معنی مجتلبه

[ مُ تَ لِ بَ / بِ ] (ع ص) مؤنث مُجتَلِب. رجوع به مجتلب شود. - دایرهٔ مجتلبه؛ یکی از دایره های عروضی و سه بحر رجز و هزج و رمل از آن جدا می شود. (بدیع و قافیه و عروض تألیف همائی). مدعیان علم عروض ... هزج را سه بحر نهاده اند، بحر سالم و بحر مکفوف و بحر اخرب، و رجز را دو بحرنهاده اند بحر سالم و بحر مطوی. و رمل را دو بحر کرده اند سالم و مخبون، و سوالم هر سه بحر را در دایره ای نهاده اند و نام آن «دایرهٔ مؤتلفه» کرده و مزاحفات آن را در دایره ای دیگر نهاده و نام آن دایرهٔ مجتلبه کرده و الحق این استادیی سخت جاهلانه است ... (المعجم چ دانشگاه ص ۸۳). خواجه نصیر طوسی در معیار الاشعار در ذکر دایرهٔ سوم پس از بیان آنکه بحور رمل و هزج و رجز در عربی مسدس است و در فارسی مثمن، می گوید: این دایره را دایرهٔ مجتلبه خوانند، و مثمن را مجتلبهٔ زایده ... و باشد که همین بحرها به حذف ساکن سبب دوم بکار دارند تا هزج بر اینگونه شود «مفاعیلُ ۴ بار» و رجز بر اینگونه: «مفتعلن ۴ بار» و رمل بر اینگونه: «فعلاتن ۴ بار» و این بحرها را هزج مکفوف و رجز مطوی و رمل مخبون خوانند و دایره ای بر قیاس گذشته بنهند و آن را دایرهٔ «مجتلبهٔ زائدهٔ مزاحفه» خوانند و بعضی به لغتی دیگر. (از وزن شعر فارسی تألیف دکتر خانلری ص ۱۳۶ و ۱۳۷). و رجوع به همین مأخذ و معیار الاشعار چ سنگی صص ۳۵-۴۱ و المعجم فی معاییر اشعار العجم شود.