معنی مرکبات

[ مُ رَکْ کَ ] (ع اِ) جِ مرکبة. مرکبه : و انواع امراض و صنوف مزاجات و مرکبات و غیر آن ثبت گردانید. (سندبادنامه ص ۶۵). و او را... و مالک مرکبات سفلی کرد. (سندبادنامه ص ۳). - مرکبات امتزاجیه و غیرامتزاجیه؛ مرکبات امتزاجیه از یازده تا نوزده و غیرامتزاجیه از بیست و یک تا نودونه باشد. (از آنندراج). رجوع به مرکب شود. || جِ مرکب، نوع درختان گرمسیری که برگهای شکننده و لغزان و میوه های ترش یا ملس یا شیرین دارد و برگهای آن در زمستان نیز بر درخت ماند. نوعی درختان که خزان نکنند و میوه های شیرین و ترش و معطر دارند. (یادداشت مرحوم دهخدا). مرکبات در نواحی گرمسیر و مرطوب عمل می آید، در ایران مخصوصاً در سواحل بحر خزر و در بعضی نقاط جنوب است. سابقاً در گیلان و مازندران مرکبات زیاد بود ولی به تدریج رو به نقصان گذارده است طریقهٔ کاشتن آن بوسیلهٔ تخم و یا بواسطهٔ نهال ریشه دار است. در سال سوم درخت مرکبات را برای خوبی جنس و طول عمر پیوند میزنند و برای حمل میوهٔ آن به نواحی دوردست معمولاً آنها را زودتر می چینند. (از جغرافیای اقتصادی کیهان). برخی از انواع مرکبات ایران عبارتند از: بادرنگ. بارپوست. بالنگ. بکرائی. پاتاوی. (پتابی، پتاوی). پرتقال. ترشاب. ترشه. ترنج. توسرخ. دارابی. سلطان المرکبات. عباسی. فتابی. فتاوی. لیموی آب. لیموی ترش. لیموی ژاپنی. لیموی شیرین. لیموی عمانی. نارنج. نارنگی. نافه. و رجوع به مرکب شود. || در اصطلاح فلسفی، موالید ثلاث را مرکبات گویند در مقابل بسائط که عقول و نفوس و هریک از عناصر هستند. (از فرهنگ علوم عقلی). و رجوع به مرکب و مرکبه شود. - مرکبات خارجیه؛ مرکباتی است که اجزاء ترکیب کنندهٔ آن در خارج موجود باشد مانند ترکیب جسم از ماده و صورت و غیره. ( شفا ج ۲ ص ۱۱۵، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات طبیعی؛ موالید ثلاث است و آنچه بالطبع ترکیب یافته باشد. (اسفار، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات عقلی؛ اموری است که با تعقل و تحلیل عقلی منحل به اجزائی شوند و وجود خارجی آنها در ظرف خارج منحل به اجزائی نگردد، مانند نوع که در عقل منحل به دو جزء ذاتی می شود که جنس و فصل باشد ولکن در خارج یک امر است مقابل مرکبات عینیه. (شفا و اسفار، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات عنصری؛ موالید ثلاث است. (مصنفات، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات عینیه؛ مرکبات خارجی است. (اسفار، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات قابسه؛ مرکبات جسمانی است مانند موالید. (مصنفات، از فرهنگ علوم عقلی). - مرکبات کلیه؛ مرکبات بر دو روی است یکی مرکبات کلی است چون افلاک و کواکب و امهات، و دیگر جزوی است و آن ترکیب موالید است چون نبات و حیوان. (زادالمسافرین، از فرهنگ علوم عقلی).