معنی مشهد

[ مَ هَ ] (ع اِ) جای حاضر آمدن‌ مردمان. (منتهی الارب) (آنندراج). جای‌ حاضر شدن. (غياث). جای گرد آمدن. ج، مَشاهِد. (مهذب الاسماء). محضر مردم. (از اقرب الموارد). محضر. محضر مردمان و مجمع آنان. جای حضور مردم. ج، مشاهد. (يادداشت مؤلف). || حضور. پيش. مقابل. پيشگاه. پيش رو. پيش چشم‌: اين جواب‌ به مشهد من که عبدالغفارم داد. (تاريخ بيهقی‌ چ اديب ص‌127). مأمون را گفت: نذر کرده‌ بودی به مشهد من... وليعهد از علويان کنی. (تاريخ بيهقی ايضاً ص‌135). در خواهد تا آن‌ شرطها و سوگندان را که در عهدنامه نبشته‌ آمده است بتمامی بر زبان براند به مشهد حاضران. (تاريخ بيهقی ايضاً ص‌212). وقت‌ بستن عهد با خانيان آنچه رود به مشهد وی‌ باشد. (تاريخ بيهقی ايضاً ص‌684). || جای اثبات دعوی به مهر و گواهی‌ اهالی. (منتهی الارب) (آنندراج). || شهادتگاه و قبرستان شهيدان. (غياث) (آنندراج). جای استشهاد شهيد. (از اقرب‌ الموارد). آنجا که شهيدی شهيد شده است. شهادت‌گاه. شهادت‌جای. مقبره. گورگاه. تربت. قبر. گور. روضه. محل شهادت. ج، مشاهد. (يادداشت مؤلف): رسيده آفت نشبيل او به هر کامی‌ نهاده کشتهٔ آسيب او به هر مشهد.منجيک. از آن جمله آنکه مشهد علی‌بن موسی الرضا (ع)... آبادان کرده بود سوری در آن زيادتهای‌ بسيار فرموده بود. (تاريخ بيهقی چ اديب‌ ص‌420). و او را هم در پهلوی هارون‌الرشيد دفن کردند. و آنجا مشهد است. (مجمل‌ التواريخ و القصص ص‌352). از کشتگان زنده زآن سو هزار مشهد وز ساکنان ره‌رو زين سو هزار معشر۲. خاقانی (ديوان چ سجادی ص‌188). پس به کوفه مشهد پاک اميرالنحل را همچو جيش نحل جوش انسی و جان ديده‌اند. خاقانی. بر تربت هر دو زار ناليد در مشهد هر دو روی ماليد.نظامی. نهاد آن مهد را بر دوش شاهان‌ به مشهد برد وقت صبحگاهان.نظامی. مضی احمدبن فارس فی صفر سنه 395 بالری و دفن بها مقابل مشهد قاضی‌القضاه ابی‌الحسن علی‌بن عبدالعزيز. (معجم‌الادباء ج‌2 ص‌12). عضدالدوله در بغداد در سنهٔ... به‌ صرع درگذشت و به مشهد اميرالمؤمنين علی‌ رضی‌اللََّه‌عنه مدفون شد. (تاريخ گزيده‌ ص‌422). - مشهد حائری؛ روضهٔ حضرت امام‌ حسين عليه‌السلام‌: ... گور حسين‌بن علی‌ المرتضی سبط رسول‌اللََّه (ص) را خراب کرد چنانکه زمين را شخم زدند و مردم را از زيارت کردن و مجاور شدن منع نمودند و آب‌ در صحرا افکندند تا گور بکلی باطل گردد چندانکه گور بود آب بازايستاد و بدانجا نرسيد، بدين سبب او را مشهد حائری‌ خواندند. (تاريخ گزيده ص‌324).[ مُ هَ ] (ع ص) کشته‌شده بی قصاص و ديت. (منتهی الارب) (آنندراج). کشته‌شده در راه خدا. (اقرب الموارد).[ مُ هِ ] (ع ص) زن که شوی او حاضر باشد نزد او، خلاف مغيبه. (منتهی الارب) (مهذب‌الأسماء) (آنندراج) (از اقرب الموارد).