معنی نجم‌الدین رازی

[ نَ مُدْ دی نِ ] (اِخ) (شیخ...) عبداللََّه بن محمد، مکنی به ابوبکر و معروف به شیخ نجم الدین دایه و شیخ نجم الدین رازی. از عرفای بزرگ قرن هفتم هجری و از شاگردان شیخ نجم الدین کبری است. وی به سال ۶۱۷ هـ . ق. پس از واقعهٔ قتل استادش نجم الدین کبری به هنگام حملهٔ تاتار به خراسان از خوارزم فرار کرد و به همدان آمد و چون لشکریان مغول رو به سوی همدان نهادند، به ناچار در سال ۶۱۸ شیخ به ترک همدان گفته رخت عزیمت به اردبیل کشید تا «مسکن در دیاری سازد که در او اهل سنت و جماعت باشند و از آفت بدعت و تعصب هوی پاک بود»، اما امامت وی در اردبیل نیز دیری نپائید و در همان سال روانهٔ بلاد روم شد و در قیساریهٔ روم به خدمت سلطان علاءالدوله کیقباد سلجوقی رسید و از آن پس در حمایت وی قرار و آرام یافت، و به پاس انعام سلطان به سال ۶۲۰ در شهر سیواس کتاب مرصادالعباد را در مباحث عرفانی سیر و سلوک و مبدأ و معاد به فارسی به نام علاءالدوله تصنیف کرد. شیخ بقیت عمر را به فراغت و امنیت در بلاد روم و در مصاحبت عارفانی چون صدرالدین قونیوی و جلال الدین مولوی گذرانید و سرانجام به سال ۶۴۵ هـ . ق. وفات یافت. (از تاریخ مغول تألیف عباس اقبال ص ۴۹). این رباعی را مؤلف مجالس النفایس به نام او ثبت کرده است: عشقت که دوای جان هر دل ریش است زَاندازهٔ هر هوس پرستی بیش است چیزی است که از ازل مرا در دل بود کاری است که تا ابد مرا در پیش است. و نیز رجوع به مجالس العشاق ص ۱۱۰ و روضات الجنات ص ۲۴۸ و مجالس النفایس ص ۳۲۰ و ریاض السیاحه ۲۷۵ و سبک شناسی ج ۳ ص ۲۰ و ریاض العارفین ص ۱۴۸ و صبح گلشن ۵۰۷ و ریحانةالادب ج ۴ ص ۱۶۷ و هفت اقلیم (ذیل اقلیم چهارم) شود.