معنی نحاس

[ نِ ] (اِ) پاره های چرمی که در میان تخت کفش میگذارند تا آب در آن نفوذ نکند. (ناظم الاطباء).[ نَ / نِ / نُ ] (ع اِ) مس. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (غیاث اللغات) (از اقرب الموارد) (مهذب الاسما) (مفاتیح). به فارسی مس نامند و نوعی که در معدن متکون می شود مس رست گویند و روی عبارت از اوست، و به عربی صفر و به یونانی طالیقون نامند و آن زرد و درخشنده است و نوعی که از گداختن سنگ خاص به هم رسد بعضی از آن مایل به زردی و اکثر آن سرخ می باشد و از نحاس مراد همین نوع است و چون آن را با عشر آن روی توتیا بگدازند زرد می شود و به فارسی برنج و به عربی صفر مصنوع گویند و چون صفر مخلوق قلیل الوجود است بنابرآن مصنوع آن را بدین اسم شایع کرده اند و چون مس را با قلعی بگدازند به فارسی سفیدروی و مفرغ نامند. (از تحفهٔ حکیم مومن): آتش دوزخ است ناقد خلق او شناسد ز سیم پاک نحاس.ناصرخسرو. از تو قیمت گرفت گفتهٔ من نه عجب زر شود ز مهر نحاس.مسعودسعد. وگر نقره اندوده باشد نحاس توان خرج کردن برِ ناشناس.سعدی. || روی گداخته. روئینه. (ترجمان علامهٔ جرجانی). || آتش. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || دود بی شعله. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). دود. (ترجمان علامهٔ جرجانی) (مهذب الاسما). دود بی شعلهٔ آتش. (غیاث اللغات). دخان. یحموم. دخ. || آنچه بیفتد از آهن و روی وقت کوفتن. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || طبیعت. (اقرب الموارد) (غیاث اللغات). طبع. (فرهنگ خطی). سرشت. (غیاث اللغات). || اصل مردم. (مهذب الاسما). اصل. (فرهنگ خطی) (غیاث اللغات). مبلغ اصل الشی ء. (اقرب الموارد).[ نَ حْ حا ] (ع ص) مسگر. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (مهذب الاسما) (دهار). صانع النحاس. (اقرب الموارد). این انتساب معاملهٔ مس و عمل مسگری و ساختن ظروف و مسینه آلات را رساند. (از سمعانی). || مس فروش. (از اقرب الموارد).[ نَ حْ حا ] (اِخ) ابوالمعالی اصفهانی. از شاعران و خطاطان عهد سلجوقی است. مدتی در دربار الب ارسلان و ملکشاه و برکیارق و سلطان محمد، شاهان سلجوقی خدمت کرد و سرانجام نزد المستظهرباللََّه عباسی رفت و به وزارت وی رسید، و به سال ۵۰۹ یا ۵۱۲ هـ . ق. درگذشت. از اشعار اوست: هوا به طبع لطیف تو نسبتی دارد از این سبب مدد جان خلق گشت هوا. هواست دشمنی تو وز این شود به بهشت هر آنکه نهی کند نفس خویش را ز هوا. (از ریحانةالادب ج ۵ ص ۱۷۵ از پیدایش خط و خطاطان). و نیز رجوع به ابوالمعالی (نحاس اصفهانی) و هفت اقلیم (اقلیم چهارم) و مجمع الفصحا ج ۱ ص ۷۸ و حواشی حدائق السحر ص ۱۱۸ و دستورالوزراء ص ۹۰ و المعجم ص ۳۰۳ و لباب ج ۲ ص ۲۲۸ و الذریعه ج ۹ ص ۴۹ و تاریخ ادبیات صفا ج ۲ ص ۶۰۰ شود.[ ] (اِخ) احمدبن ابراهیم بن محمد شافعی دمشقی دمیاطی، ملقب به محیی الدین. از فضلای قرن نهم هجری است. وی در فتنهٔ تیمور از دمشق به دمیاط رفت و به سال ۸۱۴ هـ . ق. درگذشت. از تألیفات اوست: ۱- تنبیه الغافلین عن اعمال الجاهلین، در بدع و امور مستحدثه ۲- مشارع الاشواق الی مصارع العشاق، در فضایل جهاد. (از ریحانةالادب ج ۴ ص ۱۷۷ از معجم المطبوعات ص ۱۸۴۸).[ ] (اِخ) احمدبن اسماعیل بن یونس مرادی مصری، مکنی به ابوجعفر و مشهور به نحاس و ابن النحاس و صفار. مفسر و نحوی و دانشمند قرن چهارم هجری و کثیرالتألیف است. از تألیفات اوست: ۱- ادب الکاتب ۲- الاشتقاق ۳- اعراب القرآن ۴- التفاحه، در نحو ۵- تفسیر ابیات سیبویه ۶- شرح المفضلیات ۸- طبقات الشعراء ۹- الکافی، در نحو ۱۰- معانی القرآن ۱۱- المقنع ۱۲- ناسخ الحدیث و منسوخه ۱۳- ناسخ القرآن و منسوخه. ۱۴- الوقف و الابتداء الصغیر ۱۵- الوقف و الابتداء الکبیر. وی به سال ۳۳۷ یا ۳۳۸ هـ . ق. در مصر درگذشت. (از ریحانةالادب ج ۴ ص ۱۷۷ از روضات الجنات ص ۶۰ و تاریخ ابن خلکان ج ۱ ص ۳۰ و آداب اللغة العربیة ج ۲ ص ۱۸۲ و معجم الادباء ج ۴ ص ۱۴۰).