معنی نائب‌الصدر

[ ءِ بُصْ صَ ] (اِخ) حاجی محمد معصوم علیشاه شیرازی نایب الصدر و حاج زین العابدین رحمت علیشاه. رجوع به نایب الصدر شود.[ ءِ بُصْ صَ ] (اِخ) صدرالدین تبریزی محمدبن محمدرضا مشهور به نائب الصدر تبریز، مؤلف «فرهنگ عباسی» است. در کتاب دانشمندان آذربایجان آمده است: نائب الصدر خلف محمدرضا المدعو به صدرالدین تبریزی بوده کتاب لغتی در تاریخ ۱۲۲۵ هـ . ق. برای عباس میرزا نائب السلطنه بعنوان فرهنگ عباسی تألیف کرده. (دانشمندان آذربایجان ص ۳۷۰). مؤلف فهرست کتب خطی مدرسهٔ سپهسالار زیر عنوان «فرهنگ عباسی» با نقل عبارت بالا می نویسد: «و در ص ۲۲۸ همان کتاب [ دانشمندان آذربایجان ] بنقل از نگارستان دارا گوید، صدرالدین محمد تبریزی خلف ملاّرضا قاضی عسکر متخلص به شفاء تبریزی است در علوم شرعیه و فنون ادبیّه و لغت عرب ید طولائی داشت و تحصیل علم و ادب را اول در خدمت والدماجد و بعد از آن در عتبات عالیات از آقای سیدمهدی بروجردی و آقا سیدعلی مجتهد و سایر مجتهدین عظام کرده و در اطلاع از مسائل شرعیه و آگاهی از فنون ادبیه بی نظیر است و طبعی موزون دارد و نظم و نثری با حلاوت به لغت پارسی و عربی دارد و له: انیس الصب فی الحب العناء فلیس عن العناء له الغناء. و نیز آقای تربیت در ص ۱۸۹ [ کتاب دانشمندان آذربایجان ] در ذیل شفا- ملارضا، پدر مرد نامبردهٔ بالا گوید: در حوالی سنهٔ ۱۲۰۸ به رحمت ایزدی پیوسته است، و میدانیم که وفات آقای سیدمهدی بروجردی (بحرالعلوم) به سال ۱۲۱۲ و وفات آقا سیدعلی (صاحب ریاضی) به سال ۱۲۳۱ بوده است بنابراین معلوم میشود از علماء قرن سیزدهم هجری بوده و از تصریح خود مؤلف فرهنگ عباسی در دیباچه میدانیم که به سال ۱۲۲۵ شروع به تألیف این کتاب نموده و از اطلاع بر اینکه صدرالدین محمدبن ملارضای مذکور در لغت ید طولائی داشته و در اطلاع از مسائل شرعیه بی نظیر است، گمان نزدیک به یقین پیدا می کنیم که مؤلف این فرهنگ [ فرهنگ عباسی ] همین صدرالدین محمدبن ملارضا میباشد و مؤلف نگارستان از این فرهنگ وی خبر نداشته که در کتاب خود آن را یاد نکرده و یا تألیف کتاب او پیش از این فرهنگ بوده است. (فهرست کتابخانهٔ مدرسهٔ عالی سپه سالار ج ۲ صص ۲۲۴-۲۲۵).