[ مَ هَ ] (اِخ) نام شهری در ايران که به‌ زمان قديم آن را طوس ميگفتند. چون مزار شريف حضرت علی‌بن موسی الرضا عليه‌السلام در آن شهر واقع است لهذا مشهد مقدس گويند. (آنندراج) (غياث). شهر مشهد مرکز استان خراسان است و در جلگه‌ای بين‌ دو رشته‌کوه بينالود و هزارمسجد واقع شده‌ است. از سطح دريا 1010 گز ارتفاع دارد. طول آن 59 درجه و 35 دقيقه (نسبت به‌ نصف‌النهار گرينويچ) و عرض آن 36 درجه و 16 دقيقه است. فاصلهٔ مشهد از تهران به خط مستقيم 714 هزار گز و از راه شوسه 913 هزار گز است. جمعيت شهر مشهد مطابق‌ سرشماری سال 1345 بالغ بر 410000 تن‌ ميباشد که با محاسبهٔ حومه و توابع آن‌ 700000 تن ميشود. شهرستان مشهد تا آغاز قرن سوم هجری اهميتی نداشته و بجای شهر مشهد قريه‌ای وجود داشته بنام سناباد از توابع‌ طوس، و طوس در آن موقع ناحيه‌ای بوده‌ است مشتمل بر چندين آبادی از قبيل توران، نوغان، بروغن، رادکان و سناباد که در سال‌ 202 هـ . ق. حضرت رضا عليه‌السلام پس از شهادت به دست مأمون در آن محل مدفون‌ گرديد و بعد از آن تاريخ اين محل بنام مشهد موسوم و به مرور زمان بر وسعت آن افزوده‌ شد، بويژه در زمان پادشاهان صفوی، مانند شاه طهماسب که همت به آبادی مشهد گماشت و عمارات و ابنيهٔ آنجا رو به فزونی‌ نهاد، و بالنتيجه باعث تنزل طوس گرديد. و اهالی آن محل نيز به مشهد نقل‌مکان کرده‌ بدين ترتيب صورت شهری به خود گرفت. شاهان ديگر صفوی هم مثل شاه‌عباس اول و ثانی و شاه سلطان حسين در ابنيهٔ شريفهٔ حضرت رضا عليه‌السلام اهتمام فراوانی‌ نموده و بر وسعت آن افزودند. از بناهای مهم‌ شهر مشهد، بارگاه قدس حضرت رضا عليه‌السلام ميباشد که يکی از مهمترين‌ بناهای عالم اسلامی است، و از لحاظ اهميت‌ مذهبی و توجه مردم ايران در قرون پيش‌ پيوسته هنرمندان و صنعتگران آن زمان‌ شاهکارهای مختلفی در آن بارگاه مقدس به‌ يادگار گذاشته‌اند. حرم مطهر حضرت رضا عليه‌السلام در وسط شهر واقع و مساحت‌ داخلی حرم صد گز مربع و ارتفاع گنبد آن‌ تقريباً 45 گز است. در اطراف حرم بناها و شبستانهای زيبا و متعددی موجود است و نيز اطراف اين شبستانها بناهای ديگری مانند صحن عتيق در قسمت شمالی و صحن جديد در قسمت خاوری و موزه در قسمت جنوب‌ خاوری و مسجد گوهرشاد در جنوب حرم‌ برپا شده است. ساختمان قبهٔ مطهر چهار مرتبه و به دست چهار بانی ساخته شده است. اولين بنا قبهٔ هارونی است که به امر عبداللََّه‌ مأمون بنا شده. اين قبه پس از چندی خراب و دومرتبه به امر سلطان محمود پسر ناصرالدين‌ سبکتکين بارگاهی ساخته شد، ولی اين بنا هم‌ بر اثر تجاوزات قبايل ويران گرديد. در وهلهٔ سوم سلطان سنجر سلجوقی به ساختن اين بنا مبادرت نمود ولی طولی نکشيد که بنای سوم‌ هم در فتنهٔ چنگيز و مغول ويران شد و بنای‌ چهارم که اکنون هم برقرار است از سلطان‌ الجايتو بهادرخان است. شاه طهماسب صفوی‌ گنبد مطهر و منارهٔ آن را با روپوش