتبر آن از کتابهای ارجمند انباشته بود. در این دارالعلم بزرگ شش هزار تن دانشجو به تحصیل فقه و تفسیر و حدیث و نحو و لغت و ادبیات و فلسفه، اشتغال داشتند و به روایت ابن جبیر اندلسی که در سال ۵۸۰ هـ . ق. بغداد را سیاحت کرده است: «بغداد را نزدیک سی مدرسه است و بزرگترین و مشهورترین آنها نظامیه است» در آغاز تأسیس نظامیهٔ بغداد از امام شیخ ابواسحاق شیرازی دعوت شد تا در آنجا به تدریس پردازد و تا فرارسیدن وی امام ابونصر بغدادی، معروف به ابن صباغ بیست روزی بدین مهم پرداخت، امام غزالی نیز از مدرسان این دارالعلم بود. تولیت نظامیهٔ بغداد بعد از خواجه نظام الملک با فرزندان وی بود و این دانشگاه بزرگ مذهب شافعی تا قریب دو قرن بعد از ایجاد در اوج عظمت و اشتهار بود و از آن پس نیز با اینکه مدرسهٔ مستنصریه از شهرت و اعتبار آن کاسته بود، مدتها دایر بود. ۳ -نظامیهٔ بلخ، از اساتید معروف آن آدم بن اسدالهروی است و از شاگردان بنام آنجا رشید وطواط است. ۴ -نظامیهٔ بصره، به روایت مؤلف تجارب السلف این مدرسه که از نظامیهٔ بغداد نیکوتر و بزرگتر بوده است، در اواخر ایام المعتصم باللََّه خراب شد و از مصالح ساختمانی آن در شهر بصره مدرسهٔ دیگری به همین نام ساختند. ۵ -نظامیهٔ اصفهان، که خواجه ده هزار دینار از ضیاع و مستغلات خویش بر آن وقف کرده بود و آن را به نام صدرالدین خجندی مدرسهٔ صدریه هم نامیده اند. گذشته از اینها نظامیه هائی در مرو و موصل و هرات نیز به همت و امر خواجه تأسیس شده بوده است. (از تاریخ ادبیات در ایران دکتر صفا ج ۲ صص ۲۳۴ -۲۴۱). برای تحقیق بیشتر رجوع به مجلهٔ مهر سال ۲ شمارهٔ ۲ ص ۱۱۷ مقالهٔ مرحوم سعید نفیسی زیر عنوان نظامیه و مقدمهٔ جلال همائی بر غزالی نامه و وفیات الاعیان ج ۱ ص ۲۲۲ و ۴۰۷ و طبقات الشافعیه ج ۳ ص ۱۳۷ و ۲۵۲ به بعد و تجارب السلف ص ۲۶۹ و تاریخ تمدن اسلامی ج ۳ ص ۹۷ و دایرة المعارف اسلامی ج ۳ ص ۴۰۴ و رحلهٔ ابن جبیر چ مصر ص ۱۹۷ و حوادث الجامعه ص ۱۲۴ شود.[ نِ می یِ ] (اِخ) نام یکی از ایستگاههای راه آهن تهران -اهواز ضمیمهٔ بخش مرکزی شهرستان اهواز است، این ایستگاه در ۲۰هزارگزی شمال اهواز واقع است و ساکنین آن کارمندان راه آهن هستند. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۶ ص ۳۵۵).[ نِ می یِ ] (اِخ) دهی است از دهستان بالارخ بخش کدکن شهرستان تربت حیدریه. در ۳هزارگزی مشرق کدکن، در دامنهٔ معتدل هوائی واقع است و ۱۵۵ نفر سکنه دارد. آبش از قنات تأمین می شود. محصولش غلات و بنشن و پنبه و شغل اهالی زراعت و گله داری و کرباس بافی است. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۹ ص ۴۲۰).[ نَ ظْ ظا می یَ ] (اِخ) نام فرقه ای است از معتزله که پیروان ابراهیم نظام اند. رجوع به نظام ابراهیم شود.