معنی لر بزرگ

[ لُ رِ بُ زُ ] (اِخ) حمداللََّه مستوفی گوید: ولایت لرستان دو قسم است. لر بزرگ و لر کوچک به اعتبار دو برادر که در قرب سنهٔ ثلاثمائهٔ (۳۰۰ هـ . ق.). حاکم آنجا بوده اند. (تاریخ گزیده ص ۵۳۷). و هم او گوید در ذکر عراق عجم: تومان لر بزرگ ولایتی معتبر است و در او چند شهرها شولستان فارس و کردارکان قهپایه المستان از حساب آنجاست. حقوق دیوانی که به اتابک میرود میگویند بیش از یکصد تومان میباشد اما آنچه اتابک به دیوان مغول میدهد نه تومان ویک هزار دینار است و مفصل آنکه او را از هر ولایت حاصل چند است معلوم نیست. (نزهة القلوب ص ۷۰). لرستان یعنی اراضی لرنشین مقارن استیلای مغول به دو قسمت تقسیم میشد؛ لر بزرگ و لر کوچک و بین مساکن لر بزرگ و شیراز ناحیهٔ لرنشین ثالثی نیز وجود داشت که شولستان میگفتند. بجای شولستان امروز ممسنی و بجای لر بزرگ کوه گیلویه و بختیاری قرار دارد و لر کوچک همان است که حالیه هم آن را لرستان میگوئیم و هر یک از دو قسمت لر بزرگ و لر کوچک قبل از استیلای مغول تا مدتی بعد از برافتادن ایلخانان از خود امرای نیمه مستقلی داشته اند که بعضی از ایشان هم به مناسباتی مشهور شده اند و از آن جماعت عده ای یا به علت دخالت در ادبیات فارسی و یا در زد و خورد با سلسله های دیگر در تاریخ صاحب نام و نشانی شده اند ولی ذکر طوایف لر بزرگ و امرای ایشان بیشتر در تاریخ بمیان می آید تا لر کوچک چه این طوایف بین فارس و عراق عجم و عراق عرب و شولستان ساکن بوده و با اتابکان فارس و خلفای بغداد ارتباط داشته اند. و از همه مهمتر مساکن ایشان بر سر راه عراق عرب و دره های کارون و کرخه به فارس و سواحل دریا قرار داشته و غالب لشکرکشیها و رفت وآمدهای مردم ایران جنوب غربی با مغرب و عراق عرب بایستی از طریق مساکن آن طوایف صورت بگیرد، و همین اهمیت موقع جغرافیائی بلاد لر بزرگ خواهی نخواهی ایشان را در جریان زندگانی همسایگان ایشان وارد میکرده است در صورتی که اراضی لر کوچک بالنسبه دور افتاده بوده و آبادی و بلاد سر جاده های معتبر کم داشته است. فهرستی از اتابکان و امرای لر بزرگ و مدت امارتشان ذیلاً نگاشته می شود و متذکر میگردد که اتابکان و لر بزرگ تا نیمهٔ اول قرن نهم باقی بودند و آخرین ایشان که غیاث الدین کاوس نام داشت به دست سلطان ابراهیم بن شاهرخ تیموری برافتاد و سلسلهٔ ایشان انقراض یافت : ۱- ابوطاهر در حدود ۵۵۰. ۲- اتابک هزاراسب بن ابی طاهر تا ۶۲۶. ۳- عمادالدین پهلوان بن هزاراسب از ۶۲۶ تا ۶۴۲. ۴- نصرةالدین کلجه پسر هزاراسب از ۶۴۲ تا ۶۴۹. ۵- تکله پسر هزاراسب از ۶۴۹ تا ۶۵۶. ۶- شمس الذین الب ارغو پسر هزار اسب از ۶۵۶ تا ۶۷۲. ۷ -یوسف شاه بن الب ارغو از ۶۷۲ تا ۶۸۸. ۸افراسیاب بن یوسف شاه از ۶۸۸ تا ۶۹۵. ۹- نصرةالدین احمدبن یوسف شاه از ۶۹۵ تا ۷۳۰. ۱۰- یوسف شاه دوم بن نصرةالدین احمد از ۷۳۰ تا ۷۴۰. ۱۱- افراسیاب دوم بن نصرةالدین احمد از ۷۴۰. ۱۲نورالوردبن سلیمان شاه بن اتابک احمد تا ۷۵۷. ۱۳- اتابک پشنگ بن سلغرشاه بن اتابک احمد از ۷۵۷ تا ۷۹۲. ۱۴- پیر احمدبن اتابک پشنگ از ۷۹۲ تا ۷۹۸. ۱۵- ابوسعیدبن پیر احمد تا ۸۲۰. ۱۶- شاه حسین بن ابی سعید از ۸۲۰ تا ۸۲۷. ۱۷- غیاث الدین کاوس بن هوشنگ. (تاریخ مغول ص ۴۴۲ و ۴۴۳ و ۴۴۸).