طلا تذهيب نمود. بعلاوه صحن عتيق از بناهای‌ همين سلطان ميباشد. شاه‌عباس و ساير سلاطين صفوی نيز در آبادی صحن عتيق و ساير بناهای آستانه به نوبهٔ خود اقداماتی‌ کرده‌اند و نادرشاه افشار نيز مناره‌ای شبيه به‌ {P(1) -مشوی بدين معانی در يادداشتهای مرحوم‌دهخدا به تشديد ياء ضبط شده است. و رجوع به مشويه شود. P}{P(2) -ن‌ل: مشعر. P}&{$20979$}منارهٔ شاه طهماسب در مقابل آن ساخت. صحن جديد به دستور فتحعليشاه قاجار ساخته شده است. بطورکلی داخل حرم مطهر بنايی است به شکل مربع که طول و عرض آن‌ ده گز و روی آن گنبد واقع شده که از خارج با طلا پوشيده شده و از داخل آئينه‌کاری است. ديوار حرم از کاشی‌هايی ساخته شده است که‌ از لحاظ زيبايی و تناسب کم‌نظير است و روی‌ آن خطوطی برجسته ترسيم گرديده و برخی‌ از خشتها نيز مسدس و سفيد است که آيات‌ قرآن و احاديث با خطوط طلا بر آنها نقش‌ شده. در روی تمام ديوارها و اطراف صحن و مسجد گوهرشاد و گلدسته‌ها همه جا کاشی‌های ممتاز به کار رفته که بر رونق و زيبايی اين بناهای تاريخی افزوده است. ديگر از ساختمانهای مهم و مقدس مشهد، مسجد گوهرشاد است که يکی از مساجد معتبر اسلامی است. اين مسجد در قسمت‌ جنوبی بارگاه حضرت رضا عليه‌السلام و متصل به آن واقع شده است. بانی اين مسجد بانو گوهرشادآغا همسر ميرزا شاهرخ پسر تيمور گورکانی است. اين مسجد در زيبائی و استحکام و ظرافت هنری به حد کمال ميباشد بطوريکه نظير آن کمتر ديده شده است. طول‌ مسجد گوهرشاد 85 گز و عرض آن 48 گز است. ايوان جنوبی آن دارای گنبد بسيار عالی‌ است که دو گلدستهٔ بلند در طرفين ايوان بنا شده است. طول ايوان 34 گز و عرض آن 12 گز و ارتفاع آن 20 گز است. اين ايوان دارای‌ گنبدی است که ارتفاع آن 41 گز است. بيشتر اهميت شهر مشهد بواسطهٔ موقعيت زيارتی‌ آن است که دائماً گروه‌گروه مردم ايران و ممالک اسلامی برای زيارت به اين شهر رو می‌آورند و از طرفی چون اين شهر مرکز استان خراسان است دارای موقعيت سياسی و بازرگانی و اقتصادی مهم ميباشد. شهر مشهد، مرکز بازرگانی مشرق ايران و مخصوصاً قاليهای خراسان است و در آن اغلب‌ محصولات و انواع ميوه به فراوانی يافت‌ ميشود. شهر مشهد دارای دو کارخانهٔ به‌نسبت‌ مهم است که يکی کارخانهٔ قند آبکوه در سه‌هزارگزی شهر و ديگری کارخانهٔ نخريسی‌ و نساجی و کارخانهٔ چرم‌سازی خسروی‌ است. علاوه بر اين کارخانه‌های ديگر نيز مانند کارخانه‌های برق و غيره در اين شهر موجود است. (از فرهنگ جغرافيائی ايران‌ ج‌9).[ مَ هَ ] (اِخ) دهی از دهستان حبله‌رود است که در بخش فيروزکوه شهرستان دماوند واقع است و 300 تن سکنه دارد. (از فرهنگ‌ جغرافيائی ايران ج‌1).[ مَ هَ ] (اِخ) دهی از دهستان خرقان‌ غربی است که در بخش آوج شهرستان قزوين‌ قرار گرفته و 236 تن سکنه دارد. (از فرهنگ‌ جغرافيائی ايران ج‌1).