معنی قتلغ‌خان

[ قُ لُ ] (اِخ) دختر قطب الدین شاه جهان بن سلطان جلال الدین سیورغتمش بن سلطان قطب الدین محمدبن امیرحسام الدین، از سلاطین قراختای کرمان است. امیر مبارزالدین محمد به سال ۷۲۹ او را به زنی گرفت. (از تاریخ گزیده چ لندن ص ۶۰۱ و ۲۲۵). در کتاب شدالازار دربارهٔ قبر سیده ام عبداللََّه حسینی مشهور به دختران آمده است که خاتون قتلغ بک بر روی مزار وی گنبدی رفیع و مدرسه ای عالی ساخت. مرحوم قزوینی در ذیل صفحه آورده است: به ظن غالب بلکه به نحو قطع و یقین مراد از این «خاتون قتلغ بک» زن عمدهٔ امیر مبارزالدین محمدبن مظفر مؤسس سلسلهٔ ملوک آل مظفر در فارس و مادر سه پسر او جلال الدین شاه شجاع و قطب الدین محمود و عمادالدین احمد است که مورخین از او به «قتلغ خان مخدومشاه» یا «خان قتلغ مخدومشاه» یا فقط «قتلغ خان» یا «خان قتلغ» بدون علاوهٔ مخدومشاه تعبیر کرده اند. این زن دختر سلطان قطب الدین شاه جهان بن سلطان جلال الدین سیورغتمش از سلاطین قراختای کرمان است. در سال ۷۲۹ امیر مبارزالدین او را در حبالهٔ نکاح درآورد و در حدود سنهٔ ۷۸۵ خاتون مذکور وفات نمود. (تاریخ آل مظفر از محمود گیتی ملحق به تاریخ گزیده ص ۷۲۴ به نقل قزوینی در شدالازار ذیل ص ۱۱۴). و چون خاتون مزبور به تصریح محمود گیتی (ص ۶۶۷) از طرف مادر از طوایف اوغان و جرمائی که در نواحی کرمان سکنی داشته اند بوده و چون دو طایفهٔ مذکور به تصریح مکرر سمطالعلی للحضرةالعلیا در تاریخ قراختائیان کرمان و تصریح مکرر محمود گیتی سابق الذکر از طوایف مغول بوده اند. پس خاتون مزبور نیز بالطبع از طرف مادر مغول محسوب میشده است، و بدون شبهه به همین مناسبت بوده که پسر مؤلف کتاب حاضر (شدالازار) از او به حضرت خاتون قتلغ بیک چنگیزی تعبیر کرده و لابد در ذهن او چنگیزی مرادف مغول بوده است و عجب است که هم مادر شاه شجاع (خاتون بیک) از طرف مادر مغول بوده و هم زن عمدهٔ خود شاه شجاع و مادر سه پسر او اویس و شبلی و جهانگیر نیز از طوایف اوغان مذکور در فوق و بالنتیجه او نیز مغول بوده است و مخفی نماند که در آن اعصار کلمهٔ «بیک» مانند کلمهٔ «خان» هر دو بر زن نیز اطلاق میشده است مثل ساتی بیک دختر اولجایتو و زن امیر چوپان و مانند همین قتلغ بیک. (پاورقی شدالازار از علامهٔ قزوینی ص ۱۱۴).